Theo Đức Kitô là chọn sự sống không bao giờ mất
mà phải đánh mất chính mình hay là thiệt thân,
thì nào có lợi gì?”
(Lc 9,25).
Có những điều chúng ta rất sợ mất: một sự an toàn, một vị trí, một danh dự, một mối tương quan, một dự định mà mình đã ấp ủ từ lâu. Chúng ta thường nghĩ rằng càng giữ được nhiều thì cuộc đời càng có giá trị. Nhưng Tin Mừng lại mở ra một nghịch lý hoàn toàn khác: “Ai muốn cứu mạng sống mình, thì sẽ mất; còn ai liều mất mạng sống mình vì tôi, thì sẽ cứu được mạng sống ấy” (Lc 9,24). Theo Đức Kitô là bước vào một con đường mà ở đó, có những lúc phải biết mất đi để thực sự được sống.
Các Thánh Tử đạo Việt Nam đã sống nghịch lý ấy bằng chính cuộc đời mình. Các ngài không tìm kiếm cái chết, cũng không coi đau khổ là một điều đáng tìm kiếm. Nhưng khi đứng trước chọn lựa giữa việc từ bỏ Đức Kitô hay trung thành với Ngài, các ngài đã không đặt sự sống trần thế lên trên sự sống đời đời. Điều các ngài không muốn đánh mất chính là Đức Kitô. Và bởi đã giữ lấy Đức Kitô, các ngài tin rằng mình không thực sự mất đi sự sống, nhưng đi vào sự sống viên mãn nơi Thiên Chúa.
Giáo lý Hội Thánh Công giáo gọi tử đạo là “chứng tá cao cả nhất được trao cho chân lý đức tin”; vị tử đạo làm chứng cho Đức Kitô, Đấng đã chết và sống lại, và được kết hợp với Ngài trong tình yêu (x. GLHTCG, 2473). Vì thế, các thánh tử đạo không phải là những con người chỉ can đảm trước cái chết. Sâu xa hơn, các ngài là những người đã yêu Đức Kitô đến mức không muốn đánh mất Ngài, dù phải trả giá bằng chính mạng sống mình.
Cái đẹp của các chứng nhân ấy nằm ở chỗ: các ngài đã hiểu điều gì thực sự đáng giá. Chúa Giêsu đặt trước chúng ta một câu hỏi rất mạnh: “Được cả thế giới mà phải đánh mất chính mình hay là thiệt thân, thì nào có lợi gì?” (Lc 9,25). Con người có thể có rất nhiều mà vẫn mất điều quan trọng nhất. Có thể có danh vọng nhưng đánh mất sự bình an. Có thể được người đời ca tụng nhưng đánh mất sự ngay thẳng. Có thể giữ được lợi ích riêng nhưng đánh mất tình yêu. Có thể thắng một cuộc tranh luận nhưng đánh mất một người anh em. Và đáng sợ hơn cả, có thể giữ được rất nhiều thứ bên ngoài nhưng dần đánh mất chính mình trước mặt Thiên Chúa.
Các Thánh Tử đạo Việt Nam nhắc chúng ta rằng đức tin không phải là một điều chỉ được giữ lại khi thuận lợi. Đức tin thật sự được nhận ra khi đứng trước những chọn lựa. Công đồng Vaticanô II nói rằng tử đạo là một “ân huệ cao quý” và là “bằng chứng cao cả nhất của tình yêu”; tuy không phải mọi Kitô hữu đều được gọi đến việc đổ máu, nhưng mọi người đều phải sẵn sàng tuyên xưng Đức Kitô và bước theo Ngài trên con đường thập giá.
Điều đó làm cho ngày lễ hôm nay trở nên rất gần với mỗi người chúng ta. Chúng ta có thể không bao giờ phải đối diện với một cuộc bách hại như các vị tiền nhân trong đức tin, nhưng mỗi ngày vẫn có những chọn lựa nhỏ bé đòi hỏi chúng ta phải “mất” một điều gì đó. Mất một chút tự ái để nói lời xin lỗi. Mất một chút tiện nghi để phục vụ người khác. Mất một chút thời gian riêng để hiện diện với gia đình. Mất một chút lợi ích để sống công bằng. Mất một lời đáp trả cay nghiệt để giữ gìn bình an. Mất một điều mình muốn để trung thành với điều mình biết là đúng.
Những cái “mất” ấy thoạt nhìn có vẻ nhỏ bé, nhưng chính ở đó người môn đệ học con đường của Đức Kitô. Bởi thập giá không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những biến cố lớn lao. Nhiều khi thập giá nằm trong một sự hy sinh không ai biết, một lòng trung thành không ai khen, một việc tốt không ai nhìn thấy. Và chính những điều âm thầm ấy làm cho chúng ta trở nên giống Chúa hơn.
Chúa Giêsu đã không chỉ nói về việc từ bỏ; chính Chúa đã sống điều Chúa mời gọi. Thánh Phaolô cho biết: “Đức Kitô Giêsu vốn dĩ là Thiên Chúa... nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ... Người lại còn hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự” (Pl 2,6-8). Con đường của Đức Kitô là con đường trao ban chính mình. Và nơi Ngài, chúng ta khám phá ra rằng tình yêu không làm con người nghèo đi; tình yêu làm cho sự sống trở nên phong phú và có ý nghĩa.
Các Thánh Tử đạo Việt Nam đã bước theo con đường ấy. Các ngài không sống cho mình, nhưng sống cho Đức Kitô. Vì thế, máu các ngài không phải là dấu chấm hết, nhưng trở thành chứng tá của một tình yêu mạnh hơn sự chết. Giáo lý Hội Thánh nhắc rằng các chứng từ của các vị tử đạo là những “kho lưu trữ của Chân lý được viết bằng những chữ bằng máu”; và trong đó vang lên xác tín của các chứng nhân rằng những thú vui hay vương quốc của thế gian không thể sánh với việc được kết hợp với Đức Kitô.
Nhưng điều các thánh để lại cho chúng ta không chỉ là ký ức về một thời đã qua. Các ngài đặt trước chúng ta một câu hỏi rất hiện tại: Tôi đang sợ mất điều gì đến mức có thể đánh mất Đức Kitô? Tôi có đang quá bám víu vào sự an toàn của mình? Có khi nào tôi im lặng trước điều sai chỉ vì sợ bị hiểu lầm? Có khi nào tôi chọn điều dễ dàng thay vì điều đúng đắn? Có khi nào tôi giữ lấy cái tôi của mình đến mức không còn chỗ cho lòng tha thứ và yêu thương?
Theo Đức Kitô không có nghĩa là chúng ta phải tìm kiếm những hy sinh lớn lao, nhưng là biết trung thành trong những điều Chúa trao hôm nay. Chúa không nhất thiết đòi chúng ta phải làm những điều phi thường; Ngài mời chúng ta yêu thương trong những điều bình thường với một tình yêu phi thường. Tử đạo có thể là đổ máu vì Đức Kitô, nhưng cũng có thể bắt đầu từ việc mỗi ngày biết “chết đi” cho ích kỷ, kiêu ngạo, ganh tị, nóng giận và những điều làm chúng ta xa Chúa.
Bởi vậy, “dám mất để được sống” không phải là một lời mời gọi coi nhẹ sự sống, nhưng là lời mời gọi khám phá sự sống đích thực. Chúng ta không được tạo dựng chỉ để tồn tại, tích lũy và bảo vệ mình. Chúng ta được tạo dựng để yêu thương và trao ban. Chúa Giêsu đã nói: “Không có tình thương nào cao cả hơn tình thương của người đã hy sinh tính mạng vì bạn hữu của mình” (Ga 15,13). Và chính Ngài đã trở thành mẫu gương trọn vẹn của tình yêu ấy.
Ngày lễ Các Thánh Tử đạo Việt Nam vì thế không chỉ là ngày chúng ta nhìn về quá khứ với lòng biết ơn. Đây còn là ngày chúng ta nhìn vào chính mình. Đức tin mà các ngài đã giữ bằng cả cuộc đời, hôm nay đang được trao vào tay chúng ta. Chúng ta sẽ giữ nó thế nào? Chúng ta sẽ truyền lại cho thế hệ sau bằng những lời nói hay bằng chính đời sống của mình?
Ước gì khi đứng trước những chọn lựa của cuộc sống, chúng ta biết nhớ đến các vị tiền nhân trong đức tin. Khi phải chọn giữa dễ dàng và trung thành, xin cho chúng ta biết chọn trung thành. Khi phải mất một chút lợi ích để giữ sự ngay thẳng, xin cho chúng ta đủ can đảm để mất. Khi phải từ bỏ cái tôi để giữ tình yêu, xin cho chúng ta biết bước xuống. Và khi phải hy sinh một điều gì đó vì Tin Mừng, xin cho chúng ta nhớ rằng không có gì chúng ta trao cho Đức Kitô mà cuối cùng lại trở thành mất mát. Bởi người đời có thể nghĩ rằng các Thánh Tử đạo đã mất tất cả. Nhưng trong ánh sáng Phục Sinh, các ngài đã tìm được điều không gì có thể lấy mất: chính Đức Kitô và sự sống đời đời nơi Ngài. Các ngài đã dám mất sự sống chóng qua để được sự sống không bao giờ mất; dám từ bỏ những gì thuộc về trần gian để giữ lấy Đấng thuộc về vĩnh cửu.
Và có lẽ đó cũng là lời mời gọi sâu xa nhất dành cho mỗi chúng ta hôm nay: đừng quá sợ mất những gì rồi sẽ mất; hãy sợ đánh mất Đấng mà nếu không có Ngài, mọi điều chúng ta giữ được cũng trở nên vô nghĩa. Khi Đức Kitô là điều quý giá nhất, chúng ta sẽ biết điều gì cần giữ, điều gì cần buông, điều gì có thể mất và điều gì tuyệt đối không được đánh mất.
Xin các Thánh Tử đạo Việt Nam cầu bầu cho chúng ta, để giữa một thế giới luôn mời gọi con người tìm cách giữ lấy mình, chúng ta biết sống quảng đại hơn; giữa những chọn lựa dễ dàng, chúng ta biết trung thành hơn; và giữa những điều chóng qua, chúng ta biết hướng lòng về điều vĩnh cửu. Xin cho chúng ta đủ can đảm để “dám mất” những gì cần mất, để không bao giờ đánh mất Đức Kitô; vì chỉ khi thuộc trọn về Ngài, chúng ta mới thật sự tìm được sự sống không bao giờ mất.
Giọng đọc: Phan Anh