Quảng đại giữa một thế giới đầy trao đổi
Có những bữa tiệc rực rỡ ánh đèn, sắc màu lung linh, tiếng cười hòa trong men rượu nồng nàn chan chứa, thế mà khi tàn cuộc, lòng người vẫn còn vương lại một khoảng trống khó gọi tên. Lại có những bữa cơm nghèo, chỉ dăm ba món ăn đạm bạc, một chén canh rau, một nụ cười hiền, mà ấm nồng như ngọn lửa nhỏ giữa những đêm mưa giá lạnh. Giữa một thế giới nhộn nhịp của những sự trao đổi và tính toán, nơi mọi thứ dường như đều được cân đo, đong đếm bằng lợi ích, chính trong những phút giây ấy lại khẽ mở ra một chân lý sâu xa, nhằm nhắc nhớ chúng ta rằng hạnh phúc không đến từ việc được đền đáp, mà đến từ niềm vui của một trái tim biết hiến tặng. Chính trong những khoảnh khắc như thế, chúng ta lại nghe vang vọng đâu đó lời mời gọi dịu dàng của Chúa Giêsu trong Tin Mừng Luca (x. 14,12–14), khi đãi tiệc, đừng mời những ai có thể mời lại, nhưng hãy mời những người nghèo, tàn tật, què quặt, đui mù, … những người chỉ biết đón nhận bằng lòng biết ơn. Bữa tiệc mà Chúa Giêsu nói đến ở đây không chỉ là bữa ăn dành cho thân xác, mà còn là bữa tiệc của một trái tim, nơi tình yêu không tính toán, nơi niềm vui không cần được đáp trả. Ở đó, từng cử chỉ quảng đại âm thầm lại hóa thành hương vị của Nước Trời, bữa tiệc muôn đời của những ai biết sống để cho đi.
Ân huệ của tình yêu
Chúng ta đang sống trong một thế giới của những sự trao đổi và đáp đền. Nhiều khi, ngay cả trong tình thương và lòng tốt, vẫn thấp thoáng một sự tính toán kín đáo. Chẳn hạn như, chúng ta giúp ai đó, nhưng vẫn chờ một lời cảm ơn; chúng ta tặng quà cho ai đó, nhưng lại mong được cần nhớ đến; hay chúng ta mời ai đó đến dự tiệc, với hy vọng họ cũng sẽ mời lại chúng ta khi có dịp, ... Tất cả dường như vận hành theo cùng một trật tự logic: “Cho để được nhận”. Thế nhưng, chính trong thế giới ấy, Chúa Giêsu lại mời gọi chúng ta bước sang một sự logic hoàn toàn khác, đó chính là sự logic của ân sủng. Ngài dạy rằng: “Khi đãi khách ăn trưa hay ăn tối, thì đừng mời bạn bè, anh em, bà con hay láng giềng giàu có, kẻo họ cũng mời lại anh em, và như thế anh em đã được đáp lễ rồi. Nhưng khi đãi tiệc, hãy mời những người nghèo khó, tàn tật, què quặt, đui mù” (Lc 14,12-13). Câu nói ấy không chỉ nhằm điều chỉnh cách cư xử trong xã hội Do Thái thời bấy giờ, mà còn chạm đến một căn bệnh của trái tim nơi con người mọi thời, đó chính là căn bệnh của sự trao đổi.
Khi lòng tốt bị biến thành một thứ “đầu tư tình cảm”, thì bản chất của tình yêu thương đã bị méo mó. Bởi tình yêu đích thực không phải là trao đổi giữa hai người ngang hàng, mà là một hành động nhưng không, trao ban vì người khác đáng được yêu thương, không vì họ có thể đáp lại. Chúng ta có thể thấy điều ấy phản chiếu trong đời sống thường nhật, như một người mẹ thức khuya trông con đau sốt, một người cha lam lũ, tần tảo để nuôi sống gia đình, một người y tá chăm sóc bệnh nhân trong đêm khuya, hay một người thầy âm thầm gieo từng chữ cho trẻ em nơi tận vùng sâu, xa … Những con người ấy không làm vì để được khen thưởng hay đền đáp, nhưng bởi vì họ cảm thấy niềm vui trong việc cho đi. Những điều ấy gợi nhắc chúng ta nhớ lời Chúa Giêsu dạy: “Nếu anh em yêu kẻ yêu mình, thì có gì là ân huệ đâu? Ngay cả những người tội lỗi cũng yêu kẻ yêu họ … Nhưng anh em hãy yêu kẻ thù, hãy làm ơn và cho vay mà chẳng hề hy vọng được đền đáp” (Lc 6,32-35). Câu nói ấy không phải là lý tưởng xa vời, mà là một lời mời gọi đi vào chính nhịp đập của trái tim Thiên Chúa, Đấng yêu thương mà không chờ được yêu lại. Bởi khi lòng tốt trở thành món hàng, chúng ta đã đánh mất vẻ đẹp của lòng nhân hậu. Nhưng khi lòng tốt được trao đi như một ân huệ, chúng ta sẽ trở nên giống Đấng đã dựng nên mình.
Quảng đại theo kiểu của Thiên Chúa
Thiên Chúa không yêu chúng ta vì chúng ta xứng đáng, nhưng vì Ngài là Tình Yêu (x. 1Ga 4,8). Đó là mầu nhiệm sâu xa nhất của Tin Mừng. “Thiên Chúa cho mưa xuống trên kẻ lành cũng như kẻ dữ, và cho mặt trời mọc lên trên người công chính cũng như kẻ bất lương” (Mt 5,45). Yêu như thế là yêu một cách vô điều kiện, yêu vô vị lợi, và yêu không vì lợi nhuận hay phần thưởng.
Trong bữa tiệc mà Chúa Giêsu nói tới, Ngài không hạ thấp giá trị của những bữa ăn với bạn bè, mà muốn mở rộng tấm lòng của chúng ta vượt ra khỏi vòng tròn quen thuộc. Tình yêu không dừng lại ở nơi người thân cận, mà phải vươn đến những ai không thể “đáp đền”. Đó chính là lối sống quảng đại theo kiểu của Thiên Chúa. Trong tông huấn Fratelli Tutti, Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn mạnh: “Tình bác ái đích thực không chờ được đáp đền. Đó là tình yêu dám ra khỏi chính mình để gặp gỡ người khác, không phân biệt họ là ai, đến từ đâu, hay có thể mang lại điều gì” (FT, 140). Người Kitô hữu, vì thế, được mời gọi trở nên “dấu chỉ” của tình yêu ấy giữa thế giới hôm nay. Khi chúng ta chia sẻ cơm bánh, thời giờ, nụ cười, hay một sự tha thứ, đó đều là những bữa tiệc nhỏ của lòng thương xót, nơi Thiên Chúa hiện diện. Sống quảng đại như thế không phải dễ. Bởi vì, “vô vị lợi” đi ngược lại bản năng tự vệ của con người. Cho đi mà không được đáp lại, chúng ta sợ mình bị thiệt thòi. Nhưng chính lúc ấy, Chúa Giêsu mời gọi chúng ta nhìn lên Ngài, Đấng đã yêu cho đến cùng, yêu cả khi bị phản bội, và yêu cả trên thập giá. Vì rằng: “Không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu của người hy sinh mạng sống vì bạn hữu của mình ” (Ga 15,13).
Khi dám sống quảng đại, chúng ta đang sống theo phong cách của Thiên Chúa. Và điều lạ lùng là càng cho đi, chúng ta càng được đầy tràn. Như dòng sông không giữ nước cho riêng mình, nhưng lại được trong xanh nhờ liên lỉ tuôn chảy. Thánh Phaolô cũng đã từng cảm nghiệm được chính điều đó trong đời sống sứ vụ của mình, và ngài khẳng định: “Thiên Chúa yêu thương người cho đi một cách vui vẻ” (2Cr 9,7). Vì thế, cho đi không chỉ là nghĩa vụ, mà là niềm vui; niềm vui của kẻ biết rằng tình yêu không bao giờ mất đi, dù không được đáp lại.
Trong đời sống gia đình, cộng đoàn hay giáo xứ, chúng ta vẫn có thể “dự tiệc” mỗi ngày, không phải bằng món ăn sang trọng, mà bằng những hành động nhỏ mang đậm vị yêu thương, bằng một lời động viên, một nụ cười thứ tha, hay một cử chỉ giúp đỡ không tên, ... Đó chính là những mảnh bánh của Tin Mừng nuôi dưỡng linh hồn thế giới.
Niềm vui không đợi được đền đáp
Chúa Giêsu kết thúc bài giảng dạy của mình bằng lời hứa: “Anh sẽ được đáp lễ trong ngày các kẻ lành sống lại” (Lc 14,14). Ngài không phủ nhận phần thưởng, nhưng dời nó đến chiều kích vĩnh cửu, nơi giá trị thật của mọi hành vi yêu thương được tỏ lộ. Trong khi thế gian tìm phần thưởng tức thì, Chúa mời gọi chúng ta kiên nhẫn bước đi trong niềm tin. “Phần thưởng thật” chính là được tham dự vào chính sự sống của Thiên Chúa. Như mẹ thánh Têrêsa Calcutta khuyên dạy: “Chúng ta không được mời gọi để làm những việc lớn lao, nhưng để làm những việc nhỏ với một tình yêu lớn”. Đó chính là linh đạo của niềm vui không đợi được đền đáp, là niềm vui khi thấy ai đó được nâng đỡ, hay khi một nỗi đau được xoa dịu, dù chẳng ai biết đến tên mình. Cũng như thế, thánh Vinh Sơn Phaolô, người đã cả đời phục vụ người nghèo, từng nhắc nhở các tu sĩ của mình rằng: “Hãy yêu người nghèo, và tình yêu đó sẽ biện minh cho mọi việc các con làm”. Ngài hiểu rằng, chính trong việc cúi xuống để phục vụ những người bị bỏ rơi, chúng ta sẽ gặp được khuôn mặt của Đức Kitô. “Bữa tiệc của tình yêu vô vị lợi” mà Chúa Giêsu nói đến không phải là chuyện của một buổi tiệc, nhưng là một cách sống, một thái độ nội tâm. Đó là biến mọi việc tầm thường thành việc thánh thiêng, khi chúng ta đặt trong đó một tình yêu. Với một cái bắt tay, một bữa ăn chia sẻ, một giờ thăm bệnh nhân, hay một lời cầu nguyện cho ai đó, thì tất cả đều có thể trở thành bữa tiệc của ân sủng nếu chúng ta làm với lòng quảng đại.
Khi biết yêu thương không chờ đáp trả, chúng ta đã chạm đến niềm vui sâu thẳm nhất, đó là niềm vui của chính Thiên Chúa, Đấng “hạnh phúc vì được yêu thương và được yêu lại trong tự do”. Và rồi, một ngày nào đó, trong “ngày các kẻ lành sống lại”, Thiên Chúa sẽ đón chúng ta vào bàn tiệc vĩnh hằng của Ngài, nơi không còn những sự trao đổi, nhưng chỉ còn yêu thương; hay nơi không còn đòi hỏi, nhưng chỉ còn có sự hiệp thông.
Giữa một thế giới chạy theo lợi nhuận, Chúa Giêsu vẫn nhẹ nhàng mời gọi chúng ta: “Đừng chỉ mời những ai có thể mời lại mình, nhưng hãy mời những người chẳng có gì để đáp đền”. Lời ấy như một ánh sáng dịu nhẹ trong bóng tối của ích kỷ. Là lời mời gọi chúng ta trở về với nhịp đập nguyên sơ của trái tim Thiên Chúa, nơi tình yêu luôn khởi đầu từ sự cho đi. Bữa tiệc của tình yêu, vì thế, không cần bàn tiệc sang trọng hay những món ăn cầu kỳ, nhưng có thể diễn ra ngay trong căn bếp nhỏ, trên giường bệnh, giữa sân trường, trong xóm nghèo hay nơi một lời tha thứ được nói ra. Ở đó, có Thiên Chúa hiện diện, Đấng vẫn trao ban không ngừng, vẫn yêu thương đến cùng, và vẫn chờ đợi chúng ta ngồi vào bàn tiệc của Ngài. Phúc thay ai biết cho đi mà không mong đáp trả, vì họ sẽ được đáp lễ trong tình yêu vĩnh cửu của Thiên Chúa!
Ước gì, giữa thế giới hôm nay, nơi con người dễ dàng quy đổi mọi thứ thành giá trị và phần thưởng, chúng ta vẫn giữ được một góc nhỏ của trái tim không đòi hỏi, không tính toán, chỉ biết yêu và trao ban như hơi thở. Ước gì, trong từng bữa cơm của đời thường, nơi những sẻ chia âm thầm và những hiến dâng không tên, chúng ta nhận ra được những khuôn mặt dịu hiền của Đấng vẫn yêu thương chúng ta vô điều kiện. Ước gì, mỗi ngày sống của chúng ta cũng trở nên một bữa tiệc của tình yêu, nơi niềm vui không đến từ lời cảm ơn hay ánh nhìn đáp lại, nhưng từ sự bình an sâu thẳm của một tâm hồn biết hiến mình. Và khi hành trình đời sống của chúng ta khép lại, ước gì Thiên Chúa, Đấng đã mời gọi chúng ta đến bàn tiệc của Ngài, sẽ đón chúng ta bằng một nụ cười hiền hậu, để chúng ta được ngồi vào bữa tiệc vĩnh cửu của Tình Yêu, nơi không còn trao đổi, nhưng chỉ còn sự hiệp thông; nơi không còn đòi hỏi, nhưng chỉ còn được yêu thương.