Con đường dẫn đến Thiên Chúa
Có lẽ ai trong chúng ta cũng đã từng đứng trước một cánh cửa. Cửa của một ngôi nhà thân thương nơi tuổi thơ khép lại mỗi chiều, cửa của một lớp học đầu tiên mở ra ước mơ và tri thức, hay cánh cửa của một cơ hội cho một khởi đầu mới trong đời. Mỗi cánh cửa đều mang theo một nỗi chờ đợi, một quyết định, và đôi khi là cả một nỗi sợ hãi trước những điều chưa biết. Nhưng giữa muôn vàn cánh cửa ấy, có một cánh cửa đặc biệt hơn tất cả, đó chính là cánh cửa dẫn đến Thiên Chúa Tình Yêu. Chính Chúa Giêsu đã gọi đó là “cửa hẹp”, và Ngài tha thiết mời gọi: “Hãy chiến đấu để qua được cửa hẹp mà vào” (Lc 13, 24). Nghe thì tưởng như một lời khuyên đạo đức xưa cũ, nhưng càng sống, chúng ta càng nhận ra lời ấy mang một sức nặng thiêng liêng và nhân bản sâu xa. Bởi lẽ, đời người thực chất là một hành trình đi qua vô vàn cánh cửa. Cửa của sự chọn lựa, cửa của sự từ bỏ, cửa của lòng tin, và nhất là cửa của tình yêu. Có những cánh cửa mở ra dễ dàng, nhưng cũng có những cánh cửa đòi hỏi chúng ta phải khổ luyện, khiêm tốn và dấn thân. “Cửa hẹp” mà Chúa nói đến không phải là một rào chắn để ngăn cản, nhưng là một con đường nhằm để tinh luyện tâm hồn, nơi con người học biết sống trung thực, yêu thương và hiến dâng. Khi đứng trước “cửa hẹp” của Tin Mừng, chúng ta được mời gọi nhìn lại những “cánh cửa” khác trong cuộc đời của mình. Đã bao lần chúng ta chọn cửa rộng vì tiện nghi, an toàn; và đã bao lần chúng ta lẩn tránh cửa hẹp vì sợ mất mát hay hy sinh? Chính nơi cửa hẹp ấy, ân sủng trở thành lối đi, và gặp gỡ Thiên Chúa không còn là điều xa vời, mà là kinh nghiệm sống động của một tâm hồn biết tín thác và yêu mến đến cùng.
(1) Cửa hẹp của lòng người
Cửa hẹp, theo nghĩa đầu tiên và cũng là sâu nhất, chính là cửa lòng của mỗi người chúng ta. Đôi khi, thế giới quanh chúng ta trở nên chật chội không phải vì con đường đời quá nhỏ, mà vì trái tim của chúng ta đã quá đầy. Đầy vì những lo toan chất chồng, những tính toán vụn vặt, những nỗi sợ mất mát, hay cả những vết thương chưa kịp lành. Đầy đến mức không còn chỗ cho tha thứ, cảm thông hay lặng im để nghe tiếng Chúa nói. Có những lúc chúng ta tưởng mình đang sống cho Chúa, nhưng thật ra chỉ đang mải miết xoay quanh cái “tôi” nhỏ bé của mình là tôi phải có, tôi phải hơn, tôi phải thắng, hay tôi phải được công nhận, ... Chính vì thế mà chúng ta không thể bước qua những “lối hẹp” của khiêm nhường, của yêu thương vô vị lợi, hay của sự tin tưởng phó thác.
Chúa Giêsu không bảo chúng ta “hãy chọn cửa rộng”, vì cửa rộng chẳng cần chọn, ai cũng dễ dàng đi qua. Ngài nói: “Hãy chiến đấu để qua được cửa hẹp mà vào” (Lc 13,24). Chiến đấu, nghĩa là dám đi ngược chiều với bản năng tự mãn, dám đối diện với bóng tối trong chính lòng mình. Cửa hẹp của lòng người chính là nơi cuộc chiến âm thầm nhưng quan trọng nhất diễn ra giữa yêu thương và ích kỷ, giữa tin tưởng và sợ hãi, hay giữa khiêm nhường và tự cao. Thánh Augustinô, sau một đời rong ruổi tìm kiếm, đã thốt lên lời thống thiết: “Con đã yêu Chúa quá trễ, ôi vẻ đẹp luôn mới và luôn xưa! Con đã tìm Chúa bên ngoài, trong khi Ngài ở ngay trong con”. Câu nói ấy mở ra một chân lý đơn sơ mà thẳm sâu, đó là cửa hẹp không ở đâu xa, mà ở ngay trong tim của chúng ta, nơi Chúa vẫn kiên nhẫn đứng đợi. Nhưng để mở được cánh cửa ấy, chúng ta phải dám thu nhỏ cái “tôi” của mình lại, phải dám buông bỏ những gánh nặng vô hình đang đè nặng trong tim. Khi đó, lòng của chúng ta sẽ rộng ra, và Thiên Chúa sẽ bước vào, nhẹ nhàng như một làn gió, nhưng đủ để đổi thay cả cuộc đời.
(2) Cửa hẹp của đời sống
Triết gia Socrates khuyên dạy các học trò của mình rằng: “Muốn có một tâm hồn cao quý, con phải tập bỏ bớt”. Lời ấy nghe tưởng chừng như đơn giản, nhưng là cả một hành trình tu luyện nội tâm. Câu nói ấy, ở một nghĩa sâu hơn, như một phiên bản triết học của Tin Mừng. Để lớn lên trong tâm hồn, con người phải biết bước qua chính mình, biết từ bỏ những gì không cần thiết để giữ lại điều cốt lõi nhất, đó chính là tình yêu.
Chúa Giêsu đã không giảng dạy bằng lý thuyết, nhưng Ngài sống trọn vẹn triết lý “bỏ bớt” ấy bằng một đời sống tự hạ. Từ máng cỏ đơn sơ ở Bêlem đến thập giá Golgotha, từng bước chân của Ngài là từng bước đi qua “cửa hẹp”, không phải cửa của danh vọng, mà là cửa của khiêm nhu, vâng phục và yêu thương. Ngài chọn nghèo để làm giàu cho người khác, chọn thua để nhân loại được thắng, chọn chết để chúng ta được sống. Hành trình ấy không hoa mỹ, nhưng lại mở ra con đường cứu độ. Trong Tông huấn Gaudete et Exsultate (2018), Đức Thánh Cha Phanxicô đã nói một cách tinh tế rằng: “Con đường nên thánh không phải là lối đi sang trọng, nhưng là bước đi hằng ngày của người biết yêu trong những điều nhỏ bé” (GE, 17). Cửa hẹp, vì thế, không ở tận đâu xa xôi, mà ở ngay trong những việc rất đời thường, bằng một lời nhẫn nhịn trong gia đình, bằng một sự âm thầm phục vụ mà không cần ghi nhận, hay bằng một lần dám sống thật giữa thế giới đầy giả tạo.
Trong một xã hội chuộng tốc độ, thành công và những “ánh đèn sân khấu”, chọn bước chậm lại để sống giản dị, trung thực và yêu thương là một hành động “đi ngược dòng”. Như lời của Đức Thánh Cha Phanxicô, trong bài huấn từ với các bạn trẻ tại Rio de Janeiro, nhân ngày Đại hội Giới Trẻ Thế Giới năm 2013, chia sẻ rằng: “Đi ngược dòng chính là cách để chúng ta không bị cuốn trôi”. Cửa hẹp của đời sống, vì thế, đòi hỏi chúng ta phải bước đi không theo lối dễ, không theo đám đông, mà theo tiếng gọi của lương tâm và của Tin Mừng. Và kỳ lạ thay, chính khi chúng ta chấp nhận đi qua cửa hẹp của đời sống, chúng ta lại tìm thấy sự tự do sâu xa nhất. Không còn bị lệ thuộc vào ánh nhìn của người khác, không còn bị áp lực của phải – trái, hơn – thua, mà chỉ còn lại niềm vui của người biết mình đang sống đúng với điều thiện, điều thật. Cửa hẹp không làm cho chúng ta nghẹt thở, trái lại, nó mở ra không gian của tâm hồn, nơi con người được là chính mình trong ánh sáng của Thiên Chúa.
(3) Cửa hẹp của lòng tin
Tin vào Thiên Chúa không phải là một hành động dễ dàng, mà là một hành trình xuyên qua cánh cửa hẹp của mầu nhiệm. Có những ngày, chúng ta cầu nguyện mãi mà chẳng thấy gì thay đổi, cũng có những đêm, nước mắt ướt gối mà “trời” vẫn lặng im. Khi ấy, đức tin không còn là cảm xúc, mà là một thử thách. Người ta dễ tin khi mọi sự thuận lợi, nhưng khó lòng tin khi mọi điều sụp đổ. Chính trong những khoảnh khắc ấy, đức tin được thử luyện và trở nên tinh ròng nhất.
Chúng ta thường bị cám dỗ quay về với “cửa rộng” của lý luận: “Nếu Thiên Chúa yêu thương, sao Ngài để cho tôi phải khổ?” Hay: “Nếu có công bằng, sao người gian lại được hưởng lợi?” … Những câu hỏi đó thật nhân bản, nhưng đôi khi chính chúng lại chặn chính mình ở bên ngoài cửa hẹp của lòng tin. Đức tin không tìm cách giải thích Thiên Chúa, mà là phó thác trong tay Thiên Chúa. Như Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI, trong Thông điệp Deus Caritas Est nhấn mạnh rằng: “Đức tin không phải là một ý tưởng, nhưng là một cuộc gặp gỡ với một Ngôi Vị” (DCE, 1). Tin không phải là chấp nhận một mệnh đề trừu tượng, mà là đặt niềm tin vào một Đấng đang hiện diện, đang yêu thương và đang cùng bước đi với chúng ta.
Cửa hẹp của lòng tin, vì thế, chính là dám bước đi trong bóng tối mà không đánh mất hy vọng, dám tin rằng khi chúng ta không thấy gì, thì Thiên Chúa vẫn đang hành động một cách âm thầm. Thánh Gioan Thánh Giá đã cảm nghiệm một cách huyền nhiệm rằng: “Ai muốn đến với ánh sáng, phải đi qua đêm tối của đức tin”. Chính trong đêm tối ấy, linh hồn học được cách yêu không điều kiện, tin không đòi hỏi, và hy vọng không bằng chứng. Hãy nhớ rằng đức tin không loại bỏ khổ đau, nhưng biến khổ đau thành con đường gặp gỡ. Như Abraham đã bước đi mà không biết mình sẽ đến đâu. Như Đức Maria đã thưa “xin vâng” mà không hiểu hết điều gì sẽ xảy đến. Như Chúa Giêsu đã phó thác trong tay Cha ngay cả khi Cha dường như im lặng, ... Tất cả đều đi qua cửa hẹp của lòng tin, và đó cũng chính là con đường của chúng ta. Đức tin thật sự không hứa hẹn một cuộc sống dễ dàng, nhưng trao ban một sự bình an sâu xa hơn mọi hiểu biết (x. Pl 4,7). Khi chúng ta dám tin trong nghịch cảnh, dám bước qua cửa hẹp của mầu nhiệm, chúng ta không chỉ tìm thấy Thiên Chúa, mà còn tìm lại chính con người sâu thẳm nhất của mình, nơi ánh sáng và bóng tối gặp nhau trong tình yêu.
(4) Cửa hẹp của sự tha thứ
Tha thứ có lẽ là cánh cửa hẹp nhất trong đời sống của con người. Bởi lẽ, để tha thứ, chúng ta phải can đảm đi qua một ngưỡng cửa rất nhỏ, nơi chỉ có thể bước vào khi trong tay không còn mang theo những viên đá của oán hận. Tha thứ không phải là lãng quên, cũng không phải là làm ngơ trước điều sai, mà là chọn không để vết thương điều khiển cuộc đời của mình nữa. Tha thứ, có thể nói là mất. Mất đi cái lý mà chúng ta từng nắm chắc, mất đi chính sự hơn thua mà chúng ta nghĩ mình cần nắm giữ, và mất cả quyền được oán giận, thứ mà đôi khi chúng ta coi đó như là sự công bằng. Nhưng chính trong sự mất mát ấy, chúng ta lại tìm được một sự giải thoát trong sâu thẳm. Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II dạy rằng: “Không có hòa bình nếu không có tha thứ”. Cửa hẹp của tha thứ, vì vậy, xét cho cùng, chính là con đường dẫn đến bình an đích thật, không chỉ giữa con người với nhau, mà còn giữa chúng ta với chính mình.
Mẹ thánh Têrêsa Calcutta đã từng khuyên dạy rằng: “Nếu bạn yêu cho đến khi đau đớn, thì không còn đau nữa, chỉ còn yêu thôi”. Tha thứ chính là một hình thức của tình yêu như thế, thứ tình yêu chấp nhận bị tổn thương để không làm tổn thương ai khác. Nó không phải là cảm xúc nhất thời, mà là một hành vi của ý chí, một quyết định được lập đi lập lại mỗi khi ký ức đau buồn trỗi dậy.
Trên thập giá, Chúa Giêsu đã thì thầm: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết việc họ làm” (Lc 23,34), Ngài đã mở toang cánh cửa hẹp của sự tha thứ để cho cả nhân loại có lối trở về. Ngài không tha thứ vì người ta xứng đáng, mà vì tình yêu của Thiên Chúa không bao giờ toan tính. Và khi chúng ta dám bước qua cửa hẹp ấy, dù chỉ một lần, chúng ta sẽ cảm nhận được một điều rất lạ là bình an không đến từ việc được xin lỗi, mà từ chính việc chúng ta chọn tha thứ. Tha thứ, vì thế, không làm cho chúng ta yếu đi, nhưng làm cho trái tim của chúng ta đủ rộng để Thiên Chúa có thể bước vào.
(5) Cửa hẹp của niềm hy vọng
Cuộc sống không thiếu những người dừng lại bên ngoài cửa, gõ mãi mà không vào. Họ nói: “Chúng tôi đã từng được ăn uống trước mặt Ngài, và Ngài cũng đã giảng dạy trên đường phố chúng tôi” (Lc 13, 26). Nhưng Chúa trả lời: “Ta không biết các ngươi từ đâu đến” (Lc 13, 27). Đó là một trong những câu nói khiến cho chúng ta rùng mình, bởi nó không nhắm vào những người xa lạ với đức tin, mà là những người tưởng rằng mình đã đủ gần. Tin vào Thiên Chúa không chỉ là biết Ngài, mà còn là bước vào trong mối tương quan sống động với Ngài, một sự tương quan được dệt nên bằng niềm tin, tình yêu và hy vọng. Có khi chúng ta nghĩ mình đã “ở trong” cửa, nhưng thật ra vẫn chỉ đang đứng ngoài ngưỡng, nơi an toàn của những việc đạo đức hình thức.
Thế nhưng, điều tuyệt vời là Chúa Giêsu không bao giờ đóng cửa với ai. Ngài không nói “ai đã vào thì sẽ ở lại, ai chưa vào thì sẽ bị loại bỏ”, mà nói: “Hãy chiến đấu để qua được cửa hẹp mà vào” (Lc 13,24). Chiến đấu nghĩa là còn hy vọng. Còn hy vọng là còn đường để đi. Dù rằng chúng ta yếu đuối, dù rằng chúng ta vấp ngã, nhưng chỉ cần chúng ta chưa từ bỏ, cánh cửa ấy vẫn còn hé mở, bởi lòng thương xót của Thiên Chúa không bao giờ khóa lại. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI trong Thông điệp Spe Salvi đã nói một câu thật đẹp: “Người có hy vọng sẽ sống khác, bởi vì họ đã nhận được hồng ân một tương lai” (SS, 2). Vâng, hy vọng Kitô giáo không phải là ảo tưởng, càng không phải là sự chờ đợi mù quáng, nhưng là sức mạnh giúp chúng ta đứng dậy trong những lúc tưởng như cùng đường. Đó chính là ngọn lửa nhỏ vẫn âm ỉ cháy khi mọi ngọn đèn đuốc khác đã tắt đi.
Có những ngày, cửa hẹp của hy vọng chính là dám tin rằng mai này vẫn còn có ánh sáng, dù bây giờ chúng ta đang đi trong sương mù, tăm tối. Có khi đó là niềm tin lặng lẽ của người mẹ cầu nguyện cho đứa con lầm lạc, là sự kiên nhẫn của người bệnh chờ ngày bình phục, hay chỉ là một nụ cười nhỏ giữa một ngày dài mệt mỏi. Hy vọng không làm cho chúng ta thoát khỏi thực tại, nhưng đem lại cho chúng ta sức sống để đi xuyên qua thực tại ấy mà không tuyệt vọng. Cửa hẹp, chính vì thế, xét cho cùng, không phải là giới hạn, mà là lối dẫn đến một tương lai rộng lớn hơn, đó chính là tương lai của Nước Trời. Chỉ có những ai biết hy vọng mới dám bước đi, và chỉ những ai dám bước đi mới hiểu được rằng, đằng sau cánh cửa hẹp kia là một chân trời bao la hơn tất cả những gì mà chúng ta từng mơ ước.
(6) Cửa hẹp của sự tự do
Nhiều người sợ “cửa hẹp” vì nghĩ rằng nó bó buộc, giới hạn hay tước đoạt tự do. Nhưng thật ra, chính “cửa hẹp” ấy lại là con đường duy nhất dẫn chúng ta đến sự tự do đích thực, thứ tự do không bị chi phối bởi bản năng, dục vọng hay những ảo tưởng phù du của thế gian. Một vận động viên không thể chiến thắng nếu không khổ luyện mỗi ngày, một nghệ sĩ không thể sáng tạo nếu không chấp nhận cô đơn và kỷ luật. Cũng thế, người Kitô hữu không thể đạt tới sự sống đời đời nếu không đi qua “kỷ luật của tình yêu”, tức là biết từ bỏ chính mình để cho Thiên Chúa dẫn dắt. Thánh Phaolô đã cảm nghiệm một cách sâu sắc điều ấy khi ngài chia sẻ: “Tôi coi mọi sự là thua thiệt, so với mối lợi tuyệt vời là được biết Đức Kitô Giêsu” (Pl 3,8). Với thánh Phaolô, tự do thật không nằm ở việc “muốn gì làm nấy”, mà ở khả năng để cho tình yêu của Đức Kitô chiếm hữu và biến đổi toàn thân. Chính khi mất đi, chúng ta mới được, và chính khi tự hạ, chúng ta mới được lớn lên.
Cửa hẹp, chính vì thế, không giam hãm chúng ta, nhưng nhằm để thanh luyện chúng ta. Đó chính là ngưỡng cửa nơi con người được giải phóng khỏi cái “tôi” nhỏ bé để bước vào “cái Tôi” rộng lớn hơn trong Thiên Chúa. Nhà hiền triết Soren Kierkegaard từng nói rất chí lý rằng: “Con đường dẫn đến niềm vui thật sự luôn đi qua thung lũng của sự hy sinh”. Bởi vậy, “cửa hẹp” không phải là sự trói buộc, mà là một hành trình khai mở, nơi mỗi bước chân hy sinh sẽ trở thành nhịp thở của tự do, và nơi mỗi sự từ bỏ sẽ trở nên một khoảng không gian cho tình yêu Thiên Chúa ngự trị trong chúng ta.
(7) Qua cửa hẹp – Bước về phía Thiên Chúa
Nếu cuộc đời là một hành trình, thì “cửa hẹp” chính là ngưỡng cửa cuối cùng để chúng ta có thể bước vào đời sống viên mãn, nơi Thiên Chúa chờ đón với vòng tay rộng mở. Chúa Giêsu chưa bao giờ hứa rằng con đường ấy sẽ dễ đi. Ngược lại, Ngài nói rõ: “Ai muốn theo Thầy, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình hằng ngày mà theo” (Lc 9,23). Nhưng Ngài cũng hứa một điều quý giá hơn tất cả: “Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế” (Mt 28,20). Chính sự hiện diện âm thầm mà vững chắc ấy làm cho mọi cửa hẹp trong đời sống của chúng ta trở nên nhẹ nhàng hơn, bởi không còn là “tôi” đơn độc bước đi, mà là “chúng ta”, tôi và Thiên Chúa cùng sánh bước.
Có thể, “cửa hẹp” của chúng ta hôm nay là một công việc nặng nề khiến cho chúng ta mỏi mệt; có thể là một người thân khó chịu mà chúng ta đang cố gắng để yêu thương; cũng có thể là căn bệnh kéo dài, hay một nỗi cô đơn không ai hiểu thấu, ... Nhưng biết đâu, chính nơi đó Thiên Chúa đang đứng đợi chờ chúng ta. Ngài không chờ chúng ta ở cuối con đường, mà ở ngay trong từng bước chân của chúng ta đang đi. Ngài chờ đợi chúng ta trong từng giọt mồ hôi rơi xuống, trong những lời nguyện cầu thầm kín, hay trong những quyết tâm không bỏ cuộc. Mỗi bước chúng ta dám bước vì yêu là một bước đi về phía Thiên Chúa.
Cuối cùng, “cửa hẹp” không chỉ là một hình ảnh trong Tin Mừng, mà là một thái độ sống, sống sâu hơn thay vì sống vội, sống thật hơn thay vì sống cho vừa lòng người khác, và sống gần Thiên Chúa hơn, để mỗi ngày được định hình bởi tình yêu của Ngài. Vì rằng, con đường của Tin Mừng không phải là một đại lộ thênh thang, nhưng là một lối mòn nhỏ dẫn vào trái tim của Thiên Chúa. Như vậy, đừng sợ cửa hẹp. Vì đằng sau nó là một không gian bao la của sự bình an. Đừng ngại thu nhỏ mình lại, vì chỉ khi chúng ta trở nên nhỏ bé, Thiên Chúa mới có chỗ để bước vào. Và chỉ khi chúng ta đủ can đảm để bước qua, chúng ta sẽ nhận ra rằng cửa hẹp không hề khép lại, mà mở ra một chân trời mới.
Ước gì mỗi chúng ta biết đón nhận “cửa hẹp” của đời mình với tâm hồn bình an và tin tưởng. Ước gì giữa những thử thách, chúng ta vẫn giữ được ngọn lửa của hy vọng và lòng trung tín. Và cầu chúc cho chúng ta, những người đang “chiến đấu để đi qua cửa hẹp”, luôn có đủ tình yêu để bước đi, đủ kiên nhẫn để vượt qua, và đủ niềm tin để thấy rằng sau cánh cửa hẹp, Thiên Chúa đang chờ đợi chúng ta bằng một nụ cười thân thiện của một người Cha.
“Phúc thay người biết kiên trì chịu đựng cơn thử thách, vì một khi đã được tôi luyện, họ sẽ nhận lãnh triều thiên sự sống mà Thiên Chúa đã hứa ban cho những ai yêu mến Ngài” (Gc 1,12).