Ngay trước khi lên đường đến Nicêa, Đức Giáo hoàng Leo đã đưa ra một lời cảnh báo, ngài nói rằng những lạc giáo mà Công đồng sắp được kỷ niệm 1.700 năm đã từng đối diện, nay lại đang xuất hiện trở lại. Và Đức Giáo hoàng dạy rằng:
“Nhưng còn một thách đố khác, mà chúng ta có thể gọi là ‘thuyết Ariô mới’ đang hiện diện trong nền văn hóa hôm nay, và đôi khi ngay cả nơi các tín hữu. Điều này xảy ra khi Chúa Giêsu chỉ được ngưỡng mộ như một nhân vật thuần túy nhân loại, có thể được kính trọng theo nghĩa tôn giáo, nhưng không thực sự được nhìn nhận như Thiên Chúa hằng sống và chân thật đang ở giữa chúng ta”.
Đồng thời, Đức Giáo hoàng cũng suy tư về cách thức đức tin Kitô giáo được triển nở qua đối thoại với những bối cảnh văn hóa và lịch sử mới. Ngài nói rằng, dù Kitô giáo đôi khi có vẻ như một thực tại cố định, nhưng trên thực tế, điều đó không đúng.
Đức Giáo hoàng, cho biết: “Tại đây chúng ta cũng học được một bài học quan trọng: đức tin Kitô giáo luôn phải được diễn tả bằng ngôn ngữ và phạm trù của nền văn hóa mà chúng ta đang sống, giống như các Nghị phụ đã làm tại Nicêa và trong các Công đồng khác. Đồng thời, chúng ta phải phân biệt bản chất của đức tin với những công thức lịch sử diễn tả đức tin ấy, những công thức vốn luôn giới hạn, mang tính tạm thời, và có thể thay đổi khi giáo lý được hiểu sâu xa hơn”.
Thật vậy, Công đồng Nicêa đã mở ra những hướng suy tư mới cho Hội Thánh. Các Công đồng tiếp theo hoặc đào sâu, hoặc diễn giải lại những điều được tuyên bố tại đó.
Đức Giáo hoàng Leo XIV trình bày những suy tư này trong cuộc gặp gỡ với các giám mục, linh mục và tu sĩ tại Thổ Nhĩ Kỳ, trong Nhà thờ Chính tòa Thánh Thần của Giáo hội Công giáo nghi lễ Latinh. Đây là nơi được mở lại cho việc thờ phượng vào thế kỷ XIX, và đang lưu giữ thánh tích của vị giáo hoàng thứ hai trong lịch sử: thánh Lênô (Linus), vị kế nhiệm trực tiếp của thánh Phêrô.