Khi điều quen thuộc làm chúng ta không nhận ra Đấng Cứu Độ
và khi Ngài hành động khác đi,
chúng ta bối rối, thậm chí khước từ
Có những điều trong cuộc sống trở nên quen thuộc đến mức chúng ta không còn thấy được vẻ đẹp và chiều sâu của chúng nữa. Một khuôn mặt thân quen, một con đường đi hằng ngày, một lời nói đã nghe quá nhiều lần, … tất cả dần trở nên bình thường, thậm chí tầm thường trong cái nhìn của chúng ta. Chính sự quen thuộc ấy, đôi khi, không làm cho chúng ta gần hơn với sự thật, nhưng lại vô tình che khuất điều sâu xa đang ẩn giấu bên trong. Trang Tin Mừng hôm nay (x. Ga 7,40–53) mở ra cho chúng ta một kinh nghiệm rất con người, đó là khi điều quen thuộc trở thành rào cản của đức tin.
Dân chúng nghe Chúa Giêsu giảng dạy, và họ không thể phủ nhận sức mạnh nơi lời nói của Ngài. Có người thốt lên: “Ông này thật là vị ngôn sứ” (Ga 7,41). Người khác mạnh dạn hơn: “Ông này là Đấng Kitô” (Ga 7,41) . Nhưng ngay lập tức, những tiếng nói khác lại vang lên, đầy nghi ngờ: “Đấng Kitô mà lại xuất thân từ Galilê sao?” (Ga 7,41). Một câu hỏi tưởng chừng như hợp lý, dựa trên sự hiểu biết Kinh Thánh, nhưng lại trở thành một rào cản ngăn họ tiến xa hơn trên hành trình đức tin.
Họ biết Kinh Thánh. Họ biết truyền thống. Họ cũng biết những gì “phải là”. Nhưng chính cái “biết” ấy lại đóng kín cánh cửa của tâm hồn. Họ chờ đợi một Đấng Cứu Độ, nhưng lại không chấp nhận cách Thiên Chúa thực hiện lời hứa của Ngài. Họ muốn Đấng Kitô phải đến theo khuôn mẫu mà họ đã định sẵn. Và khi Đức Giêsu không khớp với khuôn mẫu ấy, họ không còn sẵn sàng lắng nghe nữa.
Có một nghịch lý đau đớn là chính những người khao khát Thiên Chúa lại có thể trở thành những người khước từ Ngài, chỉ vì họ không chấp nhận một Thiên Chúa khác với suy nghĩ của mình. Chúa Giêsu không bị từ chối vì Ngài thiếu thuyết phục. Ngược lại, chính các vệ binh, những người được sai đi bắt Ngài, cũng đã phải thừa nhận: “Xưa nay chưa hề đã có ai nói năng như người ấy!” (Ga 7,46). Lời của Chúa Giêsu có sức đánh động, có sức lay chuyển, và cũng có sức mở ra một chân trời mới. Nhưng sức mạnh ấy lại không đủ để phá vỡ những định kiến đã ăn sâu trong lòng con người. Định kiến không phải lúc nào cũng là điều xấu xa rõ ràng. Nhiều khi, nó được xây dựng trên những điều tốt: kiến thức, truyền thống, kinh nghiệm. Nhưng khi con người bám chặt vào những điều đó mà không còn mở lòng ra cho điều mới mẻ, thì chính những điều tốt ấy lại trở thành xiềng xích.
Trong bầu khí căng thẳng ấy, một tiếng nói nhỏ bé vang lên, đo là tiếng nói của ông Nicôđêmô. Ông không khẳng định Đức Giêsu là ai, nhưng ông đặt một câu hỏi rất căn bản: “Lề Luật của chúng ta có cho phép kết án ai, trước khi nghe người ấy và biết người ấy làm gì không?” (Ga 7,51). Đó là tiếng nói của sự công chính, của một con tim còn đủ khiêm tốn để lắng nghe. Nhưng tiếng nói ấy nhanh chóng bị dập tắt. Người ta không tranh luận bằng sự thật, mà bằng định kiến: “Cả ông nữa, ông cũng là người Galilê sao?” (Ga 7,52) . Khi định kiến lên tiếng, sự thật không còn chỗ đứng.
Trang Tin Mừng kết thúc trong một sự dang dở: không ai bắt được Đức Giêsu, nhưng cũng không có sự đồng thuận. Mỗi người trở về nhà mình, mang theo những suy nghĩ riêng, những phán đoán riêng, những đóng kín riêng. Đức Giêsu vẫn ở đó, nhưng lòng người thì đã chia rẽ.
Khi chiêm ngắm câu chuyện này, chúng ta không chỉ nhìn thấy hình ảnh của đám đông ngày xưa, mà còn nhận ra chính mình trong đó. Bao lần trong đời, chúng ta cũng bị dẫn dắt bởi những định kiến: Định kiến về người khác. Định kiến về hoàn cảnh. Thậm chí, định kiến về chính Thiên Chúa. Chúng ta dễ dàng nghĩ rằng mình đã biết đủ, hiểu đủ, nên không còn cần lắng nghe nữa. Chúng ta quen với một hình ảnh Thiên Chúa theo ý mình, và khi Ngài hành động khác đi, chúng ta bối rối, thậm chí khước từ.
Thiên Chúa vẫn đến trong cuộc đời chúng ta, nhưng Ngài không luôn đến theo cách chúng ta mong đợi. Ngài có thể đến qua một người mà chúng ta không ưa. Ngài có thể nói với chúng ta qua một biến cố mà chúng ta không mong muốn. Ngài cũng có thể mời gọi chúng ta bước đi trên một con đường mà chúng ta chưa từng nghĩ tới. Nếu chúng ta chỉ nhìn bằng con mắt của định kiến, chúng ta sẽ không nhận ra Ngài.
Như vậy, trang Tin Mừng hôm nay mời gọi chúng ta một thái độ rất căn bản, đó chính là khiêm tốn để lắng nghe. Không phải lắng nghe để phản biện, nhưng lắng nghe để nhận ra. Không phải lắng nghe với những câu trả lời sẵn có, nhưng với một trái tim sẵn sàng để được biến đổi. Đức tin không lớn lên trong một tâm hồn khép kín, nhưng trong một tâm hồn biết ngạc nhiên. Và chỉ khi dám bước ra khỏi những khuôn mẫu quen thuộc, chúng ta mới có thể gặp được một Thiên Chúa luôn mới mẻ.
Ước gì khi đọc lại trang Tin Mừng này, chúng ta biết nhìn lại những “Galilê” trong cuộc đời của mình, những điều mà chúng ta cho là tầm thường, quen thuộc, không đáng chú ý, để khám phá rằng chính nơi đó, Thiên Chúa có thể đang hiện diện. Và ước gì chúng ta có đủ can đảm để buông bỏ những định kiến, để mở lòng ra với chân lý, để nhận ra Đấng Cứu Độ đang đến, không theo cách chúng ta nghĩ, nhưng theo cách mà Thiên Chúa muốn.