Cấm trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội: một biện pháp hiệu quả hay một cái bẫy gây hiểu lầm?
Đề xuất gần đây về việc cấm trẻ em dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội đã làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận gay gắt tại Pháp và Tây Ban Nha.
Trong khi luật này vẫn chưa được thông qua tại Tây Ban Nha, thì tại Pháp, Quốc hội đã phê chuẩn. Bắt đầu từ tháng 9 năm 2026, trẻ em từ 15 tuổi trở xuống sẽ không thể truy cập các nền tảng như TikTok, Instagram hay Snapchat.
Mục đích của luật là hạn chế việc trẻ em tiếp xúc với những nội dung và tính năng trên mạng xã hội có thể gây hại, và đây chính là lúc trí tuệ nhân tạo (AI) xuất hiện. Không hề ngẫu nhiên, các thuật toán này quyết định bài đăng nào sẽ được hiển thị và nội dung nào sẽ được ưu tiên cho từng người dùng.
Cha Antonio Carrón, Giáo sư tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana, Rôma, nói: “Tôi tin rằng, giống như bất kỳ công nghệ nào, trí tuệ nhân tạo tự nó không tốt cũng không xấu. Chính chúng ta làm cho nó trở nên tốt hay xấu, tùy thuộc vào cách chúng ta sử dụng nó…”.
Và vấn đề xã hội rộng lớn này ngày càng nghiêm trọng hơn: theo tổ chức phi lợi nhuận Internet Watch Foundation, chỉ riêng trong năm 2025 đã phát hiện hơn 10.000 hình ảnh và video do AI tạo ra có nội dung lạm dụng tình dục trẻ em.
Tuy nhiên, dù AI có nhiều mặt tiêu cực, nó cũng có một chức năng ngược lại: phát hiện các nội dung độc hại hoặc nhạy cảm tiềm ẩn trên mạng xã hội.
Cha Antonio Carrón cho biết: “Ví dụ, nếu tôi đăng một nội dung trên Instagram liên quan đến chứng chán ăn hoặc tự tử, một cửa sổ cảnh báo sẽ hiện lên, một thông báo nhỏ đưa ra lời nhắc nhở”.
Đó là lý do Cha Carrón cho rằng để giáo dục về AI, chúng ta cần dạy về AI, dạy cùng với AI, và dạy cách sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Chúng ta cần hiểu nó mang lại điều gì, hướng dẫn trẻ em trong việc sử dụng nó, và…
Cha Antonio Carrón nói rằng: “Ngày nay, người ta thường nói đến khái niệm “nhân mã” (centaur), hình ảnh một sinh vật nửa người nửa ngựa: AI sẽ đóng vai trò nền tảng, còn phần suy nghĩ và đưa ra quyết định vẫn thuộc về con người”.
Chúng ta cũng không nên quên một yếu tố quan trọng là mạng xã hội không chỉ giúp chúng ta không chỉ kết nối với người khác, ít nhất là trên phương diện ảo, mà còn tác động đến cảm xúc của chúng ta. Khi nhấn “thích” một bài đăng, chúng ta đang thực hiện một hành động mang tính con người; não bộ tiết ra dopamine, mang lại cảm giác được công nhận xã hội liên tục, nhưng lại thiếu cộng đồng thực sự và tương tác con người thật sự.
Cha Antonio Carrón cho biết thêm rằng: “Ngày nay, gần như tất cả các mối tương quan mà chúng ta hình thành trong đời sống hằng ngày cũng diễn ra thông qua công nghệ, như các ứng dụng nhắn tin và mạng xã hội.
Cuộc tranh luận này vượt xa vấn đề có nên cấm trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội hay không, nó còn liên quan đến cách giáo dục các em trong một thế giới mà các em sẽ lớn lên cùng với AI, dù muốn hay không. Thách thức thực sự là dạy người dùng biết cách sử dụng khả năng phán đoán của mình một cách đúng đắn, đó là một kỹ năng rất khó để truyền đạt.