Khi Thiên Chúa im lặng
Có những lúc trong đời, con người ta không nổi loạn công khai, cũng không chống đối ồn ào, nhưng chỉ lặng lẽ nghi ngờ. Một biến cố xảy đến không như ý, một lời cầu xin không được đáp lại theo cách chúng ta mong chờ, hay một ước mơ tan vỡ, … và thế là trong lòng bắt đầu vang lên câu hỏi: “Chúa có thực sự ở đây không?” Chính từ nơi sâu kín ấy, sự cứng lòng khởi đi. Không phải là từ chối Thiên Chúa một cách rõ ràng, nhưng là đặt Ngài vào thế phải chứng minh mình. Tin Mừng theo thánh Máccô kể lại rằng giữa bao phép lạ hiển nhiên, những người Pharisêu vẫn đến xin Đức Giêsu một “dấu lạ từ trời để thử Người” (x. Mc 8,11). Họ không thiếu dấu chỉ, nhưng họ thiếu tấm lòng mở ra.
Thánh sử Máccô ghi lại một chi tiết hiếm hoi và đầy xúc động: “Người thở dài não nuột” (Mc 8,12). Đó không phải là tiếng thở dài của bất lực, nhưng là tiếng thở dài của một tình yêu bị khước từ. Trong Kinh Thánh, Thiên Chúa nhiều lần bày tỏ nỗi đau khi dân của Ngài khép lòng. Sách Xuất Hành kể rằng tại Mơriba, dân đã thử thách Đức Chúa và nói: “Có Đức Chúa ở giữa chúng ta hay không?” (Xh 17,7). Thánh vịnh 95 cũng lặp lại lời cảnh báo: “Chớ cứng lòng” (Tv 95,8). Cứng lòng, theo truyền thống Kinh Thánh, không phải là thiếu lý trí nhưng là từ chối tin tưởng, là biến tương quan giao ước thành một cuộc thử nghiệm.
Các Giáo phụ đã đọc biến cố này như một bi kịch của tự do. Thánh Augustinô khẳng định rằng: “Thiên Chúa dựng nên con người không cần có con người, nhưng không cứu độ con người nếu không có con người”. Ân sủng không áp đặt, nhưng nó mời gọi. Chính vì thế, khi lòng người khép lại, điều đau đớn nhất không phải là sự trừng phạt, nhưng là sự im lặng. Tin Mừng nói: “Rồi bỏ họ đó, Người lại xuống thuyền qua bờ bên kia” (Mc 8,13). Một hình ảnh ngắn ngủi nhưng nghiêm trọng, đó chính là Con Thiên Chúa rời đi.
Sự im lặng của Thiên Chúa không phải là vắng mặt, nhưng là hệ quả của một sự tự do bị lạm dụng. Thánh Phaolô trong thư gửi tín hữu Rôma đã nói đến tình trạng Thiên Chúa “để mặc họ theo lòng ham muốn của họ” (x. Rm 1,24). Không phải vì Ngài từ bỏ, nhưng vì Ngài tôn trọng lựa chọn của con người. Huấn quyền Hội Thánh nhấn mạnh rằng tự do là phẩm giá cao cả nhưng cũng là nguy cơ lớn. Trong thông điệp Veritatis Splendor, thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II khẳng định rằng: “Tự do đạt tới sự viên mãn khi hướng về sự thật” (VS, 84). Khi tự do tách khỏi sự thật và khiêm tốn, nó sẽ trở thành khép kín trước ân sủng.
Điều nghịch lý là những người đòi “dấu lạ từ trời” lại không nhận ra dấu lạ lớn nhất đang đứng trước mặt họ chính Con Thiên Chúa nhập thể. Thánh Gioan đã diễn tả thảm kịch ấy: “Người đã đến nhà mình, nhưng người nhà chẳng chịu đón nhận” (Ga 1,11). Trong tông huấn Evangelii Gaudium, Đức Thánh Cha Phanxicô cảnh báo về một dạng “thế tục hóa nội tâm” khiến người tín hữu sống như thể Thiên Chúa không hiện diện (x. EG, 93). Khi đức tin chỉ còn là thói quen bề ngoài, trái tim dễ rơi vào tình trạng đòi hỏi những điều ngoạn mục mà lại mù lòa trước những ân sủng âm thầm.
Thực vậy, Thiên Chúa thường không hành động theo cách con người mong chờ. Dấu lạ tối hậu không phải là lửa từ trời, nhưng là Thập giá. Thánh Phaolô đã gọi đó là “một Đấng Kitô chịu đóng đinh”, điều gây vấp phạm và điên rồ theo tiêu chuẩn loài người (1Cr 1,23) . Huấn quyền nhắc lại chân lý này trong thông điệp Lumen Fidei rằng: “Đức tin nhìn thấy trong tình yêu của Đức Kitô biểu lộ trên Thập giá nền tảng vững chắc cho mọi hy vọng” (LF,16). Ai chỉ tìm những bảo đảm hữu hình sẽ không thể nhận ra sức mạnh cứu độ ẩn giấu trong sự yếu đuối.
Trong đời sống Kitô hữu hôm nay, cứng lòng không luôn mang hình thức chống đối. Nhưng nó có thể là thái độ cầu nguyện có điều kiện: “Nếu Chúa ban cho con điều này, con sẽ tin”. Nó có thể là sự nguội lạnh khi Thánh Lễ trở nên quen thuộc, khi Lời Chúa không còn đánh động. Tông huấn Christifideles Laici nhắc rằng người giáo dân được mời gọi sống đức tin giữa đời, không dựa trên những cảm xúc nhất thời nhưng trên một sự gắn bó bền bỉ với Đức Kitô (x. CL, 34). Đức tin trưởng thành không tìm dấu lạ mới, nhưng biết nhận ra ân sủng trong những điều nhỏ bé: một biến cố gia đình, một thử thách thanh luyện, một bổn phận âm thầm.
Sự im lặng của Thiên Chúa đôi khi chính là phương thế giáo dục. Thánh Gioan Thánh Giá nói đến “đêm tối” như con đường thanh luyện để linh hồn trưởng thành trong tình yêu tinh tuyền. Hội Thánh cũng dạy rằng Thiên Chúa có thể cho phép những thử thách để đức tin được thanh luyện (x. GLHTCG, 164). Khi không còn cảm nhận được an ủi, chúng ta được mời gọi tin không vì thấy, nhưng vì yêu.
Câu chuyện trong trang Tin Mừng hôm nay (x. Mc 8,11–13) kết thúc bằng một hình ảnh âm thầm rằng Đức Giêsu xuống thuyền qua bờ bên kia. Nhưng Kinh Thánh không dừng ở sự im lặng. Ở một nơi khác, sách Khải Huyền ghi lại lời của Đấng Phục Sinh: “Này đây Ta đứng trước cửa và gõ” (Kh 3,20). Thiên Chúa không phá cửa. Ngài chờ một tiếng “xin vâng”. Ngài tôn trọng tự do con người đến mức chấp nhận bị từ chối.
Vì thế, điều quan trọng không phải là xin thêm dấu lạ, nhưng là xin một trái tim biết lắng nghe. Như lời cảnh báo của Thánh vịnh 95 vẫn vang vọng qua mọi thời: “Hôm nay, ước gì anh em nghe tiếng Chúa” (TV 95,7). Hôm nay, không phải ngày mai. Hôm nay, trong biến cố đang sống, trong thử thách chưa hiểu, trong Thánh Thể âm thầm, trong tiếng gõ nhẹ nơi tâm hồn. Nếu chúng ta mở cửa lòng, Thiên Chúa không còn im lặng. Nếu chúng ta cứng lòng, Ngài có thể lặng lẽ bước đi.
Xin cho chúng ta biết sợ không phải sự quở trách, nhưng sợ sự im lặng của Thiên Chúa; biết khao khát không phải dấu lạ từ trời, nhưng chính Đấng từ trời đã đến. Và xin cho mỗi người chúng ta có thể thưa trong khiêm tốn: Lạy Chúa, xin giữ lòng con mềm mại trước ân sủng, để Chúa không phải thở dài và rời xa, nhưng ở lại và biến đổi con trong tình yêu.