Khi con người để Thiên Chúa là tất cả
chúng ta mới thực sự tìm thấy hạnh phúc
Hạnh phúc là khát vọng sâu xa và phổ quát nhất của con người. Dù sống ở thời đại nào, con người vẫn mang trong lòng một nỗi thao thức không nguôi là làm sao để được hạnh phúc thật sự. Người xưa tìm hạnh phúc nơi danh vọng và quyền lực, còn con người hôm nay tìm nơi của cải, tiện nghi, thành công, hay sự bảo đảm cho tương lai. Thế nhưng, lịch sử nhân loại cũng như kinh nghiệm cá nhân cho thấy một nghịch lý cay đắng rằng càng có nhiều, con người lại càng bất an, và càng bám chặt, lòng càng trống rỗng. Thánh Augustinô đã diễn tả nỗi khắc khoải ấy bằng lời tuyên xưng bất hủ: “Lạy Chúa, Chúa đã dựng nên con cho Chúa, và lòng con khắc khoải cho đến khi được nghỉ yên trong Chúa” (Tự thú, I,1).
Chính trong bối cảnh đó, trên một ngọn núi khiêm tốn tại Galilê, Đức Giêsu đã cất lên một lời công bố làm đảo lộn mọi quan niệm thông thường về hạnh phúc. Ngài không đưa ra một triết lý trừu tượng, cũng không đề nghị một chương trình thành công trần thế. Ngài đã mở ra một con đường hạnh phúc nghịch lý, khởi đi không từ việc có thêm, mà từ việc để trống cho Thiên Chúa bước vào: “Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ” (Mt 5,3). Lời này không chỉ mở đầu Bài Giảng Trên Núi, mà còn là chìa khóa giải mã toàn bộ Tin Mừng về hạnh phúc.
“Nghèo khó trong tinh thần” không đồng nghĩa với khốn cùng vật chất, cũng không phải là thái độ tự ti hay chối bỏ giá trị bản thân. Trái lại, đó là thái độ nội tâm của người ý thức sâu xa rằng mình không tự đủ cho chính mình, rằng nền tảng đời mình không thể đặt trên những gì mong manh và chóng qua. Thánh vịnh gia đã thưa lên kinh nghiệm ấy bằng một lời tuyên xưng tuyệt đối: “Con thưa cùng Chúa, Ngài là Chúa con thờ, ngoài Chúa ra, đâu là hạnh phúc” (Tv 16,2). Người nghèo khó trong tinh thần là người không xây đời mình trên tiền bạc, địa vị hay quyền lực, nhưng trên chính Thiên Chúa là Đấng trung tín. Khi con người dám nhìn nhận sự giới hạn của mình và phó thác đời mình trong tay Thiên Chúa, họ mở ra một khoảng trống thánh thiêng để ân sủng hành động. Chính trong sự trống rỗng ấy, Nước Trời được trao ban, không như phần thưởng cho công trạng cá nhân, nhưng như hồng ân nhưng không của tình yêu.
Từ nền tảng ấy, các Mối Phúc tiếp theo dần dần phác họa chân dung của người hạnh phúc theo Tin Mừng: “Phúc thay ai hiền lành, vì họ sẽ được Đất Hứa làm gia nghiệp” (Mt 5,5). Trong một thế giới tôn vinh kẻ mạnh, kẻ thắng, kẻ biết áp đặt ý mình, lời này nghe như một nghịch lý. Nhưng hiền lành không phải là yếu đuối hay cam chịu, mà đó là sức mạnh nội tâm của người không cần dùng bạo lực để khẳng định mình, vì họ tin rằng Thiên Chúa là Đấng bảo vệ họ. Chính Đức Giêsu đã mặc khải sức mạnh ấy khi Ngài mời gọi: “Hãy học với Ta, vì Ta có lòng hiền lành và khiêm nhường” (Mt 11,29). Người hiền lành hạnh phúc vì họ được giải phóng khỏi gánh nặng phải chứng minh giá trị bản than, và họ để cho Thiên Chúa là Đấng biện hộ, gìn giữ mình.
“Phúc thay ai sầu khổ, vì họ sẽ được Thiên Chúa ủi an” (Mt 5,4). Đây là một trong những lời hứa chạm đến chiều sâu đau khổ nhất của phận người. Tin Mừng không phủ nhận nước mắt, cũng không tô hồng đau khổ. Trái lại, Đức Giêsu đi thẳng vào thực tại bi thương của con người. Ngài đã khóc trước mộ Ladarô (x. Ga 11,35), đã run sợ và đổ mồ hôi máu trong Vườn Cây Dầu (x. Lc 22,44), và đã mang lấy mọi đau khổ nhân loại trên thập giá. Người hạnh phúc không phải vì không đau, mà vì trong đau khổ, họ không cô đơn. Lời Thánh vịnh trở thành điểm tựa cho những tâm hồn tan vỡ: “Chúa ở gần những tấm lòng tan nát, Người cứu chữa những tâm hồn sầu khổ” (Tv 34,19). Hạnh phúc Tin Mừng không loại bỏ thập giá, nhưng biến thập giá thành nơi gặp gỡ Thiên Chúa. Con đường ấy còn là con đường của khát vọng sâu xa nhất: “Phúc thay ai khao khát nên người công chính, vì họ sẽ được no thỏa” (Mt 5,6). Đây không phải là cơn đói vật chất, mà là cơn đói thiêng liêng, cơn đói tìm kiếm thánh ý Thiên Chúa hơn là lợi ích riêng. Đức Giêsu đã sống trọn vẹn cơn đói này khi nói: “Lương thực của Thầy là thi hành ý muốn của Đấng đã sai Thầy” (Ga 4,34). Khi con người đặt ý muốn Thiên Chúa làm trung tâm đời mình, họ khám phá ra một sự no thỏa sâu xa mà không của cải nào có thể ban tặng.
Các Mối Phúc còn lại tiếp tục vẽ nên dung mạo của người để Thiên Chúa là tất cả: biết xót thương, giữ tâm hồn trong sạch, kiến tạo hòa bình, và sẵn sàng chịu bách hại vì công chính (x. Mt 5,7-10). Đây không phải là những đức tính tự nhiên dễ đạt được, nhưng là hoa trái của một đời sống kết hiệp với Chúa. Thánh Phaolô đã diễn tả kinh nghiệm biến đổi ấy bằng lời tuyên xưng mạnh mẽ rằng: “Tôi sống, nhưng không còn phải là tôi, mà là Đức Ki-tô sống trong tôi” (Gl 2,20). Khi Thiên Chúa chiếm trọn trái tim, con người được tự do để yêu thương, tha thứ và dấn thân, ngay cả khi điều đó dẫn tới mất mát và hiểu lầm.
Vì thế, con đường hạnh phúc mà Đức Giêsu đề nghị là con đường ngược dòng: mất để được, cho đi để nhận lại, chết đi để được sống (x. Mc 8,35). Đó không phải là con đường dễ dàng, nhưng là con đường chân thật. Và chính trên con đường ấy, con người chạm tới một niềm vui sâu xa và bền vững, niềm vui không lệ thuộc vào hoàn cảnh hay thành công trần thế: “Phúc thay anh em… hãy vui mừng hớn hở, vì phần thưởng dành cho anh em ở trên trời thật lớn lao” (Mt 5,11-12). Hạnh phúc Tin Mừng không khép lại trong giới hạn đời này, nhưng mở ra chiều kích vĩnh cửu, nơi “Thiên Chúa là tất cả trong mọi sự” (x. 1Cr 15,28).
Như vậy, bài Giảng Trên Núi không phải là một lý tưởng xa vời dành cho một số người đặc biệt, nhưng là lời mời gọi hoán cải cho mỗi người chúng ta dám tin rằng Thiên Chúa đủ cho mình. Khi chúng ta thôi tìm hạnh phúc bằng cách nắm chặt, và học cách buông mình trong tay Chúa, chúng ta sẽ khám phá ra nghịch lý sâu xa nhưng chân thật nhất của Tin Mừng là chỉ khi để cho Thiên Chúa là tất cả, chúng ta mới thực sự tìm thấy hạnh phúc.