--- Từ bóng tối đến hy vọng ---
ở đó bóng tối của bệnh tật, tội lỗi và bị loại trừ
không còn là ngõ cụt,
nhưng trở thành điểm khởi đầu
cho một đời sống mới
Có những bước chuyển trong lịch sử cứu độ không được đánh dấu bằng những biến cố lớn lao, không kèm theo tiếng sấm hay ánh chớp, nhưng lại âm thầm đổi hướng cả dòng chảy của nhân loại. Đó không phải là những cuộc cách mạng chính trị hay những cuộc thay ngôi đổi chủ, mà là những bước chuyển của ánh sáng, khi Thiên Chúa bước vào bóng tối của lịch sử bằng những con đường rất khiêm hạ. Tin Mừng hôm nay mở ra bằng một biến cố tưởng như là một thất bại: “Đức Giêsu nghe tin ông Gioan đã bị nộp” (Mt 4,12). Tiếng kêu trong hoang địa, tiếng nói cuối cùng của thời các ngôn sứ đã bị bóp nghẹt. Từ góc nhìn con người, đây là lúc bóng tối thắng thế, là lúc sự dữ tưởng như đã khóa chặt con đường của Thiên Chúa. Nhưng chính trong khoảnh khắc ấy, một bước chuyển quyết định bắt đầu. Không phải là sự rút lui, nhưng là một lời khai mở. Không phải là sự kết thúc, nhưng là phần khởi đầu.
Phản ứng của Đức Giêsu trước cái chết của Gioan Tẩy Giả thật đáng suy nghĩ. Ngài không kêu gọi nổi dậy, không tìm cách đối đầu với quyền lực chính trị, tôn giáo, cũng không co mình lại để tự bảo vệ. Tin Mừng nói một cách thật giản dị: “Người lánh qua miền Galilê” (Mt 4,12). Động từ “lánh” ở đây không diễn tả sự sợ hãi, mà diễn tả sự tự do trong vâng phục thánh ý Chúa Cha. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI giải thích: “Đức Giêsu không trốn chạy vì yếu đuối, nhưng vì giờ của Ngài chưa đến; Ngài hành động theo nhịp điệu của kế hoạch cứu độ” (Chúa Giêsu thành Nazareth, tập I, chương 4).
Việc Đức Giêsu chọn Galilê “miền đất của dân ngoại” lại càng mang tính mặc khải. Đây là vùng bị coi thường về mặt tôn giáo, bị nghi ngờ về sự tinh tuyền trong việc giữ Luật. Thế nhưng, chính nơi ấy, ánh sáng cứu độ bừng lên, ứng nghiệm lời ngôn sứ Isaia: “Đoàn dân đang lần bước giữa tối tăm đã thấy một ánh sáng huy hoàng” (Is 9,1; Mt 4,16). Thánh Mátthêu cố ý nhấn mạnh rằng ánh sáng của Thiên Chúa không xuất hiện nơi trung tâm quyền lực, nhưng nơi ngoại biên của lịch sử. Như Đức Thánh Cha Phanxicô khẳng định: “Thiên Chúa luôn đi bước trước, Người chờ đợi chúng ta ngay trong những vùng tối của cuộc đời” (Evangelii Gaudium, 24). Ánh sáng Tin Mừng không đòi bóng tối phải biến mất rồi mới xuất hiện, chính ánh sáng làm cho bóng tối phải lùi xa.
Thánh sử Matthêu ghi lại một cột mốc mang tính thần học rất mạnh: “Từ lúc đó, Đức Giêsu bắt đầu rao giảng” (Mt 4,17). Cụm từ “từ lúc đó” trong Tin Mừng Mátthêu luôn đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử cứu độ (x. Mt 16,21). Sau những năm tháng ẩn mình tại Nadarét và sau cuộc thử thách trong hoang địa, giờ đây Ngôi Lời bắt đầu cất tiếng giữa lịch sử. Lời rao giảng đầu tiên của Đức Giêsu không phải là một học thuyết phức tạp, nhưng là một lời kêu gọi mang tính quyết định: “Anh em hãy sám hối, vì Nước Trời đã đến gần” (Mt 4,17). “Sám hối” (metanoia) không chỉ là từ bỏ tội lỗi theo nghĩa luân lý, nhưng là đổi hướng toàn bộ đời sống, đổi cách suy nghĩ, đổi tiêu chuẩn chọn lựa. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II khẳng định rằng: “Sám hối là điều kiện căn bản để con người bước ra khỏi bóng tối nội tâm và mở lòng đón nhận ánh sáng cứu độ” (Redemptor Hominis,10). Ánh sáng không áp đặt, mà ánh sáng mời gọi. Nhưng lời mời ấy đòi hỏi một quyết định, hoặc tiếp tục ở lại trong bóng tối quen thuộc, hoặc bước ra để được biến đổi.
Ánh sáng mà Đức Giêsu mang đến không phải là ánh sáng lạnh lùng của sự phán xét, nhưng là ánh sáng có khuôn mặt, khuôn mặt của lòng thương xót. Thánh Mátthêu tóm lược hoạt động của Đức Giêsu: “Người đi khắp miền Galilê, giảng dạy trong các hội đường, rao giảng Tin Mừng Nước Trời, và chữa lành mọi bệnh hoạn tật nguyền” (Mt 4,23). Ba động từ: giảng dạy, rao giảng, và chữa lành diễn tả một Tin Mừng không chỉ được nói bằng lời, mà được ghi khắc trên thân phận con người. Đức Giêsu không đứng xa để chiếu ánh sáng, nhưng bước vào tận nơi bóng tối đang làm con người đau đớn nhất. Giáo lý Hội Thánh Công Giáo cũng khẳng định rõ: “Nước Thiên Chúa được biểu lộ trong các hành động quyền năng của Đức Giêsu, đặc biệt qua việc chữa lành và giải thoát” (GLHTCG, 547). Ở đâu có Đức Giêsu, ở đó bóng tối của bệnh tật, tội lỗi và bị loại trừ không còn là ngõ cụt, nhưng trở thành điểm khởi đầu cho một đời sống mới.
Ánh sáng không chỉ chữa lành từng cá nhân, nhưng còn quy tụ một dân mới. Tin Mừng kết thúc bằng hình ảnh các đám đông từ Galilê, Đêcapôli, Giêrusalem và Giuđê kéo đến với Người (x. Mt 4,25). Khi ánh sáng thật xuất hiện, con người không còn bước đi một mình. Đây là một chiều kích rất quan trọng đối với đời sống Hội Thánh. Công đồng Vaticanô II nhấn mạnh rằng Hội Thánh được mời gọi trở thành: “Bí tích, tức là dấu chỉ và khí cụ của sự hiệp thông giữa Thiên Chúa và loài người” (Lumen Gentium, 1). Bước chuyển của ánh sáng vì thế không chỉ là từ tối sang sáng, mà là từ cô độc sang hiệp thông, từ phân mảnh sang quy tụ, từ tuyệt vọng sang hy vọng chung.
Tin Mừng hôm nay không chỉ kể lại một biến cố đã qua, nhưng còn đặt ra một câu hỏi sống còn cho mỗi người chúng ta là tôi đang đứng ở đâu trong bước chuyển của ánh sáng ấy? Chúng ta có thể quen sống trong những “bóng tối an toàn”: thói quen, sợ hãi, mệt mỏi, hoặc cả những cơ cấu tôn giáo không còn sinh hoa trái. Nhưng ánh sáng của Đức Kitô vẫn kiên nhẫn tìm đến những “Galilê” của đời sống chúng ta là những vùng ngoại biên nội tâm mà chúng ta ngại đối diện.
Lời khẳng định của Tin Mừng Gioan vẫn vang vọng như một lời hứa không bao giờ lỗi thời: “Ánh sáng chiếu soi trong bóng tối, và bóng tối đã không diệt được ánh sáng” (Ga 1,5). Đó không chỉ là một xác tín đức tin, mà còn là niềm hy vọng cho mọi hành trình nhân loại. Ở đâu ánh sáng được đón nhận, ở đó lịch sử, dù nhỏ bé, nhưng bắt đầu đổi hướng.