Thổ Nhĩ Kỳ đã nằm trong kế hoạch dự kiến của Vatican cho năm 2025.
ĐHY George Koovakad, Chánh Tổng trưởng Bộ Đối thoại Liên tôn, cho biết: “Chuyến tông du này của Đức Giáo hoàng Leo không phải là điều bất ngờ”. Chuyến đi được dự tính diễn ra vào tháng Năm, dù Tòa Thánh chưa bao giờ chính thức xác nhận. Tuy nhiên, tình trạng sức khỏe suy giảm của Đức Phanxicô đã khiến kế hoạch thay đổi.
ĐHY George Koovakad chia sẻ thêm: “Đức Phanxicô muốn đến Thổ Nhĩ Kỳ nhân dịp kỷ niệm 1700 năm Công đồng Nicêa, nhưng cuối cùng, ngài đã qua đời”. Đức Leo XIV đã tiếp nối kế hoạch của vị tiền nhiệm, chọn Thổ Nhĩ Kỳ làm điểm đến quốc tế đầu tiên của triều đại mới.
Nhưng lịch sử hình thành của Thổ Nhĩ Kỳ như thế nào và đất nước này đang ở vị trí nào hiện nay? Một năm then chốt cần ghi nhớ là 1922, năm Đế quốc Ottoman sụp đổ. Việc bãi bỏ chế độ quốc vương (sultanate) đã dẫn đến sự ra đời của Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại dưới sự lãnh đạo của Atatürk, vị tổng thống đầu tiên. Trọng tâm lớn nhất của ông là chủ nghĩa thế tục. Atatürk tin rằng tôn giáo phải tách biệt khỏi nhà nước, vì thế ông đã loại bỏ luật Sharia, mặc dù vẫn thừa nhận rằng Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia mang căn tính Hồi giáo.
Nikos Tzaitis, Cố vấn, Tòa Thượng phụ Đại kết Constantinople, cho biết:
“Ông muốn tái thiết Thổ Nhĩ Kỳ, và rõ ràng ông không thể dựa trên yếu tố Kitô giáo. Vì vậy ông chọn khẩu hiệu nổi tiếng: ‘Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia của những người Thổ tin vào Hồi giáo’. Tuy vậy, ông vốn rất thế tục, nhưng chấp nhận điều này như một cách kiểm soát quyền lực”.
Atatürk đến nay vẫn là biểu tượng của chủ quyền và sự thống nhất dân tộc. Hình ảnh của ông còn được pháp luật bảo vệ, xúc phạm ông là tội hình sự.
Tại Ankara có lăng mộ Anıtkabir, nay là nơi tôn kính cấp quốc gia và đây sẽ là điểm dừng đầu tiên của Đức Leo XIV khi đến Thổ Nhĩ Kỳ.
Từ thời Atatürk đến nay, Thổ Nhĩ Kỳ có 12 vị tổng thống. Vị tổng thống đương nhiệm là một chính trị gia bảo thủ, gây nhiều tranh cãi, và không phản đối việc quay trở lại bản sắc Ottoman với Hồi giáo làm trung tâm đời sống xã hội.
Nikos Tzaitis, cho biết:“Điều này giống như nói rằng Hồi giáo là nền tảng của Thổ Nhĩ Kỳ tân-Ottoman, bởi ông muốn tái tạo một đế chế Ottoman mới, điều này tác động mạnh đến chính trị khu vực Địa Trung Hải”.
Vị thế địa chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ vô cùng đặc biệt: Là cầu nối giữa châu Âu và châu Á. Kiểm soát các tuyến đường giữa Nga và Địa Trung Hải. Và là lực lượng quân sự lớn thứ hai trong NATO. Điều này đồng nghĩa: mọi quyết định của Ankara đều tác động đến thế cân bằng toàn cầu.
Thực tế, trong những tháng gần đây, Thổ Nhĩ Kỳ nhiều lần xuất hiện trên các bản tin quốc tế vì đã đóng vai trò nước chủ nhà cho các cuộc đàm phán hòa bình giữa Ukraine và Nga, dù lập trường của nước này cũng vấp phải nhiều chỉ trích.
Về vấn đề Ukraine, tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ lên án cuộc xâm lược, đồng thời cung cấp vũ khí và máy bay không người lái cho Ukraine. Nhưng song song đó, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn tiếp tục mua khí đốt của Nga và bị cáo buộc là quá thân cận với Putin.
Trong chuyến tông du, Đức Giáo hoàng Leo XIV sẽ có cuộc gặp riêng với tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, và một trong những chủ đề chính nhiều khả năng là vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong kế hoạch hòa bình cho Ukraine.
Ngay sau cuộc gặp này, ngài sẽ đọc diễn văn trước chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ. Đây thường là khoảnh khắc mang tính chính trị nhất trong các chuyến tông du, khi các giáo hoàng đưa ra những thông điệp gắn liền với thời sự. Trong trường hợp này, trọng tâm sẽ là các cuộc xung đột, và giới chính trị chắc chắn sẽ đặc biệt chú ý.