Khi con người bước ra khỏi bóng tối để đón nhận ánh sáng
trong mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể”
(Gaudium et Spes, 22)
Có những cuộc gặp gỡ diễn ra vào ban ngày, rõ ràng, minh bạch, không che giấu. Nhưng cũng có những cuộc gặp gỡ chỉ có thể xảy ra trong đêm. Không phải vì bóng tối là điều xấu, nhưng vì có những hành trình nội tâm cần sự thinh lặng, cần một không gian đủ kín để con người dám đối diện với chính mình.
Trang Tin Mừng hôm nay kể rằng ông Nicôđêmô “đến gặp Đức Giêsu ban đêm” (x. Ga 3,2). Chi tiết ấy không chỉ đơn thuần là một ghi chú về thời gian. Nhưng nó còn mang một ý nghĩa biểu tượng sâu xa. Đêm ở đây không chỉ là bóng tối bên ngoài, nhưng còn là bóng tối bên trong: bóng tối của những câu hỏi chưa có lời giải, bóng tối của những xác tín đang lung lay, hay bóng tối của một tâm hồn đang tìm kiếm nhưng chưa dám bước ra ánh sáng.
Nicôđêmô không phải là một người bình thường. Ông là một người Pharisêu, một thủ lãnh trong dân (x. Ga 3,1) . Ông hiểu Kinh Thánh, sống đạo đức, và có vị thế trong xã hội. Nhưng tất cả những điều ấy không làm ông thỏa mãn. Bởi vì có những câu hỏi mà kiến thức không thể trả lời, cũng có những khát khao mà luật lệ không thể lấp đầy. Và chính trong sự không trọn vẹn ấy, ông lên đường. Ông đi trong đêm, nhưng đó lại là dấu hiệu của một trái tim đang bắt đầu thức tỉnh.
Ông nói với Đức Giêsu: “Thưa Thầy, chúng tôi biết Thầy là một vị tôn sư được Thiên Chúa sai đến” (Ga 3,2) . Đó là một lời tuyên xưng, nhưng vẫn còn dừng lại ở mức độ nhận biết bên ngoài. Ông “biết”, nhưng ông chưa “tin” theo nghĩa trọn vẹn. Và Đức Giêsu không dừng lại ở lời xác nhận ấy. Ngài dẫn ông đi xa hơn, vượt ra khỏi những gì ông có thể hiểu bằng lý trí. “Thật, tôi bảo thật ông: không ai có thể thấy Nước Thiên Chúa, nếu không được sinh ra từ trên cao” (Ga 3,3) . Một lời nói làm đảo lộn mọi khung suy nghĩ quen thuộc. Nicôđêmô hiểu theo nghĩa tự nhiên: “Một người đã già rồi, làm sao có thể sinh ra được?” (Ga 3,4) . Ở đây, chúng ta thấy một điều rất thật rằng khi Thiên Chúa nói, con người thường nghe bằng những phạm trù cũ của mình. Khi Thiên Chúa mời gọi bước vào một thực tại mới, con người lại cố gắng hiểu bằng những kinh nghiệm cũ. Và chính điều đó làm cho ánh sáng trở nên khó nhận ra.
Và rồi Chúa Giêsu tiếp tục: “Không ai có thể vào Nước Thiên Chúa, nếu không sinh ra bởi nước và Thần Khí” (Ga 3,5) . Nghĩa là không phải chỉ thay đổi bên ngoài, nhưng còn là một sự tái sinh từ bên trong. Không phải chỉ là sống tốt hơn, nhưng là sống khác đi, sống từ một nguồn mạch mới. Ở đây, ánh sáng không đơn thuần là một kiến thức mới, nhưng còn là một sự sống mới. Và để bước vào ánh sáng ấy, con người phải chấp nhận buông bỏ một phần nào đó của chính mình: những chắc chắn, những kiểm soát, hay những cách hiểu đã quen thuộc.
Chúa Giêsu đã dùng một hình ảnh rất đẹp: “Gió muốn thổi đâu thì thổi; ông nghe tiếng gió, nhưng không biết gió từ đâu đến và đi đâu” (Ga 3,8). Thần Khí cũng như thế. Không thể nắm bắt, không thể kiểm soát, nhưng có thể cảm nhận. Không thể giải thích trọn vẹn, nhưng có thể đón nhận. Và đây chính là điểm chuyển từ đêm sang ánh sáng: không phải là hiểu hết, nhưng là dám tin, cũng không phải là nắm chắc, nhưng là mở lòng.
Trong đời sống của chúng ta, cũng có những “đêm” như thế. Đó có thể là những giai đoạn mà mọi sự trở nên mơ hồ. Khi những điều từng chắc chắn không còn vững vàng. Khi những câu hỏi không có câu trả lời rõ ràng. Khi cầu nguyện trở nên khô khan. Hay khi niềm tin dường như không còn cảm xúc. Chúng ta thường sợ những đêm như thế. Nhưng Tin Mừng hôm nay cho thấy rằng chính trong đêm, một cuộc gặp gỡ có thể xảy ra. Va fchính trong đêm, một hành trình có thể bắt đầu. Bởi vì ánh sáng của Thiên Chúa không phải lúc nào cũng đến như một tia chớp. Nhiều khi, nó đến rất âm thầm, rất nhẹ như một lời mời gọi, như một câu hỏi, hay như một sự bất an không cho phép chúng ta dừng lại.
Hiến chế Vui Mừng và Hy Vọng của Công đồng Vaticanô II đã nói một điều rất sâu sắc rằng: “Con người chỉ thực sự hiểu được chính mình trong mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể” (Gaudium et Spes, 22). Nghĩa là nếu không có ánh sáng từ Thiên Chúa, con người sẽ mãi ở trong một phần bóng tối của chính mình. Và ánh sáng ấy không áp đặt, nhưng mời gọi. Ánh sáng không ép buộc, nhưng chờ đợi. Và ánh sáng không làm cho mọi sự trở nên dễ dàng, nhưng làm cho mọi sự có ý nghĩa hơn.
Nicôđêmô đến trong đêm, nhưng ông không ở lại trong đêm. Tin Mừng Gioan sau này cho thấy ông dần dần bước ra ánh sáng. Ông đã lên tiếng bênh vực Đức Giêsu (x. Ga 7,50-51) , và cuối cùng, ông đã can đảm cùng với ông Giôxếp lo việc mai táng Đức Giêsu (x. Ga 19,39) . Hành trình của ông không phải là một bước nhảy, nhưng là một tiến trình. Từ bóng tối đến ánh sáng, từng bước một. Và đó cũng là hành trình của mỗi người chúng ta.
Có thể hôm nay, chúng ta vẫn còn ở trong một “đêm” nào đó. Một đêm của nghi ngờ. Một đêm của mệt mỏi. Hay một đêm của những câu hỏi chưa có lời đáp. Nhưng có lẽ điều quan trọng không phải là đêm đã qua hay chưa, mà là chúng ta có dám bước ra để tìm kiếm ánh sáng hay không. Bởi vì ánh sáng không ở xa. Ánh sáng đang chờ. “Ánh sáng thật đã đến thế gian” (Ga 1,9). Nhưng để ánh sáng ấy được chạm đến mình, chung ta cần một bước nhỏ, đó chíh là bước ra khỏi chỗ ẩn náu mình. Không cần phải hiểu hết, cũng không cần phải chắc chắn mọi điều. Chỉ cần đủ can đảm để đi… dù là trong đêm.
Ước gì, khi đọc lại trang Tin Mừng này, mỗi người chúng ta dám nhận ra “đêm” của chính mình không phải là nơi kết thúc, nhưng là nơi khởi đầu. Và giữa những mơ hồ, những giới hạn, và những điều chưa thể gọi tên, chúng ta vẫn đủ tin để bước thêm một bước nhỏ về phía ánh sáng. Không phải vì chúng ta đã thấy rõ con đường, nhưng vì chúng ta tin rằng có một Đấng đang chờ ở phía bên kia của bóng tối. Và khi dám bước đi như thế, chúng ta sẽ dần nhận ra rằng ánh sáng không chỉ ở cuối hành trình, nhưng đã bắt đầu chiếu soi ngay từ chính bước chân đầu tiên của lòng tin.
Giọng đọc: Thanh Nhã - Phan Anh