Ngày nay, để có thể sống trọn vẹn căn tính đời tu và sống sứ vụ cách hiệu quả, ngoài ơn thánh Chúa thì sự nỗ lực cộng tác của mỗi người sống đời thánh hiến và nơi những người có trách nhiệm đào tạo, hướng dẫn chính là hai chìa khóa dẫn đến sự thành công; không chỉ trong giai đoạn huấn luyện mà còn trong đời sống sứ vụ sau khi đã tuyên khấn (lần đầu hay trọn đời). Bài viết dưới đây là những suy tư cá nhân xoay quanh một số vấn nạn mà người tu sĩ có thể sẽ gặp phải như là một sự góp phần nhỏ bé vào dòng chảy những suy tư về đời sống thánh hiến.
1. Tính ích kỷ và đời sống cộng đoàn
Một trong những trở ngại để sống yêu thương trong đời sống cộng đoàn tu trì là tính ích kỷ. Tính ích kỷ như những bức tường ngăn cách người sống đời thánh hiến với Chúa và với anh chị em. Thật vậy, quá quy về chính mình sẽ làm cho người tu sĩ rơi vào tình trạng “tuy gần mà xa”: gần về thể lý với anh chị em trong cộng đoàn nhưng lại rất xa - xa trong tâm tưởng, trong cõi lòng và trong cả con tim. Chính những xa cách ấy là những chất axít đang âm thầm bào mòn đời sống cộng đoàn. Nếu không được “trung hòa” và cải thiện, nó sẽ khiến cho bầu khí yêu thương hiệp nhất trong cộng đoàn bị hủy hoại dần, hạnh phúc thật sự sẽ bị sụp đổ và và cuộc sống trở nên nặng nề hơn.
Thánh Gioan tông đồ đã đặt ra một câu hỏi vẫn còn nguyên tính thời sự cho đời sống cộng đoàn hôm nay:
“Nếu ai có của cải thế gian và thấy anh em mình lâm cảnh túng thiếu, mà chẳng động lòng thương, thì làm sao tình yêu Thiên Chúa ở lại trong người ấy được ?” (1 Ga 3, 17).
Sự ích kỷ trong cộng đoàn tu trì không nhất thiết là chiếm đoạt của cải vật chất, mà tinh vi hơn nhiều: đó là sự khép kín trái tim trước nhu cầu, nỗi đau, sự cô đơn của người anh em chị em đang sống bên cạnh mình-một hình thức “túng thiếu” về tình cảm và sự quan tâm mà nhiều khi còn đau đớn hơn túng thiếu vật chất.
Thế nhưng một thực tế là không ít thành viên trong các cộng đoàn tu trì sống thiếu tình liên đới với nhau. Đối xử với nhau như những người xa lạ. Thậm chí đôi lúc còn nhân danh Chúa để lên án và loại trừ nhau. Chính mỗi người trong cộng đoàn vừa là nguyên nhân và cũng là nạn nhân cho những lối sống ấy. Một cái tôi ích kỷ sẽ khiến cộng đoàn trở nên xấu đi, già nua, chết dần chết mòn.
Về mặt tâm lý thiêng liêng, có thể nói rằng tính ích kỷ trong cộng đoàn thường núp bóng hoặc “ngụy trang” khéo léo dưới những vỏ bọc rất “đạo đức”: sự nghiêm khắc quá mức với lỗi lầm của người khác, thái độ so sánh hơn thua trong công việc, hay sự thinh lặng lạnh lùng thay vì đối thoại chân thành. Đây chính là điều mà thánh Phaolô đã cảnh báo khi ngài viết:
“Giả như tôi có đem hết gia tài cơ nghiệp mà bố thí, hay nộp cả thân xác tôi để chịu thiêu đốt, mà không có đức mến, thì cũng chẳng ích gì cho tôi” (1 Cr 13, 3)
Một cộng đoàn có thể đầy đủ những sinh hoạt đạo đức, những giờ kinh nguyện chỉn chu, nhưng nếu thiếu đức mến đích thực giữa các thành viên, thì tất cả chỉ là “ thanh la phèng phèng, chũm choẹ xoang xoảng” ( 1 Cr 13, 1).
Do đó, để sống và triển nở trong tình yêu, mọi người trong cộng đoàn đều cần đến nhau. Mỗi người cần ý thức để loại bỏ tính ích kỷ của mình để sống cho cộng đoàn vì tất cả mọi thành viên trong cộng đoàn đều “liên đới với nhau như những bộ phận của một thân thể” (Rm 13,5). Đó là mối tương quan hỗ tương. Cá nhân có lớn lên và trưởng thành hay không phần nhiều là nhờ đời sống và sự nâng đỡ từ cộng đoàn. Cộng đoàn cũng được phong phú nhờ sự đa dạng từ các cá nhân. Vì vậy, cộng đoàn phải là một gia đình yêu thương đích thực.
“Chính nhờ tình yêu của Thiên Chúa được đổ tràn trong tâm hồn chúng ta mà cộng đoàn tu trì khởi đầu và được xây dựng thành một gia đình thực sự, trong đó mọi người quy tụ với nhau nhân danh Chúa. Như một gia đình hiệp nhất nhân danh Thiên Chúa, cộng đoàn tu trì phải đạt tới mức độ viên mãn và chuyển thông cho người khác một cách đặc biệt, trước tiên là cho các anh chị em của mình trong cộng đoàn” (Bộ Tu sĩ, Đời sống huynh đệ cộng đoàn, số 8 và 20).
Đức Giáo Hoàng Phanxicô, trong Tông huấn Niềm vui Tin mừng, cũng thẳng thắn cảnh báo về một căn bệnh đang lan tràn trong nhiều cộng đoàn tu sĩ hôm nay: chiến tranh giữa các phe nhóm, ghen tương, đố kỵ trở thành gương xấu phản chứng (x. số 98-99-100). Đó là những cung cách sống và lối suy nghĩ quy về chính mình, tìm kiếm vinh quang riêng, không phải vinh quang Chúa. Đó cũng chính là một lời cảnh tỉnh đặc biệt thiết thực cho các cộng đoàn tu trì, nơi sự gần gũi hằng ngày trong sinh hoạt chung (nhà cơm, nhà nguyện, công việc tông đồ) có thể vô tình trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho so sánh, ganh tỵ, hoặc những “phe nhóm ngầm” nếu không được thanh luyện liên lỉ bằng đức ái và sự tha thứ.
Ý thức để vượt thắng “căn bệnh” đó, cộng đoàn sẽ trở thành một tổ ấm thương yêu thực sự; luôn tràn đầy sức sống. Nơi đó, mọi thành viên sẽ luôn quan tâm, chia sẻ, phục vụ trong yêu thương, sẵn sàng tha thứ, đón nhận và hết mình vì nhau. Cộng đoàn cần trở thành nơi mà mỗi thành viên cảm nhận được tình yêu, sự thấu hiểu và tự do tự nguyện thể hiện chính mình một cách triệt để. Càng sống sự hiệp thông chia sẻ trong cộng đoàn, người sống đời thánh hiến sẽ càng cảm thấy thuộc về nhau nhiều hơn. Đó là một môi trường lý tưởng để mỗi thành viên thăng tiến và triển nở trong ơn gọi. Có thể nói rằng cộng đoàn tu trì là “trường dạy yêu thương” giúp con người lớn lên trong tình yêu đối với Thiên Chúa và đối với anh chị em, nên cộng đoàn cũng là nơi làm cho con người được triển nở.
2. Thích khẳng định chính mình
Một thực trạng đang diễn ra trong các cộng đoàn tu trì là căn bệnh thích khẳng định chính mình. Không ít tu sĩ mắc phải “căn bệnh nan y” này. Đâu là căn nguyên cho căn bệnh trên? Phải chăng tu sĩ sợ sống âm thầm, ngại thinh lặng sẽ không ai biết đến mình nên phải khẳng định? hay là yếu tố từ môi trường xã hội đã tác động cách tiêu cực đến từng cá nhân?
Quả thật, đây là một vấn nạn mang tính thời sự rất rõ trong bối cảnh xã hội số hóa hôm nay, khi văn hóa “mạng xã hội” với nhu cầu được “like”, được chú ý, được công nhận (rất có thể) đang âm thầm xâm nhập vào đời sống thánh hiến dù qua hình thức rất tinh vi: muốn được giao những công việc nổi bật, muốn ý kiến của mình luôn được lắng nghe và áp dụng, hoặc khó chịu khi thấy người khác được khen ngợi nhiều hơn mình.
Với khuynh hướng tự nhiên, con người luôn muốn tỏ ra mình học cao, hiểu rộng và nhiều kinh nghiệm. Theo khoa tâm lý chiều sâu, những con người ấy lại rất nông cạn và thiếu hiểu biết trong cuộc sống. Thế nên, họ thường cố gắng tìm cách khẳng định chính mình bằng cách nói nhiều-dài-dai để tự xây cho bản thân bức bình phong che đậy một tâm hồn trống rỗng. Một nguy cơ rất lớn cho những ai mắc phải căn bệnh này là khi muốn khẳng định chính mình lại là lúc đánh mất chính mình bằng những cố gắng khẳng định ấy. Bởi vì khi đó, người tu sĩ có nguy cơ- dù là vô tình hay hữu ý- tự phơi bày những khuyết điểm thầm kín. Và cũng thật là trớ trêu, không ít tu sĩ mắc phải căn bệnh này nhưng lại ít ai nhận ra. Người bị chứng bệnh này suốt ngày cứ như tìm mọi cách để khẳng định bản thân. Khẳng định quá nhiều mà vẫn cảm thấy chưa đủ. Thật đáng thương!
Chính thánh Gioan Tẩy giả đã để lại cho chúng ta một mẫu gương ngược hẳn với căn bệnh này. Khi dân chúng đến với ông, tưởng ông là đấng Messia, ông đã khiêm tốn tuyên xưng: “Người phải nổi bật lên, còn thầy phải lu mờ đi.” (Ga 3, 30). Đây là thái độ tâm lý và thiêng liêng nền tảng nhất mà người sống đời thánh hiến cần có: không phải tìm cách để “nổi bật” trong cộng đoàn, nhưng để cho chính Đức Kitô được nổi bật qua đời sống ẩn mình của mình. Do đó, người sống đời thánh hiến cần tập sống khiêm tốn loại bỏ tính muốn khẳng định bản thân vì đó là một cám dỗ rất nguy hiểm và gây ra hậu quả khôn lường. Phương thế được đề xuất là sống tinh thần khiêm tốn và sống thinh lặng. Đó là những yếu tố quan trong của đời tu. Có thể nói được rằng thinh lặng ngoại giới và nội tâm là yếu tố làm nên căn tính đời tu. Bởi vì có thinh lặng bên ngoài thì người sống đời thánh hiến mới dễ dàng đi vào thinh lặng nội tâm để gặp gỡ và kết hiệp với Chúa. Vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà việc giữ thinh lặng vào những giờ cố định luôn được chú trọng không những trong cộng đoàn đào tạo mà còn trong các cộng đoàn sống sứ vụ. Tinh thần khiêm tốn cũng là yếu tố không thể xem nhẹ bởi vì sống khiêm tốn trước Chúa và anh chị em trong cộng đoàn là phương thế giúp chúng ta lớn lên trong đời tu và làm đời sống cộng đoàn thêm phong phú.
Thánh Phaolô mời gọi các tín hữu Philipphê sống tinh thần này cách cụ thể: “Đừng làm chi vì ganh tị hay vì hư danh, nhưng hãy lấy lòng khiêm nhường mà coi người khác hơn mình.” (Pl 2, 3) và hình mẫu tuyệt hảo nhất chính là Đức Kitô.
“Đức Giêsu Kitô vốn dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa, nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ, trở nên giống phàm nhân, sống như người trần thế.”
Nếu chính Thiên Chúa còn “tự hủy” để sống ẩn mình giữa nhân loại, thì người môn đệ có lý do gì để tìm cách “nổi bật” giữa cộng đoàn của mình?
3. Sự nhàm chán với những công việc thường ngày
Cũng như bao người, người tu sĩ cũng cần đến lao động (chân tay hay trí óc) để nuôi sống bản thân, xây dựng cộng đoàn và thực thi bác ái. Cuộc sống trong cộng đoàn sẽ hoàn thiện hơn, tốt đẹp hơn nếu mỗi người biết chung tay xây dựng; biết tạo cho mình một công việc để tránh nhàn rỗi và sống bác ái cho đi. Tuy vậy, nói như thế, không đồng nghĩa với việc lao động tự nó sẽ giúp người tu sĩ trở nên hoàn thiện. Thật vậy, biết bao ví dụ trong cuộc sống thường ngày, trong thiên nhiên là những minh chứng rõ nhất. Giữa vườn hoa hồng đang đua nở khoe sắc thắm luôn có những gai nhọn xen kẽ. Trên thảm cỏ xanh với những “kỳ hoa dị thảo” vẫn còn đó bao sỏi đá và hố sâu làm cản lối đi. Cũng thế, công việc hằng ngày của người sống đời thánh hiến (lao động, dạy học, việc y tế, đồng hành cùng thiếu niên…) lắm lúc khiến mỗi người cảm thấy nặng nề, chán chường vì bế tắc không tìm ra lối thoát.
Một trong những nguyên do là cách làm việc còn mang nặng tinh thần thế tục, cốt để người khác khen, tránh con mắt dò xét của bề trên hay cái nhìn nghi kị của anh chị em. Ý nghĩa đích thực và cao quý của lao động đã bị bóp méo và làm cho sai lệch. Thay vì phương tiện nối kết với anh chị em, lao động lại trở nên chướng ngại ngăn cách tình liên đới. Thay vì làm việc như một hy sinh dâng Chúa và cứu rỗi các linh hồn, nó lại thành cách đối phó hay che đậy một tinh thần đang “hấp hối hay thở hắt ra”. Với định hướng và não trạng lệch lạc này, trong công việc người sống đời thánh hiến sẽ chẳng tìm thấy bình an, hạnh phúc nhưng chỉ toàn là bất an và xao xuyến.
Có thể nói rằng đây là điều mà khẩu hiệu truyền thống gắn liền với và linh đạo Biển Đức “Ora et Labora” (cầu nguyện và lao động) bị tách rời khỏi nhau. Khi lao động không còn được kết hiệp với tinh thần cầu nguyện, nó trở thành công việc thế tục thuần túy, mất đi chiều kích thánh hóa vốn là đặc trưng của lao động trong đời thánh hiến. Thánh Phaolô đã đặt ra một nguyên tắc vàng cho mọi công việc: “Vậy, dù ăn, dù uống, hay làm bất cứ việc gì, anh em hãy làm tất cả để tôn vinh Thiên Chúa.” (1 Cr 10, 31). Đây chính là thước đo để người sống đời thánh hiến tự vấn: công việc mình làm mỗi ngày- dù là quét nhà, dạy giáo lý, hay chăm sóc người bệnh- có còn là lời tôn vinh Thiên Chúa, hay đã trở thành gánh nặng vô hồn?
Lắm lúc, người sống đời thánh hiến lao đầu vào làm tất cả mọi việc như để chạy trốn và vơi đi gánh nặng cõi lòng song tâm hồn lại cảm thấy nặng trĩu và mệt mỏi hơn. Không ít người làm việc như một con rôbốt chỉ biết rập theo một chương trình lập sẵn. Với những tiêu cực như thế, công việc không còn là niềm vui và động lực cho đời tu và sứ vụ mà đã thành chén mật đắng, tô giấm chua mà người sống đời thánh hiến phải gồng mình nhắm mắt và uống qua ngày. Cuộc sống tu trì sao mà quá nặng nề, ảm đạm và bi quan. Ngoài ra, không ít người rơi vào cám dỗ nguy hiểm là mình sinh ra và hiện hữu ở đây, nơi cộng đoàn này là để làm những việc vĩ đại và phi thường khiến thiên hạ phải “bàng hoàng sửng sốt” hay “tấm tắc ngợi khen” chứ không phải là đưa đôi tay nắm lấy cuốc cày hoặc cầm cây chổi quét nhà!
Chính thánh Têrêsa Hài đồng Giêsu- với “con đường thơ ấu thiêng liêng” - đã để lại chúng ta một bài học vô giá: sự thánh thiện không nằm ở những việc làm vĩ đại, phi thường, mà ở tình yêu được đặt vào những việc nhỏ bé nhất: nhặt một cây kim rơi, mỉm cười với một người chị em khó tính, kiên nhẫn làm một công việc tầm thường mỗi ngày. Như chính Chúa Giêsu đã sống ba mươi năm ẩn dật tại Nadarét trong những công việc lao động bình thường nhất của một người thợ mộc, trước khi bước vào ba năm rao giảng công khai. Điều đó cho thấy giá trị cứu độ không nằm ở quy mô công việc, mà ở mức độ tình yêu được gửi gắm và đặt để trong từng công việc.
Thiết nghĩ, phương thế tốt nhất và hiệu quả nhất để giải quyết vấn nạn trên chính là mỗi người nên can đảm gánh vác và cố gắng chu toàn công việc. Mỗi người mỗi việc góp vào sinh hoạt chung, không so đo tính toán thiệt hơn. Mỗi người sống đời thánh hiến cũng cần ý thức hiệu suất lao động của người mình có thể không cao hơn những người khác nhưng điều cần nơi mỗi công việc chính là tìm ra một ý nghĩa siêu việt trên vật chất, danh vọng hay tiền tài. Qua những lao tác thường ngày, mỗi người đang góp phần hoàn thiện công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Để được như thế, mỗi người cần mở rộng bàn tay đón nhận mọi sự như một ân ban, coi đó như nén bạc Chúa trao để sinh lợi cho bản thân và tha nhân. Hội dòng hay cộng đoàn không những cần đến thành quả lao động mà còn ý nghĩa mà nó mang lại. Vì ngoài những sản phẩm vật chất làm ra (mà có thể bỏ tiền mua) công việc ấy còn là niềm hạnh phúc và giá trị đời dâng hiến. Khi ý thức được mình làm gì, cho ai, người sống đời thánh hiến sẽ cảm thấy đời tu có niềm vui và ý nghĩa để luôn hăng say dấn thân cho lý tưởng và cuộc sống mà mỗi người đã chọn.
4. Hòa mình vào xã hội
Ngày nay, sau giai đoạn khó khăn, nhiều dòng tu đã dấn thân nhiều hơn vào các lĩnh vực của cuộc sống xã hội. Cộng đoàn tu trì (trừ các Dòng Kín) không thể khép kín như một ốc đảo nhưng phải là ở giữa lòng đời và nên như khí cụ phục vụ anh chị em. Vì vậy, những hàng rào “cố thủ” dùng để làm ranh giới tách biệt với thế giới bên ngoài đã được “gỡ bỏ”. Đời sống của người được thánh hiến có nhiều cởi mở và thông thoáng hơn cho phù hợp với yêu cầu và hoàn cảnh xã hội. Quả vậy, ngày càng có nhiều người sống đời thánh hiến lăn xả hơn vào xã hội. Trong bối cảnh thời sự hôm nay, điều này càng trở nên rõ nét khi nhiều nữ tu tham gia vào các lĩnh vực giáo dục (trường mầm non, dạy giáo lý, dạy văn hóa), y tế, công tác xã hội, thậm chí sử dụng các phương tiện truyền thông kỹ thuật số để loan báo Tin mừng. Đây là một bước phát triển tích cực, phù hợp với tinh thần canh tân của Công đồng Vaticanô II, khi Hiến chế Vui mừng và Hy vọng khẳng định:
“Vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo âu của con người ngày nay, nhất là của người nghèo và của bất cứ ai đang đau khổ, cũng là vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo âu của các môn đệ Chúa Kitô” ( số 1)
Tuy nhiên, chính sự cởi mở này cũng mang theo những nguy cơ mới mà các thế hệ tu sĩ trước đây ít phải đối diện.
Trong sự hòa mình vào xã hội như thế, người tu sĩ hôm nay cần lưu ý nhận diện vẫn có đó giữa lòng nhân thế những cám dỗ ngọt ngào và lời mời gọi nhẹ nhàng làm ru ngủ con tim. Những cám dỗ ấy lắm lúc khiến người sống đời thánh hiến phải té ngã, chùn bước. Những phù ảo vấn vương ấy là rào cản lối bước của đời tu. Nhiều ý thức hệ, nhiều thứ chủ nghĩa như đang tấn công người sống đời thánh hiến và phần nào làm mai một chí khí đời tu. Không ít người muốn chạy đua với trần thế, với bạn bè chứ không chịu làm khán giả trước những điều trần tục. Đôi lúc người sống đời thánh hiến bị dòng xoáy cuộc đời quấn vào cõi u mê, che lấp đường về Thượng trí. Sự rung cảm con tim bằng thịt nhiều khi lấn át lời mời gọi tình yêu của Chúa. Con tim của người sống đời thánh hiến nhiều lần lỗi nhịp, không rung lên cùng nhịp đập với con tim Giêsu. Tinh thần tông đồ nhiệt thành và hăng say lắm phen nhường cho tinh thần ỷ lại, muốn an nhàn và chỉ thích hưởng thụ. Một nghịch lý là dù biết rằng thế gian chỉ là ảo ảnh và chóng qua nhưng vẫn có nhiều người thánh hiến lại sẵn sàng bỏ cái chân thực để theo đuổi cái ảo ảnh chóng tàn, mau qua này.
Chính Chúa Giêsu, trong lời cầu nguyện hiến tế, đã diễn tả chính xác tình trạng căng thẳng này mà người môn đệ phải sống: “Con không xin Cha cất họ khỏi thế gian, nhưng xin Cha gìn giữ họ khỏi ác thần. Họ không thuộc về thế gian cũng như con đây không thuộc về thế gian.” (Ga 17, 15-16). Đây chính là chìa khóa để hiểu đúng việc “hòa mình vào xã hội”: ở giữa thế gian nhưng không thuộc về thế gian- một sự căng thẳng thường trực mà người thánh hiến phải sống trong suốt cả đời mình, không phải như một gánh nặng, nhưng như một ơn gọi ngôn sứ để là dấu chỉ của một thực tại khác giữa lòng trần thế.
Vào tu viện không phải để trốn đời, nhưng là để có cơ hội phục vụ anh chị em cách quảng đại và trọn vẹn hơn. Mỗi người thánh hiến không chỉ sống cho mình hay cộng đoàn của mình, mà là cho mọi người trong tình yêu Chúa Kitô. Bởi đó, trước những thực tại đang diễn tiến, người sống đời thánh hiến phải biết phân định và chọn lựa cho mình một phương thức sống xứng hợp. Không nên bi quan về cảnh đời, cũng chẳng chạy đua, bon chen với nó. Mọi sự đều sinh ích khi mỗi người biết sử dụng và quy chiếu nó với tinh thần hướng thượng về Thiên Chúa. Bởi vì những thực tại trần gian là ân ban của Thiên Chúa, là phương thế giúp cho người sống đời thánh hiến ngày nên hoàn thiện hơn.
5. Sống lạc quan tin tưởng
Đức Giáo hoàng Phanxicô nói: ở đâu có tu sĩ ở đó có niềm vui. Thật vậy, đời thánh hiến phải toát lên được tinh thần lạc quan, tín thác. Nhìn vào những khuôn mặt vui tươi, hiền dịu nơi người sống đời thánh hiến, người khác dễ cảm nhận sự bình an nội tâm sâu lắng trong con người của người được thánh hiến.
Thế nhưng để có thể luôn sống tin tưởng và lạc quan như vậy người sống đời thánh hiến phải chiến đấu để vượt qua bao nỗi gian truân của kiếp nhân sinh. Quả thế, cuộc đời tận hiến đâu có dễ dàng như bao người tưởng nghĩ. Có những lúc phải đối diện với những thất bại, những gian khó chồng chất làm suy nhược nghị lực. Giá trị cuộc sống dường như bị chôn vùi dưới nhiều lớp tro tàn của lòng tự ti. Có những thất bại đành chấp nhận vì nó vượt quá khả năng, nhưng cũng không thiếu những lúc phải bó tay trước các vấn nạn không lời giải đáp.
Lòng tự ti mặc cảm cũng là chướng ngại khó vượt qua. Biết bao tâm hồn nhiệt thành đã trở nên khô héo vì nhiều cơn cuồng phong bão tố ập đến nhấn chìm họ. Nó dập tắt lòng hăng say cho đời thánh hiến và sứ vụ. Tâm hồn của những người được thánh hiến nhiều khi giống như một bãi chiến trường ngổn ngang biết bao điều sầu não muộn phiền. Cuộc đời lạc lõng, bơ vơ giữa biển trời mênh mông không nơi bám víu tựa nương. Họ như bị lạc vào cánh rừng u minh. Họ muốn chạy trốn cuộc đời, bản thân và anh chị em. Họ không dám đối diện cuộc sống vì nghị lực vươn lên siêu việt đã bị cướp mất bởi bàn tay của bóng đêm thất vọng và chán chường.
Tiên tri Êlia là một ví dụ rất gần gũi với tâm trạng này. Sau chiến thắng vang dội trên núi Cácmen, ông lại rơi vào tuyệt vọng sâu sắc đến mức xin được chết: “Lạy Đức Chúa, đủ rồi ! Bây giờ xin Chúa lấy mạng sống con đi” (1V 19, 4). Nhưng Thiên Chúa đã không bỏ rơi ông trong tình trạng chán chường ấy. Ngài sai thiên thần đem bánh và nước đến nuôi dưỡng, rồi chính Ngài hiện diện “trong tiếng gió hiu hiu” (1V 19, 12). Đây là một bài học an ủi sâu xa cho người thánh hiến đang trải qua những “đêm tối của đời tu”: chính trong những lúc kiệt sức nhất, Thiên Chúa vẫn âm thầm nuôi dưỡng và chờ đợi ta trong sự thinh lặng, không phải trong những biến cố ồn ào.
Người viết thiết nghĩ cách tốt nhất để tìm một ý nghĩa cho đời tu và vượt qua những thách đố trong những lúc khó khăn và chán nản như thế chính là hãy sống một cuộc sống có ý nghĩa. Bên cạnh việc cần ơn thánh Chúa trợ giúp, mỗi người hãy tập nhìn cuộc sống với ánh mắt lạc quan, làm tất cả với niềm tin vững mạnh và sự tín thác thẳm sâu. Lòng tự tin là phương dược giúp người sống đời thánh hiến nuôi dưỡng mộng ước và thành công. Khi gặp trạng huống này, điều cần với người sống đời thánh hiến chính là hãy xây đắp cuộc sống hiện tại bằng cách tạo nên một niềm tin tràn đầy. Thay vì phải bối rối với những tư tưởng bất an thì hãy hướng tới một tư tưởng khác có tính tích cực và trong sáng hơn. Có thể nói được rằng vấn đề tinh thần là quan trọng để giải quyết vấn nạn này. Thế nên, cần “tái tạo tâm hồn”, vì không thể có cuộc sống bình an trong một tâm hồn bất an. Thật vậy, người sống đời thánh hiến không thể sống mà lại phiền trách mọi người về nỗi khốn khổ của mình. Đành rằng những nỗi khốn cùng hay những bi ai của kiếp người luôn đeo bám và gặm nhấm. Vì vậy, mỗi người cần có một chương trình hoạt động tích cực. Nhờ đó, người tu sĩ sẽ luôn có và biết nuôi dưỡng một tinh thần lạc quan ngay trong những chán chường, phiền muộn gặp phải hay nơi những điều bé nhỏ nhất. Vì ngay trong những gì tầm thường nhất cũng làm cho cuộc đời nên ý nghĩa.
Thánh Phaolô, người đã từng trải qua việc bị “một cái dằm đâm vào” (2 Cr 12, 7) và vô vàn gian nan trên hành trình tông đồ, đã tìm ra bí quyết của niềm lạc quan đích thực-không phải ở nơi hoàn cảnh thuận lợi, mà ở nơi chính sức mạnh của Thiên Chúa:
“Tôi sống thiếu thốn cũng được, mà sống dư dật cũng được. Trong mọi hoàn cảnh, no hay đói, dư dật hay túng bấn, tôi đã tập quen cả. Với Đấng ban sức mạnh cho tôi, tôi chịu được hết.” (Pl 4, 12-13).
Đây không phải là một sự lạc quan ngây thơ, phủ nhận thực tại đau khổ, nhưng là một niềm hy vọng- bắt nguồn từ xác tín rằng Thiên Chúa vẫn đang hoạt động ngay giữa những thất bại và giới hạn của con người.
Nhịp sống ngày nay dường như có quá nhiều điều tiêu cực. Nó tác động làm người sống đời thánh hiến luôn “thường trực” trong người tư tưởng bi ai về số phận hẩm hiu của mình. Không ít người thường ca thán về tất cả với giọng buồn chán và thất vọng. Trước cảnh huống này, người sống đời thánh hiến hãy vực dạy và sống vươn lên. Hãy là nhân chứng cho cuộc sống đầy lạc quan và hy vọng. Ánh sáng tin yêu phải được đốt lên để soi chiếu những ai đang ngồi nơi tăm tối cuộc đời. Như thế, người được thánh hiến mới có khả năng giúp người khác vượt thắng được mọi chướng ngại trần gian hầu tiến về quê hương vĩnh hằng trong vòng tay giang rộng đón mời của Thiên Chúa.
Đi tìm ý nghĩa cuộc sống luôn là khát vọng muôn đời của con người, cách riêng với người sống đời thánh hiến. Mỗi người sống đời thánh hiến bước vào cánh cổng tu viện với định hướng xây dựng cho mình một vốn liếng bất diệt và một cuộc sống tròn đầy trong tình yêu Chúa. Sẽ là sự nhầm lẫn nếu đi tu để tìm vinh hoa phú quý trần thế. Những thứ đó tu viện không thể cung ứng. Điều tu viện muốn mang lại là ý nghĩa cuộc sống được “chiết xuất” từ những công việc thường ngày, vui buồn, thành công thất bại, những “ba chìm bảy nổi” hay qua những biến cố thăng trầm của kiếp nhân sinh. Trong môi trường linh thánh sẽ giúp mỗi người tìm lại được “bản ngã” đích thực của mình; cái ngã mà nhiều người đã đánh mất hay làm hao mòn vì những ảo vọng cao xa không thích hợp hay những khó khăn chồng chất và những chán chường bủa vây. Do đó, khi đối diện với những thực tại đời thường, người sống đời thánh hiến cần lượng định rõ điều mình muốn làm và mục đích nhắm tới. Không nên sống theo kiểu ỷ lại, chất gánh nặng lên người khác để mình được an nhàn. Luôn sống tinh thần cầu tiến vì đó là phương thế giúp mỗi người sống trọn ý nghĩa đời dâng hiến.
Chính Đức Giáo hoàng Phanxicô, trong Tông thư gửi các người sống đời thánh hiến nhân năm đời sống thánh hiến, đã tóm gọn tất cả những vấn nạn trên bằng một lời mời gọi duy nhất:
“Tôi ước mong rằng anh chị em sẽ ‘đánh thức thế giới’, bởi vì đặc trưng của đời sống thánh hiến là tính ngôn sứ.” (phần II, số 2).
Đánh thức thế giới trước hết phải bắt đầu từ việc đánh thức chính mình khỏi tính ích kỷ, khỏi cám dỗ tự khẳng định, khỏi sự nhàm chán trong công việc, khỏi những cám dỗ của thế gian, và khỏi bóng tối của sự chán chường thất vọng- để trở thành những chứng nhân sống động của niềm vui Tin mừng giữa lòng thế giới hôm nay. Khi đó, đời tu không chỉ là hành trình tự rèn luyện, mà sẽ trở thành bản hợp xướng yêu thương, cất lời ngợi khen Thiên Chúa và gieo rắc hy vọng giữa lòng thế giới.