Chứng tá giữa trần gian
Trong một thế giới luôn bị cuốn hút bởi những gì rực rỡ, ồn ào và phô trương, con người dễ ngộ nhận rằng ánh sáng phải đến từ quyền lực, thành công hay sự vượt trội. Thế nhưng, kinh nghiệm nhân loại cũng như mặc khải Kitô giáo lại cho thấy một nghịch lý sâu xa, đó là ánh sáng thật không phát sinh từ những gì ở trên cao, nhưng từ một tình yêu dám cúi xuống; không đến từ sự chiếm hữu, nhưng từ trao ban; và cũng không nảy sinh từ việc khẳng định cái tôi, nhưng từ sự tự hiến. Trang Tin Mừng hôm nay (x. Mt 5, 13-16) dẫn chúng ta bước vào mầu nhiệm ấy, đó chính là ánh sáng thật chiếu tỏa giữa trần gian không phải là sản phẩm của chiến lược hay diễn ngôn thuyết phục, nhưng là hoa trái tự nhiên của một tình yêu được sống cụ thể trong đời thường, tình yêu mang hình dáng của Thập Giá và trở thành chứng tá âm thầm nhưng bền bỉ.
Ngôn sứ Isaia đã vạch ra con đường ấy một cách thẳng thắn và không khoan nhượng. Trong bối cảnh dân Ítraen vẫn giữ những nghi thức đạo đức nhưng đời sống xã hội đầy bất công, ngôn sứ tuyên bố rằng Thiên Chúa không hài lòng với một thứ tôn giáo dừng lại ở hình thức. Ánh sáng không bừng lên nhờ ăn chay, cầu nguyện hay tế tự nếu những việc ấy không dẫn tới lòng xót thương. “Ngươi hãy chia cơm cho người đói, rước vào nhà những người nghèo không nơi trú ngụ, thấy ai mình trần thì cho áo che thân… bấy giờ ánh sáng ngươi sẽ bừng lên như rạng đông” (Is 58,7–8) . Ở đây, ánh sáng không được mô tả như phần thưởng bên ngoài, nhưng như hệ quả tất yếu của một con tim đã hoán cải. Khi con người để cho nỗi khổ của tha nhân chạm đến mình, khi họ dám phá vỡ vòng tròn an toàn của ích kỷ và vô cảm, thì chính lúc ấy bóng tối bị xé toạc và ánh sáng của Thiên Chúa bắt đầu chiếu rọi.
Điều đáng chú ý là Isaia không hứa hẹn một đời sống không còn bóng tối. Trái lại, ông khẳng định: “Ánh sáng ngươi sẽ chiếu tỏa trong bóng tối, và tối tăm của ngươi chẳng khác nào chính ngọ” (Is 58,10). Nghĩa là ánh sáng không xóa bỏ mọi giới hạn của phận người, nhưng biến chính những giới hạn ấy thành nơi Thiên Chúa hành động. Trong Kinh Thánh, ánh sáng không phải là sự vắng bóng đau khổ, nhưng là sự hiện diện của Thiên Chúa ngay giữa đau khổ ấy. Tình yêu, khi được sống đến cùng, có khả năng làm cho bóng tối không còn là nơi thống trị, nhưng trở thành không gian được chiếu sáng từ bên trong. Thánh vịnh tiếp nối cùng một trực giác thiêng liêng ấy. Ánh sáng không gắn với sức mạnh, quyền thế hay sự an toàn bề ngoài, nhưng gắn với lòng từ bi và công chính: “Giữa tối tăm bừng lên một ánh sáng chiếu rọi kẻ ngay lành: đó là người từ bi, nhân hậu và công chính” (Tv 112,4) . Người công chính không phải là người không gặp thử thách, nhưng là người vẫn kiên vững trong niềm tín thác, vẫn “an tâm và tin cậy Chúa” (x. Tv 112,7) , vẫn “rộng tay làm phúc cho kẻ túng nghèo” (x. Tv 112,9) . Ánh sáng nơi họ không chói lòa, nhưng bền bỉ; không ồn ào, nhưng thấm sâu; cũng không nhằm thu hút ánh nhìn, nhưng khiến người khác nhận ra sự hiện diện âm thầm của Thiên Chúa giữa đời thường.
Chính trong chiều sâu ấy, thánh Phaolô chia sẻ kinh nghiệm loan báo Tin Mừng của mình. Trước một cộng đoàn Côrintô vốn đề cao tri thức, hùng biện và sức mạnh, ngài thẳng thắn khẳng định rằng ánh sáng Kitô giáo không phát sinh từ tài năng con người, nhưng từ tình yêu tự hiến của Đức Kitô chịu đóng đinh: “Tôi đã không muốn biết đến chuyện gì khác ngoài Đức Giêsu Kitô, mà là Đức Giêsu Kitô chịu đóng đinh vào thập giá” (1Cr 2,2) . Thập Giá, trong con mắt thế gian là biểu tượng của thất bại và bóng tối, nhưng trong đức tin, đó lại là nơi ánh sáng bừng lên mạnh mẽ nhất, bởi ở đó tình yêu đã đi đến tận cùng (x. Ga 13,1) . Chính nơi tưởng chừng như tăm tối nhất, ánh sáng của Thiên Chúa lại được tỏ lộ trọn vẹn nhất.
Thánh Phaolô không che giấu sự mong manh của bản thân: “Tôi thấy mình yếu kém, sợ sệt và run rẩy” (1Cr 2,3) . Nhưng ngài hiểu rằng ánh sáng phát sinh từ tình yêu không cần che đậy sự yếu đuối, bởi chính trong sự yếu đuối ấy, quyền năng của Thiên Chúa được biểu lộ. Như ngài xác tín: “Đức tin của anh em không dựa vào lẽ khôn ngoan người phàm, nhưng dựa vào quyền năng của Thiên Chúa” (1Cr 2,5) . Đây cũng chính là điều mà Hội Thánh không ngừng nhấn mạnh việc loan báo Tin Mừng không khởi đi từ chiến lược hay ưu thế, nhưng từ chứng tá của một đời sống được biến đổi bởi tình yêu. Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã nói một cách mạnh mẽ: “Con người thời nay sẵn sàng lắng nghe các chứng nhân hơn là các thầy dạy; và nếu họ lắng nghe các thầy dạy, thì là vì các thầy dạy cũng là những chứng nhân” (Evangelii Nuntiandi, 41). Đỉnh cao của mặc khải ấy vang lên trong lời Đức Giêsu nói với các môn đệ: “Chính anh em là ánh sáng cho trần gian” (Mt 5,14). Ngài không bảo các môn đệ phải tự tạo ra ánh sáng, nhưng khẳng định căn tính của họ. Ánh sáng ấy không phải của riêng họ, nhưng là ánh sáng mà họ đã lãnh nhận từ Thầy, Đấng đã tự xưng: “Tôi là ánh sáng thế gian” (Ga 8,12) . Vì thế, ánh sáng của người môn đệ chỉ thật sự tỏa chiếu khi họ gắn bó với Đức Kitô và bước theo con đường tình yêu của Ngài. Và Đức Giêsu đã mời gọi: “Ánh sáng của anh em phải chiếu giãi trước mặt thiên hạ, để họ thấy những công việc tốt đẹp anh em làm, mà tôn vinh Cha của anh em” (Mt 5,16). Những công việc ấy không nhằm tôn vinh bản thân, nhưng trở thành dấu chỉ dẫn người khác đến với Thiên Chúa là nguồn mạch của mọi ánh sáng.
Trong bối cảnh thế giới hôm nay, đầy bạo lực, dối trá, phân cực và vô cảm, lời mời gọi ấy trở nên đặc biệt cấp bách. Đức Giáo hoàng Phanxicô nhắc nhở rằng Hội Thánh không được trở thành “một tổ chức tự quy chiếu”, nhưng phải là “một Hội Thánh đi ra”, dám bước vào những vùng ngoại biên của con người (x. Evangelii Gaudium, 20) . Ánh sáng của người Kitô hữu, vì thế, không phải là sự đối đầu ồn ào với bóng tối, nhưng là sự hiện diện kiên nhẫn của tình yêu giữa bóng tối ấy. Mỗi cử chỉ chia sẻ âm thầm, mỗi hành động tha thứ khó khăn, mỗi lần dám sống sự thật dù phải trả giá, đều là những tia sáng nhỏ nhưng thật. Và chính những tia sáng nhỏ ấy, khi được thắp lên từ tình yêu, có sức làm tan bóng tối hơn bất cứ diễn văn hùng hồn nào.
Như vậy, trang tin mừng hôm nay, mời gọi mỗi người chúng ta tự hỏi: ánh sáng nào đang chiếu qua đời sống của mình? Có phải là ánh sáng phát sinh từ tình yêu tự hiến, hay chỉ là thứ ánh sáng mong manh của cái tôi muốn được nhìn nhận và khẳng định? Chỉ khi dám để cho tình yêu của Đức Kitô thấm vào những lựa chọn cụ thể mỗi ngày: trong gia đình, nơi công sở, giữa xã hội, chúng ta mới thực sự trở thành ánh sáng giữa trần gian. Một ánh sáng không thuộc về mình, không tìm vinh quang cho mình, nhưng âm thầm dẫn người khác đến với Thiên Chúa Cha là nguồn mạch của mọi ánh sáng và mọi tình yêu.