Ánh Sáng Ân Sủng trong quán trọ Toulouse
thì ánh sáng của ân sủng
cũng đã tràn vào tâm hồn ông chủ quán”.
Trước khi có ánh sáng bình minh tuyệt đẹp, ít ai để ý đến sự chuyển mình khôn ngoan, kiên trì nơi bầu trời tâm hồn của cha thánh Đa Minh với người chủ quán suốt vạn trùng của một đêm thâu.
Chuyện kể rằng: Vào năm 1203, đức cha Diego và Đa Minh được ủy thác sứ mạng thu xếp cuộc hôn nhân của hoàng tử xứ Marches và công chúa Đan Mạch. Theo lộ trình ghi lại, hai ngài đã băng qua miền nam nước Pháp và nghỉ đêm tại Toulouse, trong một quán trọ. Nơi đây, Thánh Đa Minh đã nhận ra người chủ quán trọ là một người bỏ Công Giáo theo nhóm Albi. Đa Minh đã dành cả đêm nói truyện với người lạc giáo. Ngài nhận thấy ông chủ quán là người có lòng thành nhưng bị nghe nhóm Albi tuyên truyền sai lạc. Mãi đến sáng, sau khi cầu nguyện hồi lâu thì bỗng dưng người chủ quán đổi lòng. Ông xin trở lại Công Giáo. Việc trở lại này đã trở thành động lực lớn thúc đẩy cha Đa Minh lập dòng tu chuyên lo truyền giáo.[1]
Thật đúng khi gọi cha Đa Minh là ánh sáng của Giáo hội, một ánh sáng của thế kỷ 12. Nếu theo ngôn ngữ thế hệ ngày nay thì cha thánh được gọi là gen Trung cổ. Dù thuật ngữ gen không được công nhận rộng rãi như các thế hệ ngày nay, nhưng thế hệ của cha thánh cũng được đánh dấu một sự kiện lịch sử quan trọng ở châu Âu, bao gồm sự phát triển của phong trào cải cách tôn giáo và sự chuyển mình của xã hội từ thời kỳ phong kiến sang thời kỳ Phục hưng.
Khi nhìn cha Thánh Đa Minh, tôi nghĩ ngay đến một chàng thanh niên: “Có tầm thước trung bình, tay đẹp và dài, tiếng nói rổn rảng. Vành tóc của Đa Minh thật hoàn hảo, thỉnh thoảng có điểm sợi bạc. Nét mặt Đa Minh lúc nào cũng tươi cười, vui vẻ, trừ khi bị xúc động trước nỗi khổ nào đó của tha nhân” (Nữ chân phước Cécile d’Andalo). Những miêu tả trên, không khỏi ngăn cản tôi nghĩ ngay về một Đa Minh mới của gen Z ngày nay.
Gen Z, là thuật ngữ chỉ những người được sinh ra trong khoảng 1997 đến 2012, thế hệ được lớn lên trong thời đại bùng nổ công nghệ số và kết nối toàn cầu, họ đang chứng minh tầm ảnh hưởng của mình với những tiềm năng và quan điểm mới mẻ.
Ngược lại dòng chảy lịch sử của những thế kỷ XI - XIV, thời đại bùng nổ của nhóm triết lý Albi, theo tinh thần lạc giáo Manikêu, và một Giáo hội miền nam nước Pháp bị tục hóa. Hai lối đi này đã lôi kéo được bao bước chân đi theo, nhưng nơi ấy lại chảy ra một chất sệt đen đặc quánh, in hằn trong cái trượt dài của Giáo hội, từ miền nam nước Pháp, Ý và lan nhanh sang Tây Ban Nha. Khi một bên lướt mềm trong đời sống xa hoa, ăn mặc sang trọng, đi xe tứ mã và xa cách dân chúng. Còn bên kia là lời kêu gọi cuộc sống đơn sơ, ăn mặc đơn giản, chân không dép… thảng nhìn, họ có nét rất gần gũi với dân chúng theo dáng vẻ bên ngoài lúc bấy giờ. Nhưng điều quan trọng hơn cả là họ lại chối bỏ Ba Ngôi Thiên Chúa
Đọc lịch sử cuộc đời cha Thánh Đa Minh, chắc không ít người hồi hộp nín thở, dừng lại trước ngôi nhà của người chủ quán tại Toulouse, miền nam nước Pháp. Tôi tưởng tượng, đêm ấy, bầu trời buông thõng những hạt sương muối trong suốt, tưởng chừng như khí đông của tiết trời nhuốm những vị mặn trên đôi vai, phả những cái táp sắc lẹm lên khuôn mặt và dầm những mảng ướt trên vạt áo của người lữ hành là Đa Minh và Đức Cha địa phận.
Vừa trải qua hành trình dài, có lẽ cha Đa Minh đang dầm thấm mệt, lại gặp một quán trọ, một ngôi nhà tối của đêm tối. Nơi quán trọ không bóng, mà không bóng nghĩa là không có sức sống, bởi người chủ quán vốn là người Công giáo nhưng đã đi theo lạc giáo Albi. Con người vốn có sự kết nối như hình với bóng, người đi tới đâu, bóng theo tới đó nếu có ánh sáng chiếu rõ. Chỉ ma không có bóng, vì không có sự sống. Điều này muốn nói đến sự tắt bóng sáng của một người Kitô hữu khi đã đi theo lạc giáo khác.
Ở Cha Đa Minh, cha thánh cũng thấy một ngôi nhà tối mịt của ánh sáng. Ngôi nhà vốn được đúc nắn từ ánh sáng, nhưng nay đã thành đêm tối, mà cái tối dường như không còn bóng của ngôi nhà và người chủ quán trọ. Mà khi nói về bóng sáng, chúng ta liên tưởng đến truyện “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ. Khi được đứa con hỏi về người bố, người mẹ liền chỉ lên bóng tường của mình và nói đó là bố. Một sự kết hợp giữa linh hồn và thể xác, thì đây là kết hợp giữa bố và mẹ trong sự thống nhất. Mẹ làm gì bố làm đó, mẹ đi đâu, bố đi đó để đứa con dễ hiểu. Khi ánh sáng bị mất, hoặc lụi hoặc lu mờ thì con người rơi vào bế tắc cùng tận của sự sống.
Cảm thức được nỗi đau của con người đang đi trên mê trận lầm đường lạc lối, mắc kẹt trong những tổn thương của phận người, cha thánh như gác lại mệt mỏi để đến với ông chủ quán. Trái tim cha như xoắn bện tất cả những gai góc của một linh hồn bị tổn thương đi trong bóng tối, để đau cùng nỗi đau ấy và tha thiết xin ánh sáng ân sủng của lòng thương xót Chúa chiếu giãi. Ngay từ khởi điểm của cuộc nói chuyện, cha thánh đã nhận ra lòng thành nơi người chủ quán, nhưng bị dẫn dắt bởi tư tưởng lạc giáo, khiến ánh sáng thành đêm tối, và trong nơi tối tăm ấy, nếu không có ánh sáng chân lý soi tỏ, sẽ là một ngôi nhà mờ căm mãi mãi.
Bầu trời đêm ấy hẳn điểm xuyết những vì sao hy vọng. Tâm trí, con tim và mọi giác quan của cha thánh hướng lên Chúa, lần giở những pho cảo Kinh Thánh, dậy hương tình yêu từ thượng nguồn và chóp đỉnh là Thiên Chúa để người chủ quán trọ có thể cảm thức được. Thật không dễ để thuyết phục một con người. Khi chúng ta nói chuyện với ai đó, câu thứ ba không vừa lòng đã tìm bước lui. Đàng này, cha thánh đã thức trắng cả đêm để chuyện trò. Có thể cha tinh ý nhận ra những nút thắt và muốn gỡ gối tơ mành. Cuối cùng thì vòng xoáy ấy là: “bị nghe tuyên truyền sai lạc”.
Những tư tưởng và hành động của bè rối Albi đang vùng vẫy trên thửa đất rộng của tâm hồn nhân sinh, làm cho chàng thanh niên trẻ Đa Minh không thể chợp lòng. Bóng tối của đêm thâu và bóng tối của lạc giáo quyện vào nhau như xóa mọi bóng của ánh sáng. Cha liền quỳ xuống cầu nguyện, dâng mọi sự cho Chúa.
“Khi ánh sáng bình minh vừa ló rạng trên bầu trời, thì ánh sáng của ân sủng cũng đã tràn vào tâm hồn ông chủ quán”.
Lạ lùng thay người chủ quán đã đổi lòng, không phải bỗng dưng, nhưng có lẽ ông chủ đã được gỡ rối, được thấm những pho cảo kinh thánh chân lý và nhất là được ánh sáng ân sủng của Chúa chiếu tỏa. Việc trở lại của người chủ quán cũng mở ra một bình minh ý tưởng lập Dòng của Đa Minh. Từ quán trọ, chúng ta thấy ánh sáng của gặp gỡ, đối thoại, hiệp hành, thuyết giảng được khai sinh.
Ánh sáng ân sủng trong quán trọ Toulouse, chúng ta như đọc được gương sáng của Đa Minh luôn hết lòng vì hạnh phúc và ơn cứu độ của người khác. Gương sáng ấy ắt hẳn Đa Minh cũng khiêm tốn học hỏi từ nhà giảng thuyết vĩ đại là Đức Giêsu. Từ đó mỗi chúng ta cũng cần tìm đến những quán trọ, để tìm kiếm những con người đang bị bóng tối lạc giáo che phủ. Bởi ẩn dưới lớp vỏ lạnh lùng, dường như thờ ơ của một con người là cả một tâm hồn cô đơn đang chảy dài những nỗi niềm khó nói. Bên cạnh sự khó chiều, khó ưa, khác biệt ấy là những tổn thương từng in hằn sau mỗi lần vấp ngã, khiến họ thu mình lại và trở nên mong manh hơn. Và phía sau dáng vẻ chậm chạp, ít lời, luôn lặng thinh là một chiếc hộp kín đầy những trăn trở, vướng bận và áp lực cuộc sống mà họ lặng lẽ gánh chịu mỗi ngày. Tất cả như muốn mời gọi chúng ta hãy là một Đa Minh mới, tìm đến mọi ngõ ngách của quán trọ Toulouse để đưa họ về với ánh sáng ân sủng của Chúa.
[1] Đaminh Vị thánh vượt thời gian. Tr 12