Một câu kết rất quen thuộc sau khi công bố Lời Chúa trong Thánh Lễ — “Đó là Lời Chúa” — lại bất ngờ trở thành đề tài gây bối rối khi được sử dụng trong các buổi đọc Kinh Thánh tại gia hay trong các nhóm cầu nguyện nhỏ. Có linh mục cho rằng công thức này chỉ được phép dùng trong Thánh Lễ, trong khi nhiều tín hữu lại xem đó là một cách diễn tả tự nhiên của lòng tin và sự tôn kính đối với Lời Chúa. Vậy phải chăng Giáo Hội cấm sử dụng câu kết “Đó là Lời Chúa” ngoài Thánh Lễ, hay vấn đề thực sự nằm ở cách hiểu và cách sử dụng?
1. Câu hỏi được đặt ra
Xuất phát từ băn khoăn ấy, một độc giả tại Sài Gòn đã gửi câu hỏi đến cha Edward McNamara, LC, giáo sư Thần học Phụng vụ và Bí tích tại Đại học Giáo hoàng Regina Apostolorum, vào ngày 25 tháng 11 năm 2023.
Nội dung câu hỏi như sau:
“Một linh mục không cho phép chúng tôi nói câu ‘Đó là Lời Chúa’ sau khi công bố đoạn Kinh Thánh khi chúng tôi họp nhau tại gia đình hoặc trong các nhóm cầu nguyện. Ngài nói rằng chỉ được nói câu này trong Thánh Lễ. Chúng tôi thắc mắc tại sao Giáo Hội lại cấm thực hành này, trong khi đây là cầu nguyện riêng chứ không phải cầu nguyện phụng vụ.” (M.N., Sài Gòn, Việt Nam)
Từ câu hỏi này, cha McNamara đã đưa ra một số phân định quan trọng, giúp làm rõ lập trường của Giáo Hội về mối tương quan giữa phụng vụ chính thức và các hình thức cầu nguyện hay đạo đức bình dân.
2. Các công thức phụng vụ và giới hạn của chúng [1]
Cha McNamara cho biết: trong phụng vụ, quả thật có một số công thức được dành riêng cho thừa tác viên có chức thánh, vì những lý do thần học và phụng vụ xác định. Tuy nhiên, không phải mọi công thức phụng vụ đều bị giới hạn như nhau.
Liên quan trực tiếp đến câu hỏi được nêu, cha khẳng định rằng công thức “Đó là Lời Chúa” không bị giới hạn tuyệt đối chỉ trong phạm vi Thánh Lễ, nhưng có thể được sử dụng trong những bối cảnh phụng vụ khác, tùy theo nghi thức và hoàn cảnh cụ thể.
Nói cách khác, Giáo Hội không ban hành một lệnh cấm phổ quát đối với việc sử dụng công thức này ngoài Thánh Lễ.
3. Việc công bố Lời Chúa ngoài Thánh Lễ
Một minh chứng rõ ràng cho nhận định trên được tìm thấy trong Sách Các Phép (Book of Blessings). Phần dẫn nhập của sách này — trong đó nhiều nghi thức có thể do giáo dân cử hành — nhấn mạnh vai trò trung tâm của việc công bố Lời Chúa:
“Việc công bố Lời Chúa là điểm trung tâm của phần thứ nhất của nghi thức; Lời được công bố phải làm nền tảng cho lời dẫn nhập, phần hướng dẫn ngắn gọn về các bài đọc, cũng như cho bất kỳ lời khuyên nhủ hay bài giảng nào có thể được thực hiện tùy theo hoàn cảnh.” [2]
Trong các nghi thức này (Sách Các Phép) , các bài đọc Kinh Thánh thường được công bố với công thức dẫn nhập tương tự như trong Thánh Lễ, chẳng hạn: [3]
+ “Anh chị em thân mến, chúng ta hãy lắng nghe lời Chúa trong sách Đệ Nhị Luật.”
+ “Anh chị em thân mến, hãy lắng nghe lời Chúa trong thư thứ nhất của thánh Phaolô gửi tín hữu Côrintô.”
+ “Anh chị em thân mến, hãy lắng nghe lời Chúa trong Tin Mừng theo thánh Luca.”
Những ví dụ này cho thấy các công thức dẫn nhập không bị giới hạn trong Thánh Lễ, mà còn được sử dụng trong các bối cảnh phụng vụ khác.
Dù Sách Các Phép không luôn minh nhiên quy định việc kết thúc bài đọc bằng công thức “Đó là Lời Chúa”, nhưng điều này được hàm ý qua chính cấu trúc công bố Lời Chúa. Điều tương tự cũng đúng đối với Phụng vụ Lời Chúa trong các nghi thức khác được cử hành ngoài Thánh Lễ. Tuy nhiên, cần lưu ý một ngoại lệ mang tính truyền thống: các bài đọc ngắn trong Phụng vụ Giờ Kinh không có công thức dẫn nhập cũng như công thức kết thúc “Đó là Lời Chúa”. [4]
4. Nguyên tắc quân bình giữa phụng vụ và đạo đức bình dân
Từ những phân tích trên, cha McNamara nhấn mạnh đến nguyên tắc quân bình cần thiết trong thực hành mục vụ. Một mặt, các hình thức đạo đức bình dân — chẳng hạn như đọc Kinh Thánh tại gia — không nên sao chép nguyên vẹn cấu trúc của phụng vụ, để tránh sự lẫn lộn giữa cầu nguyện phụng vụ và cầu nguyện riêng. Mặt khác, những thực hành này cần được thấm nhuần tinh thần phụng vụ, nếu muốn thực sự giúp tín hữu lắng nghe và đáp lại Lời Chúa một cách trưởng thành và sâu sắc.
Vì thế, cha McNamara kết luận:
“Tuy không bị cấm tuyệt đối việc sử dụng những lời xướng đáp giống như trong Phụng vụ Lời Chúa của Thánh Lễ, nhưng tốt hơn nên dùng một công thức tương đương, diễn tả sự nhìn nhận rằng những lời vừa được đọc là thánh thiêng và có ý nghĩa cho đời sống của những người hiện diện. Công thức ấy không nhất thiết phải cố định, mà có thể linh hoạt tùy theo người đọc.” [5]
5. Gợi ý thực hành mục vụ
Dựa trên những hướng dẫn trên, có thể đề nghị một số thực hành mục vụ cụ thể khi đọc Kinh Thánh tại gia đình hoặc trong các nhóm cầu nguyện nhỏ:
a. Câu dẫn trước khi công bố Lời Chúa (introductory formula)
“Anh chị em thân mến, chúng ta hãy lắng nghe lời Chúa trong…
b. Câu kết sau khi công bố xong Lời Chúa (concluding acclamation)
+ Cách 1: Thinh lặng
Theo thực hành của Sách Các Phép, sau khi công bố Lời Chúa;
• Người công bố: thinh lặng
• Người nghe: thinh lặng
+ Cách 2: Công thức tương đương, linh hoạt
Có thể dùng những lời đáp đơn sơ, diễn tả lòng tôn kính đối với Lời Chúa, như:
• Người công bố: “Lời Chúa là ánh sáng và sức sống cho chúng ta.”
• Cộng đoàn đáp: “Xin Lời Chúa ở lại với chúng con.”
Những hình thức này vừa giúp cộng đoàn ý thức rằng Thiên Chúa đang nói với họ qua Thánh Kinh, vừa tôn trọng sự phân biệt cần thiết giữa phụng vụ chính thức và đạo đức bình dân.
6. Kết luận
Sau khi công bố Lời Chúa trong trường hợp ngoài Thánh Lễ, Giáo Hội không cấm tuyệt đối việc sử dụng công thức “Đó là Lời Chúa”. Tuy nhiên, theo định hướng mục vụ và phụng vụ, tốt hơn nên chọn những thể thức tương đương, đơn sơ và linh hoạt, mang tinh thần phụng vụ nhưng không sao chép cấu trúc Thánh Lễ.
Nguồn tham khảo:
Edward McNamara, LC, Liturgical Formulas and Popular Piety, ePriest. (https://epriest.com/liturgies/view/2361)
Shorter Book of Blessings International Commission on English in the Liturgy (Roman Ritual, 1990)