Bác ái trong ngôn từ
29 tháng 10, 2025
Ca dao tục ngữ có câu:
“Lời nói chẳng mấy tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”.
Thật vậy, lời nói có sức mạnh vô hình bởi vì một lời nói đúng lúc đúng chỗ có thể giúp người trong cơn bế tắc vượt qua được những khó khăn và lấy lại được tinh thần, nhưng cũng không thiếu những lời nói có thể giết chết tâm hồn của một người đang ở trong tuyệt vọng.
“kẻ nói tức là gieo, kẻ nghe tức là gặt”. Khi ta gieo ta phải ý thức mình đang gieo gì, hạt giống ta gieo có phải là hạt giống tốt hay hạt kém chất lượng? Khi ta gieo ta cũng phải cẩn trọng kẻo lại vô tình gieo hạt giống xấu, hạt hôi thối như tin dữ, tin độc ác để tạo thêm sự hỗn loạn, chia rẽ làm cho đời sống cộng đoàn bị xáo trộn. Vì thế khi bàn về cách sử dụng ngôn từ sao cho khôn ngoan, “miệng kẻ khôn ngoan gieo rắc sự hiểu biết” (Cn 15,7). Bên cạnh đó, khi gặt ta cũng phải ý thức mình đang gặt cái gì, ta đang gặt lúa hay gặt cỏ? Nếu biết đó là cỏ mà ta vẫn gặt thì đó là kẻ dại khờ, vì vô tình làm cho mình trở thành cái kho chứa đầy những hạt lúa nép làm cho tinh thần ta bị suy sụp và sống thiếu tích cực.
Lời cảm thông, lời an ủi
Cảm thông đó là sự rung động trước nỗi khổ của người khác. Lời cảm thông thể hiện một tấm lòng rộng mở, sẵn sàng tha thứ và bỏ qua những xúc phạm của tha nhân. Lời cảm thông đó là lời mang đến cho tha nhân sự chữa lành, xoa dịu nỗi sầu khổ, vực dậy kẻ tội lỗi.
“Lời nói ra đúng lúc đúng thời khác chi táo vàng trên đĩa bạc chạm trổ” (Cn 25,11). Một lời khen ngợi đúng lúc sẽ làm cho phép lạ được xảy ra. Bởi vì lời nói khích lệ tạo nên sự phấn khởi cho người khác khi họ đang bắt tay vào một công việc với bao khó khăn trước mắt, hoặc khi họ đang rơi vào hoàn cảnh bế tắc của cuộc sống thì một lời khích lệ đúng lúc sẽ là liều thuốc xoa dịu tâm hồn họ. Chỉ cần một lời an ủi, một lời động viên cũng đủ để vực dậy một tâm hồn đang nát tan.
Lời yêu thương
Khi có tình yêu thương tha nhân thực sự, ta sẽ nói, suy và nghĩ tốt cho người khác khi họ xúc phạm đến chúng ta. Khi có đủ tình yêu thương ta sẽ có những suy nghĩ tích cực về tha nhân, bớt dần đi những suy nghĩ tiêu cực, những cái nhìn soi mói… nhưng thay vào đó là những lời yêu thương xây dựng chân thành.
Trong đời sống chung, chắc chắn sẽ không thể tránh khỏi những ý kiến trái chiều có thể dẫn đến làm tổn thương nhau. Với tình bác ái và sự yêu thương chân thành, ta sẽ bỏ qua và đón nhận tha nhân với những gì họ là; sẵn sàng tha thứ, hy sinh cho nhau, thấu hiểu nhau và cùng giúp nhau thăng tiến. Lời yêu thương chân thành đúng lúc đúng nơi sẽ động viên tinh thần cho người chị em đang gặp bế tắc trong cuộc sống. Lời yêu thương động viên khích lệ chân thành cho người chị em gặp thử thách, gian truân, sẽ đem lại cho chị em được sự bình an và hạnh phúc. Lời yêu thương chân thành sẽ hàn gắn tình chị em và làm cho tình chị em thêm đậm đà, bền chặt hơn. Lời yêu thương bác ái cũng đem lại cho cộng đoàn hòa khí yêu thương, xua tan đi những căng thẳng, mệt mỏi trong công việc sứ vụ.
Lời dèm pha, đố kị
Trái với lời yêu thương, khích lệ thì đó là những lời dèm pha, hạ thấp nhân phẩm của tha nhân. Không ai muốn kẻ thù của mình trở nên tốt hơn mình, do đó họ tìm mọi cách để làm cho đối phương bị mất danh dự. Vì lòng đã xấu thì không thể phát ra được điều tốt. Vì thế Đức Giêsu đã từng lên án những người Pharisêu khi thấy sự gian ác nơi lòng của họ: “Loài rắn độc kia, xấu như các người, thì làm sao nói điều tốt được? Vì lòng có đầy, miệng mới nói ra. Người tốt thì rút cái tốt từ kho tàng tốt của mình, kẻ xấu thì rút cái xấu từ kho tàng cấu của mình.” (Mt 12,34-35)
Mặt khác, sự ghen ghét và lòng ghen tị đã luôn có sẵn ở nơi mỗi người, nên chúng ta rất dễ bị rơi vào cám dỗ để nói những lời làm tổn thương cho những người không phù hợp với ta, có thể nói đó là những “kẻ thù” của mình. Vì vậy, để trở nên người luôn biết nói lời yêu thương thì ta phải sửa đổi tận căn nơi con người của mình. Chỉ khi yêu thương ta mới biết phải nói như thế nào cho thích hợp và nói những lời sinh ích cho người nghe.
Như vậy, lời nói như một liều thuốc vô hình chữa cho người tâm bệnh mau bình phục. Khi ta biết dùng những lời cảm thông mang tính xây dựng, khi nói lời yêu thương trong sự khiêm tốn và chân thành, bao dung và tha thứ thì ta mới có thể đem lại niềm vui, sự ôn hòa cho tha nhân và cho cộng đoàn ta đang sống. Khi nào ta làm chủ được cái lưỡi thì khi đó ta đang tiến trên đỉnh cao của sự trọn lành: “Thật thế, mọi loài thú vật và chim chóc, loài bò sát và cá biển, thì loài người đều có thể chế ngự và đã chế ngự được. Nhưng cái lưỡi thì không ai chế ngự được: nó là một sự dữ không bao giờ ở yên, vì nó chứa đầy nọc độc giết người” (Gc 3,7-8).