Năm 1526, tu sĩ Đa Minh Francisco de Vitoria được bổ nhiệm làm giáo sư môn thần học tại Đại học Salamanca. Đó là khởi đầu của Trường phái Salamanca nổi tiếng. Năm thế kỷ sau, tư tưởng cốt lõi của trường phái này vẫn còn vang vọng: quyền lực và luân lý luôn gắn liền với nhau. Nhưng những nhà tư tưởng đứng sau trường phái này là ai?
Cha Santiago García Jalón de la Lama, Hiệu trưởng Đại học Giáo hoàng Salamanca, giải thích rằng cách định nghĩa phổ biến nhất về Trường phái Salamanca là:
“Đó là công trình trí thức được thực hiện trong suốt thế kỷ XVI tại Salamanca bởi các giáo sư đại học. Phần lớn là các tu sĩ Đa Minh, nhưng cũng có các thành viên của những dòng tu khác”.
Cha Ricardo de Luis Carballada, O.P., Tuyên úy Đại học Giáo hoàng Salamanca, nói thêm:
“Họ là một nhóm các học giả, những người làm công việc nghiên cứu và giảng dạy. Nói cách khác, họ là những giáo sư giảng dạy tại Đại học Salamanca”.
Dưới sự dẫn dắt của Francisco de Vitoria, các học giả này dựa trên tư tưởng của thánh Tôma Aquinô để hình thành một trường phái tư tưởng đặt nền tảng trên phẩm giá con người và niềm tin thời Phục hưng vào sức mạnh của lý trí.
Là con cái của Thiên Chúa, mọi người đều có những quyền phổ quát nhất định. Các học giả Salamanca đã mở rộng tư tưởng này đến cả các quốc gia.
Cha Santiago García Jalón de la Lama giải thích:
“Các quốc gia cũng có những quyền của mình. Và điều đó dẫn đến toàn bộ vấn đề liệu chiến tranh có thể là chính nghĩa hay không. Người ta không thể đơn giản tuyên chiến mà không có lý do”.
Lập luận dựa trên lý trí này đóng một vai trò quan trọng trong việc Tây Ban Nha đến châu Mỹ. Nó tạo cơ sở pháp lý để lên án những hành vi lạm dụng, dựa trên phẩm giá con người.
Cha Ricardo de Luis Carballada, O.P., nhận định:
“Có lẽ được thúc đẩy bởi tư tưởng này, người Tây Ban Nha đã góp phần hình thành một cộng đồng dân cư đa chủng tộc, thay vì loại bỏ người dân bản địa”. Ngài nói thêm: “Tây Ban Nha chưa bao giờ chấp nhận chế độ nô lệ. Nữ hoàng Isabella, chính vì là một người Công giáo và tin vào phẩm giá của mỗi con người, đã cấm chế độ nô lệ trong vương quốc của mình”.
Cha Santiago García Jalón de la Lama cho biết Francisco de Vitoria thậm chí còn đi xa hơn khi cho rằng các sắc chỉ của Đức Giáo hoàng cho phép chinh phục châu Mỹ là bất hợp pháp, bởi Đức Giáo hoàng không có thẩm quyền trực tiếp can thiệp vào các vấn đề chính trị.
Trường phái Salamanca cũng đề cập đến cuộc tranh luận về việc đầu cơ hàng hóa, vốn vào thời đó được xem là một hình thức cho vay nặng lãi.
Cha Santiago García Jalón de la Lama kể lại lập luận của các học giả Salamanca:
“Và họ nói: ‘Khoan đã. Nếu anh thu được lợi nhuận từ khoản vay mà tôi cung cấp cho anh, thì tôi cũng có thể hưởng lợi từ khoản vay mà tôi cung cấp’.”
Nhân dịp kỷ niệm 500 năm Trường phái Salamanca, hai trường đại học của Salamanca đã tổ chức các hội nghị và trao bằng tiến sĩ danh dự cho Francisco de Vitoria.
Tuy nhiên, sự tri ân lớn nhất dành cho trường phái này chính là những công trình nghiên cứu, các ấn phẩm và những hội thảo vẫn tiếp tục được các học giả thực hiện cho đến ngày nay.
Mục tiêu hiện nay là tiếp tục làm sống động truyền thống Salamanca: bảo đảm rằng những quyết định của quyền lực luôn được soi dẫn bởi sự suy tư luân lý.