Con Người và Thiên Nhiên
25 tháng 5, 2025
Đọc “BỨC THƯ CỦA THỦ LĨNH DA ĐỎ” của tác giả Xi-at-tô (Seattle) trong chương trình Ngữ văn lớp 8, học kỳ 1, tôi như nghe được tiếng lòng tha thiết của một dân tộc coi đất và thiên nhiên là phần máu thịt của mình qua lời nhắn nhủ: “Đối với đồng bào tôi, mỗi tấc đất là thiêng liêng…” gợi cho ta một cái nhìn khác về mối liên hệ con người – thiên nhiên: đó là tình thân, là sự gắn bó thiêng liêng không thể tách rời.
Trong đời sống hiện đại hôm nay, con người ngày càng có xu hướng xa rời thiên nhiên. Những tòa nhà cao tầng, những khu công nghiệp nối dài, những con đường bê tông phủ kín đã khiến nhiều người dần quên mất màu xanh của cây lá hay hương thơm của đồng nội. Tiện ích công nghệ, sự phát triển khoa học kỹ thuật đem lại nhiều thuận lợi, nhưng đồng thời cũng tạo ra một lối sống vội vã, tiêu thụ quá mức, coi vật chất là trung tâm, khiến thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt và môi trường ngày càng ô nhiễm.
Trong bối cảnh ấy, tiếng vang vọng của thủ lĩnh Xi-at-tô: “Chúng tôi là một phần của đất, và đất cũng là một phần của chúng tôi” không còn chỉ là lời nhắn nhủ từ quá khứ xa xưa, mà là một lời cảnh tỉnh rất hiện thực cho hôm nay. Tương tự, lời kêu gọi trong thông điệp Laudato Si’ của Đức Thánh Cha Phanxicô càng trở nên khẩn thiết: nếu chúng ta không thay đổi, trái đất – ngôi nhà chung – sẽ không còn là nơi an toàn cho các thế hệ mai sau.
1. Con người là một phần của thiên nhiên
Vị thủ lĩnh da đỏ khẳng định: “Chúng tôi là một phần của đất, và đất cũng là một phần của chúng tôi.” Đây không chỉ là cảm nhận giàu chất thơ, mà còn là sự thật: ta sống nhờ vào đất, nước, rừng cây và bầu không khí. Thông điệp Laudato Si’ cũng nhấn mạnh đến sự tương liên trong công trình tạo dựng: mọi thụ tạo đều liên kết chặt chẽ trong một mạng lưới sự sống. Hủy hoại thiên nhiên chính là hủy hoại bản thân con người.
Thế giới hiện đại có thể khiến ta nghĩ rằng mình làm chủ vạn vật, nhưng thực ra ta chỉ là “người quản lý” được Thiên Chúa trao phó. Khi biết sống đồng hình đồng dạng với Thiên Chúa, ta sẽ học cách cúi xuống, cảm thông, yêu thương, và gìn giữ từng thụ tạo nhỏ bé quanh mình. Và chính trong lối sống đó, con người tìm lại sự bình an, hạnh phúc đích thực – không phải nơi của cải chất chồng, mà trong sự hài hòa với thiên nhiên và với Đấng Tạo Hóa.
2. Mỗi thụ tạo đều mang giá trị và ý nghĩa
Trong cái nhìn của người da đỏ, mỗi hạt sương, mỗi lá thông đều mang tính thiêng liêng. Tương tự, Đức Thánh Cha Phanxicô khẳng định: “Mỗi thụ tạo đều phản chiếu một tia sáng của sự khôn ngoan và thiện hảo của Thiên Chúa.” Như vậy, khi ta ngắm một cánh hoa, lắng nghe tiếng chim hót hay chiêm ngắm bầu trời, ta đang chiêm ngưỡng chính vẻ đẹp của Đấng Tạo Hóa. Thiên nhiên là một lời ca ngợi sống động dâng lên Thiên Chúa.
3. Lòng trắc ẩn và thương xót của Thiên Chúa dành cho muôn loài
Ngay từ khởi nguyên, Kinh Thánh đã cho ta thấy Thiên Chúa dựng nên vũ trụ trong yêu thương và Ngài hài lòng vì “mọi sự Ngài dựng nên đều rất tốt đẹp” (St 1,31). Không một thụ tạo nào bị bỏ quên trong tình yêu của Thiên Chúa. Người nuôi chim trời, mặc áo cho hoa huệ, đổ mưa xuống cho kẻ lành và kẻ dữ. Thông điệp Laudato Si’ cũng nhấn mạnh rằng: lòng thương xót của Thiên Chúa không loại trừ bất cứ thụ tạo nào.
Con người được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa, vì thế chúng ta cũng được mời gọi trở nên giống Ngài: biết cảm thông, biết trắc ẩn, biết chở che và bảo vệ sự sống chung quanh mình. Thật nghịch lý nếu chúng ta tuyên xưng một Thiên Chúa giàu lòng xót thương, nhưng lại thờ ơ trước tiếng kêu than của đất đai khô cằn, của muôn loài sinh vật đang dần tuyệt chủng, hay của những người nghèo khổ chịu thiệt thòi vì biến đổi khí hậu.
Sống đồng hình đồng dạng với Thiên Chúa là sống như Ngài: biết cúi xuống với lòng thương xót để ôm lấy cả vũ trụ, để trái tim ta rộng mở cho từng thụ tạo, dù là bé nhỏ nhất.
4. Hành động cụ thể để bảo vệ ngôi nhà chung
Không chỉ dừng lại ở chiêm ngắm, cả Bức thư của thủ lĩnh da đỏ lẫn tinh thần của thông điệp Laudato Si’ đều mời gọi ta hành động:
- Giảm thiểu rác thải nhựa, tái chế và tiết kiệm năng lượng.
- Trồng cây xanh, bảo vệ rừng, nguồn nước, và bầu khí quyển.
- Sống giản dị, từ bỏ lối sống hưởng thụ quá mức.
- Nuôi dưỡng trong tâm hồn thái độ biết ơn và tôn trọng thiên nhiên.
Chính những hành động nhỏ bé ấy sẽ trở thành những “giọt nước lành” góp phần chữa lành vết thương Trái đất.
5. Hòa điệu trong tình yêu và trách nhiệm
Nếu người da đỏ coi đất là mẹ, thì chúng ta hôm nay được mời gọi coi Trái đất là ngôi nhà chung. Bảo vệ môi trường không chỉ là việc của một quốc gia, một cộng đồng, mà là trách nhiệm của toàn nhân loại, vì lợi ích của các thế hệ mai sau. Đó cũng là cách chúng ta cộng tác với Thiên Chúa để công trình tạo dựng ngày càng rạng ngời vẻ đẹp của Ngài.
Từ Bức thư của thủ lĩnh da đỏ đến thông điệp Laudato Si’, cả hai đều ngân vang một điệp khúc: con người chỉ thật sự sống trọn vẹn khi biết hòa điệu với thiên nhiên. Đó là mối tương quan thiêng liêng, là ơn gọi và cũng là sứ mạng của chúng ta hôm nay.
Đất mẹ đang rên xiết, bầu trời đang khóc than, đại dương đang kêu cứu, và biết bao phận người nghèo khổ đang oằn mình vì biến đổi khí hậu. Tiếng kêu ấy không xa lạ, mà đang vang lên ngay trong đời sống hằng ngày của chúng ta. Lời thủ lĩnh Xi-at-tô và thông điệp Laudato Si’ chính là hồi chuông cảnh tỉnh, mời gọi ta không chỉ dừng lại ở sự cảm thương, mà phải can đảm hành động.
Ước gì từ hôm nay, mỗi chúng ta biết lắng nghe và để trái tim rung động trước vẻ đẹp của đất trời, để cùng nhau viết tiếp một “bức thư” mới cho thế hệ mai sau – bức thư của tình yêu, của trách nhiệm và của niềm hy vọng: rằng trái đất vẫn mãi là mái nhà an lành cho muôn loài thụ tạo.
“Lạy Chúa, xin cho con biết nhận ra dấu vết của Ngài trong từng hạt sương, từng cành lá, từng hơi thở. Xin cho con biết sống đơn sơ, yêu thương và trách nhiệm để cùng nhau bảo vệ ngôi nhà chung – công trình kỳ diệu của Ngài.”