Bạn đã có bao giờ dừng lại để tự hỏi về những câu chuyện chưa được kể, hay những câu chuyện được dệt nên trong cuộc đời của Đức Giáo hoàng Leo XIV, là vị mục tử hiền lành đang hướng dẫn hơn một tỷ người tín hữu Công giáo trên khắp hoàn cầu hay chưa? Đối với hàng triệu người, ngài được nhận biết qua những lần xuất hiện bình thản tại Quảng trường Thánh Phêrô, qua những bài giảng ngắn nhưng sâu sắc, hay qua những cử chỉ dịu dàng dành cho những người bị lãng quên bên lề xã hội. Thế nhưng, đằng sau vẻ bình thản ấy lại là một hành trình phi thường, một hành trình âm thầm diễn ra giữa những con đường bụi mờ và những nhà nguyện lợp đất đơn sơ ở miền Bắc Peru. Chính tại mảnh đất xa xôi đó, tâm hồn của ngài được nhào nặn; nơi đức tin không phải được rao giảng bằng những lời hùng biện lẫy lừng, nhưng được sống qua những hành động âm thầm của sự chia sẻ, hy sinh và yêu thương.
Hôm nay, chúng ta hãy cùng lên đường khám phá quá khứ ẩn khuất ấy, không chỉ để thỏa mãn trí tò mò, nhưng để tìm thấy một nguồn cảm hứng cho chính cuộc đời của mình. Hãy ở lại cùng tôi, vì đây không chỉ là câu chuyện về một vị giáo hoàng. Nhưng đây còn là một chứng từ sống động về cách mà Thiên Chúa định hình nên mỗi con người giữa những góc đời âm thầm và ít được chú ý đến nhất.
Hãy tưởng tượng bối cảnh. Năm 1985, châu Mỹ Latinh đang chao đảo trong khủng hoảng kinh tế, bất ổn về xã hội và bạo lực leo thang. Một chàng thanh niên Hoa Kỳ với chỉ một chiếc vali cũ, cùng một cuốn Kinh Thánh sờn gáy và một trái tim đầy khát vọng phục vụ bước xuống sân bay Chiclayo, một thành phố rực nắng của miền Bắc Peru. Ngài không phải là một nhà truyền giáo nổi tiếng, cũng chẳng mang theo dự án lớn lao hay nguồn lực hùng hậu. Ngài chỉ là một tu sĩ Augustinô 30 tuổi tên là Robert Francis Prevost, mới được truyền chức linh mục 3 năm ở Rôma. Ngài sinh ngày 14. 9. 1955 tại Chicago trong một gia đình mang dòng máu Pháp – Ý – Tây Ban Nha, Robert lớn lên giữa nhịp sống tấp nập của đô thị Hoa Kỳ. Nhưng tiếng gọi của Thiên Chúa đã đưa ngài rời quê hương, không phải đến những nơi trung tâm danh tiếng của châu Âu, hay Thánh Địa Giêrusalem, mà đến với một miền đất xa lạ, nơi đức tin và nghèo khó quyện lấy nhau, nơi niềm hy vọng mong manh như ngọn lửa chao đảo trong gió.
Tại sao lại là Peru? Sao không phải một nơi ít khắc nghiệt hơn? Câu trả lời nằm ngay trong chính sứ mạng của Dòng Augustinô là đem Tin Mừng đến những vùng xa xôi nhất, đến những “vùng ngoại biên” nơi Giáo Hội đang khao khát những vị mục tử dám sống giữa lòng dân.
Robert đến Chulucanas, rồi Chiclayo, những vùng thuộc Piura và Lambayeque đang oằn mình bởi nghèo đói, bởi nỗi kinh hoàng của phong trào Shining Path (Con Đường Sáng Lạn) và những thảm họa thiên nhiên như lũ lụt không ngừng. Đây không phải là một chuyến tĩnh tâm. Nhưng đây là lời mời gọi dâng hiến trọn bản thân. Robert không đến như một nhà truyền giáo xa cách, đứng ngoài sự khổ đau của dân. Nhưng ngài đến như một người anh em, một người bạn đồng hành. Ngài mặc tu phục Augustinô, nhưng trái tim của ngài nhanh chóng hòa vào linh hồn của người dân Peru. Ngài học tiếng Tây Ban Nha thành thạo, thích thú vị chua thanh của ceviche, mê cabrito với đậu và arroz cátán, và thậm chí chơi đàn guitar trong thánh lễ. Ngài đã ăn uống, cầu nguyện, dạy dỗ và sống cùng với người dân nơi đây. Ngài cùng chia sẻ những bữa cơm creole đơn sơ, cùng với những tiếng cười sản khoái trong những giây phút ấm áp của tình người, và dệt đời mình vào trong cuộc đời của họ.
Trong những năm đầu đó, Robert được trao nhiệm vụ hướng dẫn các bạn trẻ phân định ơn gọi Augustinô. Ngài không tìm danh tiếng, không màng ghi nhận. Nhưng là một sợi chỉ âm thầm dệt nên tấm thảm thiêng liêng của vùng đất ấy. Có những ai khi đó có thể tưởng tượng rằng người thanh niên lặng lẽ ấy sẽ trở thành vị giáo hoàng đầu tiên đến từ châu Mỹ? Nhưng Thiên Chúa đã biết. Chính những năm tháng ở Peru đã hình thành nên bản chất mục tử của ngài hôm nay.
Tại sao Giáo hoàng Leo XIV chọn sự thinh lặng thay vì đối đầu? Tại sao ngài tránh xa máy quay, xa những nghi lễ lộng lẫy hay những bài diễn văn hùng hồn? Có lẽ vì ngài đã được tôi luyện trong một vùng đất nơi đức tin được sống bằng hành động thầm lặng, nơi hy vọng được tìm thấy không phải trên các trang báo, nhưng nơi những miếng bánh được sẻ chia; nơi bàn thờ được trang trí bằng vài bông hoa nhỏ và những trái tim tan vỡ của những người tín hữu.
Chúng ta hãy cùng lật giở từng trang sử ít được ai biết đến ấy. Đây không chỉ là một câu chuyện, mà còn là một lời mời gọi chúng ta bước vào những con đường mà ngài đã đi, lắng nghe những bài giảng dần phai nhưng vẫn còn lờ mờ trong ký ức, hay chứng kiến Thánh Thần đã nhào nặn nên một vị mục tử từ chất liệu khiêm nhường. Trước khi ngồi trên ngai tòa Thánh Phêrô, đã có chiếc ghế gỗ mộc trong đan viện Augustinô. Trước khi mặc chiếc áo trắng tinh khôi, đã có lớp bụi bám trên đôi dép sờn mòn. Và trước khi là giáo hoàng, ngài đã là một người tôi tớ.
Hãy cùng tôi bước đi. Chỉ bằng cách đi sâu vào quá khứ thầm kín ấy, chúng ta mới có thể thực sự hiểu được chiều sâu phong phú mà ngài mang đến cho sứ vụ lãnh đạo của Giáo hội hôm nay. Hãy cùng tôi trở về để gặp người thanh niên Robert Francis Prevost khi còn rất trẻ.
Ngài sinh năm 1955 tại Chicago, lớn lên giữa một thành phố sôi động, nơi “giấc mơ Mỹ” hòa quyện cùng những giá trị Công giáo được gìn giữ sâu bền. Sau khi tốt nghiệp cử nhân Toán học tại Đại học Villanova, ngài nghe được lời mời gọi dâng mình cho đời sống thánh hiến và gia nhập Dòng Augustinô năm 1977. Được đào tạo tại Rôma, ngài lãnh chức linh mục năm 1982. Chỉ ba năm sau, ở tuổi 30, với lòng nhiệt thành của tuổi trẻ, Robert đáp lại lời mời gọi của Dòng, trở thành nhà truyền giáo tại miền Bắc Peru. Ngài được sai đến Chulucanas rồi Chiclayo, những vùng đất nơi Giáo hội nỗ lực trở nên ngọn hải đăng hy vọng giữa muôn vàn gian truân.
Năm 1985–1998 là những năm tháng định hình con người của ngài. Peru lúc ấy là một vùng đất hỗn loạn. Nghèo đói lan tràn. Bạo lực chính trị từ phong trào Shining Path (Con đường Sáng Lạn) cướp đi vô số sinh mạng. Khó khăn vật chất khiến từng ngày sống trở nên khốc liệt. Trong bối cảnh ấy, Giáo hội không chỉ là nơi rao giảng, nhưng còn là pháo đài của những người yếu thế. Giữa những xung đột xã hội, thất nghiệp và lũ lụt triền miên, các giáo xứ và chủng viện trở thành nơi nương náu của hy vọng.
Robert đã hòa mình trọn vẹn vào sứ mạng này. Ngài đã đi thăm viếng các khu dân cư xa xôi, cộng tác với Caritas để cứu trợ, quản lý các bếp ăn tình thương, và chăm sóc người di cư. Trang phục giản dị và cách sống đơn sơ của ngài phản ánh một Giáo hội chọn phục vụ thay vì phô trương. Ngài không chỉ là một người mục tử, mà còn là người đào tạo. Ngài dạy luật Giáo hội, đồng hành với các chủng sinh, làm giám học tại chủng viện Augustinô ở Trujillo rồi Chiclayo. Ngài hòa nhập trọn vẹn với văn hóa địa phương, nói tiếng Tây Ban Nha như người bản xứ, yêu ẩm thực, âm nhạc miền Bắc Peru, và được người dân xem như “người con được nhận”.
Trong thập niên 1980 đầy khủng bố, có lần ngài bị đe dọa và thậm chí suýt bị ám sát. Nhưng ngài không rời bỏ đoàn chiên. Không ai buộc ngài phải ở lại. Nhưng ngài giữ sự gần gũi như một lời chứng sống động của đức tin.
Trong suốt hơn một thập kỷ, Robert đã sống như một người môn đệ chân thật: lắng nghe, học hỏi và phục vụ. Sứ mạng của ngài không phải là một thiên đường êm ái, nhưng là một lời mời gọi nhập thể, được ghi dấu bởi lao nhọc, sự dấn thân và lòng khiêm nhường. Chính tại Peru mà nhãn quan mục vụ của ngài được khai sinh. Khả năng lãnh đạo trong những khoảnh khắc bình thường được tôi luyện, và sự nhạy bén thiêng liêng của ngài được mài giũa. Thiên Chúa không gọi ngài đến Rôma trước tiên, nhưng gọi ngài đến phục vụ nơi vùng ngoại biên, giữa những người nghèo trên mảnh đất Peru.
Robert đến Peru năm 1985 như một nhà truyền giáo Dòng Augustinô, nhưng ít ai lúc đó nhận ra rằng ngài đến để làm mục tử giữa dân, không phải từ một vị trí cao sang, nhưng ở tầm đất, bước đi cùng họ từng ngày. Chiclayo trở thành trường học của cuộc đời ngài, nơi ngài bước những bước đầu tiên vào phong cách mục vụ mà sau này, khi làm giáo hoàng, ngài vẫn giữ được sự vững vàng, bình thản và sâu rễ. Hãy hình dung một vị mục tử không sợ bước giữa đoàn chiên, chia sẻ niềm vui lẫn nỗi sầu của họ.
Được giao nhiệm vụ đào tạo các chủng sinh và tu sĩ, Robert Prevost đã hình thành một phong cách riêng biệt, nay được nhận biết như dấu ấn của Đức Giáo Hoàng Leo XIV, đó chính là sự hiện diện đầy thinh lặng, nghệ thuật lắng nghe chú tâm và một sự gần gũi tránh ánh đèn soi chiếu.
Cha Marcos Balena, giám đốc Đại Chủng viện Chiclayo, nhớ lại: “Có thể thấy rõ Tin Mừng sống trong ngài, trái tim của ngài luôn mang theo những người bé mọn nhất, bị lãng quên,và bị bỏ sót”.
Samina Valdivia, người điều phối viên mục vụ giới trẻ, chia sẻ rằng: “Ngài lắng nghe chúng tôi với sự quan tâm thật sự, thực sự dõi theo những gì chúng tôi đang làm. Cảm giác như ngài vẫn còn là giám mục của chúng tôi đến tận bây giờ”. Phong cách của ngài là phong cách của một người mục tử bước đi giữa đoàn chiên, luôn hiện diện, không câu nệ thời khóa biểu hay hình thức.
Giáo dân và linh mục đều kể rằng ngài đã trả lời thắc mắc của họ bất cứ lúc nào. Một linh mục nhớ lại ngài nhấc máy ngay cả lúc nửa đêm, sẵn sàng giúp đỡ không một chút do dự. Một người bạn, Héctor Camacho, kể về sự ấm áp của ngài từ những ngày đầu như một người bạn đường đáng tin cậy, như một người mục tử bước đi mỗi ngày với những người nghèo khổ nhất, và không bao giờ tách mình khỏi họ.
Sứ vụ của ngài không được định nghĩa bằng những bài giảng dài, nhưng bằng một sự hiện diện sống động và hành động cụ thể. Người ta từng thấy ngài vác gạch tại Olotún để xây lại một nhà nguyện, đôi tay cần mẫn như chính trái tim của ngài. Trong đại dịch COVID-19, ngài tổ chức các bếp ăn cộng đồng tại các khu vực như Callao, cùng làm việc sát cánh với Caritas. Ngài cũng luôn gần gũi với những người di dân dễ tổn thương, hỗ trợ Ủy ban Di dân và Nhân quyền. Thay vì áp đặt giải pháp, ngài xắn tay áo, lao vào công việc, và cùng cộng đồng gánh vác khó khăn. Những chứng từ này không phải là những lời hoa mỹ. Nhưng chúng đã phản ánh một thực tại chung, một kinh nghiệm sống.
Một nữ tu từng cộng tác với ngài trong công việc giúp đỡ những phụ nữ dễ bị tổn thương nhớ lại: “Ngài chào họ với một sự đơn sơ lạ thường, đầy tôn trọng, và luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa tay ra nâng đỡ”.
Jesus Leyon, một nhà lãnh đạo địa phương, mô tả ngài là người được yêu quý sâu sắc, một vị mục tử thật sự và là người biết lắng nghe một cách đặc biệt. Robert không phải là một người xa lạ đến từ nơi khác. Ngài nói tiếng Tây Ban Nha thành thạo, hòa mình vào văn hoá bản địa, từ việc thưởng thức món ceviche, chơi đàn guitar trong các Thánh lễ, và sống trọn vẹn văn hoá ấy từ bên trong, chứ không phải như một người đứng bên ngoài để quan sát.
Ngài đào tạo những nhà lãnh đạo giáo dân mới, chủ tọa các ủy ban cổ võ nhân quyền và công lý xã hội, nuôi dưỡng tinh thần đồng nghị và khả năng phân định của Giáo hội. Là một vị giám đốc và giáo sư, ngài kết hợp việc đào luyện học thuật trong giáo luật với sự đồng hành cá vị, chạm đến trái tim những người đang tìm kiếm ý nghĩa cho ơn gọi của họ. Trong sự hiện diện tĩnh lặng của ngài, nhiều người học được không chỉ cách nói về Thiên Chúa, mà còn biết lắng nghe Người.
Tại Chiclayo, Đức Cha Robert Prevost thời bấy giờ đã gạt bỏ xe cộ và nghi thức, để đi bộ trên những con đường đất, chuyện trò với dân, và chìm vào thực tại đời sống của họ. Sự gần gũi ấy lan rộng đến cả các nhà lãnh đạo cộng đồng, các giáo lý viên và những người dân bình thường. Bước chân của ngài giữa mọi người phản ánh một đức tin nhập thể, một sự hiện diện có thật, nhất là với người đau bệnh và trong những lúc khủng hoảng.
Trong những thời khắc nghiệt ngã như hiện tượng El Niño năm 2017 và đại dịch COVID-19, Đức Cha Robert luôn ở tuyến đầu. Ngài lội vào các vùng ngập lụt để hỗ trợ các nạn nhân sau El Niño Costero. Trong đại dịch, ngài không chỉ đi kiệu Mình Thánh Chúa để chúc lành tại các nẻo đường, mà ngài còn là người đứng ra thúc đẩy việc lắp đặt hai nhà máy sản xuất oxy để giúp những người dễ tổn thương nhất. Ngài còn tổ chức phân phát 30.000 khẩu trang KN95 và các giỏ lương thực đến các trại tạm cư, đồn cảnh sát, bệnh viện và những khu xóm nghèo.
Cha Hugo Sanchez, một cộng sự thân tín, kể lại: “Chúng tôi phân phối oxy mỗi ngày hai ca. Ngài đến và nói: ‘Ngoài kia còn nhiều người cần lắm. Tôi sẽ đi cùng anh em’”. Vô số chứng từ khác cũng vang lên như thế. Ngài là một người mục tử đứng giữa nỗi đau của dân mình, chứ không đứng bên trên họ.
Khi đã là Đức Hồng Y Prevost, cuộc sống thường nhật của ngài ở Peru cũng thật sự đơn sơ. Ngài thường chơi tennis tại câu lạc bộ Chino Hockey, yêu thích những điệu waltz Criollo và âm nhạc của các ban nhạc như Los Kipus. Ngài say mê ẩm thực địa phương: ceviche, cabrito con frijoles, arroz con pato và món bánh papa cake đặc trưng của Pimentel. Chính sự gần gũi văn hóa này đã đưa ngài đến gần dân chúng hơn. Ngài không phải là người ngoại quốc xa lạ, nhưng như một người hàng xóm mang trái tim của người Peru.
Sự khắc khổ bên ngoài của Đức Hồng Y Prevost phản chiếu một sự khổ chế sâu xa hơn trong đời sống thiêng liêng. Ngài tránh mọi sự nổi bật, chọn con đường gần gũi, và phục vụ bằng đôi tay mở rộng và một tâm hồn luôn luôn cởi mở. Nếp sống mỗi ngày ở Peru của ngài không phải là một sự tình cờ, nhưng là một hành trình đào luyện thiêng liêng, một trường học của khiêm nhường, gần gũi và quảng đại phục vụ. Ngài không tìm kiếm sự chú ý, nhưng tìm cách nên giống người Cha, Đấng đã bước đi, lắng nghe và chữa lành.
Khi ngài là một người mục tử sống giữa đoàn chiên với sự khiêm tốn và trung tín, ảnh hưởng của ngài kéo dài vượt xa thời gian tại thế. Với Đức Cha Robert Prevost năm nào, những hạt giống ngài đã gieo ở Peru vẫn chưa bao giờ úa tàn. Chúng vang lên hôm nay như một chứng tá sống động về di sản thiêng liêng của ngài. Vì vậy, cuộc đời của ngài chính là bài giảng lớn nhất của mình.
Một nữ tu kể lại rằng chính gương sống của ngài đã đánh thức ơn gọi trong chị: “Nhìn ngài cầu nguyện với các chủng sinh trong nhà nguyện, tôi cảm nhận tiếng Chúa mời gọi trong lòng mình”. Một linh mục khác cũng trải lòng: “Ngài chưa bao giờ thúc ép chúng tôi tìm kiếm vị trí hay danh vọng. Ngài mời gọi chúng tôi lắng nghe Thiên Chúa trong cầu nguyện, và điều ấy đã biến đổi cuộc đời tôi”.
Những chứng từ này cho thấy sự đơn sơ và trung tín của ngài đã gieo nên những ơn gọi chân thật và bền vững. Phong cách lãnh đạo bén rễ trong sự khiêm hạ ấy đã để lại một dấu ấn không thể phai mờ.
Simena Valdivia, một lãnh đạo mục vụ giới trẻ, cũng chia sẻ: “Ngài không tìm ánh đèn sân khấu. Ngài luôn khẳng định rằng chỉ có Thiên Chúa và việc phục vụ mới là điều quan trọng”.
Năm 2017, ngài đã thúc đẩy việc thành lập một ủy ban công lý và hòa bình nhằm hỗ trợ người di cư và các nạn nhân của nạn buôn người mà không tìm kiếm bất kỳ sự ghi nhận nào cho bản thân. Lối lãnh đạo ấy, hoàn toàn không vướng tham vọng cá nhân, đã trở thành một mẫu gương cho hàng ngàn người. Ngài không chỉ là một người hướng dẫn thiêng liêng, nhưng còn là chất xúc tác cho hành động. Ngài đóng vai trò quyết định trong việc lắp đặt các nhà máy sản xuất oxy trong thời kỳ đại dịch, điều phối các bếp ăn cộng đồng, hỗ trợ các ủy ban về di cư và điều hành các khóa đào tạo giới trẻ. Công việc của ngài với các nhóm karas và các hội nhóm phụ nữ là chứng tá sống động của một đức tin được nhập thể, và trở nên hiện thực.
Dù rời Peru, nhưng sự hiện diện của ngài vẫn sống động nơi đó. Trong những cuộc phỏng vấn trước mật nghị, nhiều người vẫn gọi ngài bằng những danh xưng thân thương: anh, bạn, hoặc cha Robert. Một nhóm giáo lý viên tại Chiclayo, giờ đây đang đào tạo các nhà lãnh đạo cho Giáo hội Peru cho biết chính sự đồng hành của ngài là nguồn cảm hứng lớn nhất của họ. Sự gần gũi ấy cho thấy một ảnh hưởng không hời hợt hay chóng qua, nhưng sâu đậm về mặt con người và thiêng liêng.
Đời sống thiêng liêng của Prevost được rèn luyện theo cách đó, không phải bằng những lời nói rỗng tuếch, mà bằng những cử chỉ âm thầm của đời sống hằng ngày. Sự hài hòa giữa lời nói và hành động của ngài đã làm cho chứng tá trở nên mạnh mẽ. Kết quả là một di sản vẫn tiếp tục tỏa sáng qua những việc ngài thực hiện từ Vatican ngày nay.
Sinh ra trong “ngôi trường tâm hồn” của Peru, chặng đường Peru trong hành trình thiêng liêng của Robert Prevost vừa mãnh liệt vừa khiêm tốn. Nhưng như mọi con đường được ân sủng dẫn dắt, nó đã đến lúc khép lại để mở ra một tiếng gọi lớn lao hơn.
Năm 1999, Dòng Augustinô gọi ngài về Rôma để phục vụ với vai trò Tổng Phụ trách Đào tạo. Đây là một bước ngoặt quan trọng, rời xa cánh đồng truyền giáo để đào tạo các tu sĩ trên phạm vi toàn cầu, một dấu chứng của lòng trung tín sâu xa và thầm lặng. Prevost đón nhận sứ vụ ấy không một chút do dự, không phải vì tham vọng, nhưng vì đức vâng phục. Điều đó có thể trông như một phần thưởng, nhưng đối với ngài, đó chỉ là một hình thức phục vụ mới, sự tiếp nối ơn gọi đào tạo và đồng hành với những câu chuyện đức tin.
Sự ra đi của ngài đã để lại một dấu ấn đậm sâu trong cộng đoàn. Đó là một khoảnh khắc thổn thức, chan chứa những cái ôm lặng lẽ và những lời từ biệt chân thành. Cuộc chia tay diễn ra trong Thánh lễ Chúa Nhật, nhà thờ chật kín các chủng sinh, tu sĩ và giáo dân. Bầu khí tràn ngập lòng biết ơn và nỗi lưu luyến.
Bên ngoài nhà thờ, nhiều người ôm lấy ngài khi ngài chúc lành cho họ với sự xúc động rõ rệt. Những người chụp ảnh đứng từ xa, nhưng vẫn kịp ghi lại những khoảnh khắc ấy, và những hình ảnh ấy vẫn còn in đậm trong ký ức của mọi người. Nhiều người mô tả đó là một lời từ biệt nhưng không hẳn là chia tay, vì dù ngài rời xa về thể lý, nhưng ngài vẫn để lại nơi họ một trái tim Peru đang đập trong chính ngài.
Khi được bổ nhiệm làm giám mục năm 2015, Robert Prevost được trao quốc tịch Peru, một cử chỉ biểu lộ sâu sắc cảm thức thuộc về cộng đoàn đã trao tặng ngài quá nhiều. Đó không chỉ là một thủ tục pháp lý, nhưng là câu trả lời cho mối dây liên kết thiêng liêng và cảm xúc mà ngài đã xây dựng với Peru. Hành động ấy được xem như một biểu tượng của tình yêu và lòng biết ơn, được các tín hữu tham dự buổi bổ nhiệm nhớ lại với xúc động. Quốc tịch kép của ngài khẳng định điều mà từ lâu nhiều người đã cảm nhận, Peru đã trở thành một phần trong tâm hồn của ngài. Mối dây ấy chưa bao giờ bị cắt đứt. Dù hành trình phục vụ đưa ngài đi xa về mặt địa lý, sự gắn bó ấy chỉ được biến đổi, chứ không hề phai nhạt.
Sau năm 1999, ngài trở lại Peru nhiều lần, với tư cách là giám mục rồi hồng y. Mỗi lần trở về đều được đón tiếp với sự trìu mến và quan tâm mới mẻ. Năm 2019, ngài trở lại để cung hiến một nhà thờ mới tại Chiclayo và tham dự một đại hội linh mục. Năm 2023, ngài hiện diện trong lễ kỷ niệm ngày thành lập Dòng tại Peru.
Ngay cả hôm nay, trong các video từ Vatican, những bài phát biểu của ngài vẫn mang đậm các thành ngữ Peru và những hình ảnh gợi nhắc vùng miền phía Bắc đã nhào nặn nên con người của ngài. Ngài có thể đã rời Peru về mặt thể lý, nhưng trái tim của ngài vẫn tiếp tục “hành hương” giữa dân Peru.
Chặng đường này cho thấy rằng một hành trình mục vụ không phải lúc nào cũng kết thúc tại nơi nó khởi đầu. Khi Thiên Chúa gọi, những cánh đồng mới, những sứ vụ mới, và những cam kết mới lại mở ra. Nhưng những dây liên kết nhân bản và thiêng liêng đích thực thì không bao giờ phai nhạt. Chúng ở lại như những bộ rễ giữ cho chúng ta được đứng vững.
Việc trở về Rôma của ngài là một lời mời gọi bước vào sự phục vụ mang tầm mức hoàn vũ. Thế nhưng những hạt giống gieo xuống ở Chiclayo vẫn tiếp tục nảy nở trong đời sống của vị giáo hoàng mà chúng ta biết như hôm nay.
Muốn hiểu thật sự về Đức Giáo Hoàng Leo XIV, phải nhìn đến thời gian ngài ở Peru. Triều đại giáo hoàng của ngài, được đặc trưng bởi sự khiêm nhu, thinh lặng chiêm niệm và sự gần gũi với những người nghèo nhất, có những gốc rễ sâu xa được cắm vào kinh nghiệm truyền giáo nơi mảnh đất Peru.
Tại Chiclayo, giữa những cộng đoàn dễ bị tổn thương nhất, vị linh mục trẻ đã khám phá rằng mục tử đích thật không phải là người giảng dạy từ một tòa giảng cao vợi, nhưng là người ngồi xuống đất với những ai đang khóc, bước đi bên cạnh cạnh những ai đang tìm kiếm, và lắng nghe không gián đoạn. Ngài học được rằng lãnh đạo chân chính làkhông áp đặt, nhưng đồng hành.
Trong những cuộc phỏng vấn sau này, ngài nói: “Giáo Hội được xây dựng qua việc lắng nghe và phục vụ, chứ không phải qua các chương trình hay kế hoạch”. Cái nhìn ấy không hình thành trong một văn phòng Vatican, mà được sinh ra trong một giáo xứ nhỏ bé ở Chiclayo, nơi bụi đường hòa lẫn với nước mắt của dân nghèo.
Không phải đại học, nhưng những gương mặt cụ thể của nghèo đói đã dạy ngài một thần học của việc Nhập Thể. Đức Giáo Hoàng từng chia sẻ rằng chính tại Peru, ngài học được cách nhìn thấy Đức Kitô nơi những người bị bỏ rơi, và Bí tích Thánh Thể bày tỏ chiều kích xã hội của mình. Khi nuôi người đói, đón tiếp người di cư, lắng nghe những người vô hình trong xã hội, và phục vụ những khu xóm nghèo nhất, ngài khám phá rằng Tin Mừng được sống nhiều hơn bằng hành động, chứ không chỉ bằng lời nói. Chính tại đó, ngài bắt đầu hiểu sứ vụ không phải là một công việc, nhưng là một lối sống, một cách hiện diện.
Tiếng kêu của nhu cầu, sự thiếu thốn triền miên và sức nặng của nỗi khổ đau xã hội không khiến ngài lìa xa cầu nguyện. Trái lại, chúng dạy ngài tìm kiếm Thiên Chúa trong sự thinh lặng sâu thẳm của trái tim.
Tại Chiclayo, ngài trở thành một “chiêm niệm trong hành động”, một “mystic” giữa những con người đang đau khổ. Nhiều nhân chứng nhớ cảnh ngài dành hàng giờ trong nhà nguyện, khi một mình, khi với giới trẻ. Chính ở đó tình yêu của ngài dành cho phụng vụ, lòng sùng kính Đức Maria, và sự gắn bó với Lời Chúa trở nên sâu đậm hơn, không phải vì thói quen, mà vì ngài biết rằng không có rễ thiêng liêng, mọi phục vụ đều sẽ héo tàn.
Trong nền văn hóa sống động của Peru, ngài khám phá ra “linh đạo của đời thường”: những cuộc rước kiệm tốn, những lời kinh gia đình, những bữa ăn chung trở thành “phụng vụ của trái tim”. Đức Giáo Hoàng học rằng Thiên Chúa không chỉ nói từ những nơi cao vợi, mà Ngài còn thì thầm trong nồi súp đang sôi, trong lời cầu đơn sơ của trẻ nhỏ, hay trong tiếng hát của người nông dân nghèo. Cái nhìn ấy vẫn ở lại với ngài hôm nay. Ngài không cần đến sự hoành tráng để nói về đức tin. Phong cách đơn sơ, gần như tối giản của ngài chính là di sản trực tiếp từ linh đạo mà ngài đã sống giữa sự đơn sơ của miền Bắc Peru.
Tại Peru, ngài không chỉ là linh mục, nhưng còn là “một học trò của chính dân chúng”, những con người mà hôm nay ngài phục vụ, kiên nhẫn và chờ đợi trong sự thinh lặng. Chặng đường này muốn giúp bạn hiểu rằng linh hồn thiêng liêng của Đức Giáo Hoàng không phải là kết quả của kiến thức sách vở, nhưng là hoa trái của kinh nghiệm sống. Điều mà chúng ta thấy trong triều đại giáo hoàng hiện nay được sinh ra từ mảnh đất, từ con người, và từ Thiên Chúa mà ngài đã gặp nơi người nghèo Peru.
Có những khoảnh khắc trong đời tưởng như bình thường, để rồi theo thời gian chúng ta nhận ra chính qua đó Thiên Chúa đang nhào nặn chúng ta. Đức Leo XIV không được hình thành trong những cung điện lớn của Rôma, nhưng trên những con đường mộc mạc của Chiclayo vùng Bắc Peru. Ở đó, ngài học lắng nghe trước khi nói, quỳ gối trước khi quyết định, và nhìn từng con người không bằng phán xét nhưng bằng lòng trắc ẩn. Và nếu Thiên Chúa đã nhào nặn ngài nơi góc nhỏ bị lãng quên ấy, thì chẳng lẽ Ngài không thể đang nhào nặn chính bạn ngay nơi bạn đang sống, trong đời sông hiện tại của bạn?
Hãy dừng lại một chút. Hít thở sâu. Hãy hình dung điều này: Có một góc tĩnh lặng trong cuộc đời bạn, nơi Thiên Chúa đang âm thầm và kiên nhẫn chạm đến bạn, giống như Ngài đã chạm đến Đức Leo XIV ở Chiclayo. Đó có thể là những ngày bạn cảm thấy lạc lõng. Những đêm bạn âm thầm cầu nguyện. Những khoảnh khắc bạn giúp ai đó mà không ai biết. Chính những nơi ẩn khuất ấy, bệnh tật dạy bạn khiêm nhường, đau khổ làm nảy sinh lòng cảm thông, những ngày bình lặng chăm sóc người thân, thì đó chính là Chiclayo của bạn. Trong những khoảnh khắc ấy, Thiên Chúa đang viết nên câu chuyện đời bạn, từng nét một, như người thợ gốm đang nhào nặn đất sét đầy yêu thương và cẩn trọng.
Hãy tự hỏi: Những thử thách nào đã làm tôi biến đổi mãi mãi? Khi nào tôi cảm nhận Thiên Chúa thì thầm dù không nói lời nào? Ai là những con người âm thầm đã trở thành khí cụ của Chúa trong đời tôi? Và lúc này đây, Chúa đang mời tôi lớn lên ở đâu?
Bạn không cần phải ở Peru hay trở thành giáo hoàng để nghe tiếng Chúa. Ngài đang nói với bạn qua tiếng cười trẻ thơ, qua nhu cầu của người hàng xóm, hay qua làn gió nhẹ len qua cửa sổ. Đừng tìm Chúa ở những nơi xa. Ngài đang ở ngay trong những khoảnh khắc nhỏ bé nhất của đời bạn.
Câu chuyện của Đức Leo XIV là một chứng tá mạnh mẽ: Thiên Chúa không chỉ gọi những người vĩ đại hay nổi bật. Ngài gọi những bà mẹ thức khuya cầu nguyện cho con cái, những người cha hy sinh âm thầm, những người trẻ dám tin trong đêm tối. Ngài nắn những trái tim còn biết mở ra với yêu thương. Những trái tim không chai cứng theo thời gian, nhưng nở hoa như đồng cỏ mùa xuân. Bạn cũng có Chiclayo của riêng mình, một không gian thinh lặng, thử thách hay cầu nguyện, nơi Thiên Chúa đang đợi bạn mở lòng để Ngài hành động.
Giữa nhịp sống dồn dập, giữa tiếng ồn của tin tức, mạng xã hội và những bộn bề hằng ngày, linh hồn bạn đang khao khát điều gì? Một phút yên bình? Một hơi thở trọn vẹn? Một không gian để gặp gỡ Thiên Chúa?
Đức Leo XIV, dù bước đi trong các hành lang Vatican, vẫn luôn trở về với thinh lặng, nơi ngài tìm sức mạnh, nơi tiếng Chúa vang lên rõ nhất. Ngài nhắc nhớ chúng ta rằng nếu thiếu đời sống nội tâm, đức tin giống như một ngọn đèn thiếu dầu, dễ bị dập tắt bởi bất cứ cơn gió nhẹ nào.
Hôm nay, tôi mời bạn dừng lại đôi phút. Hãy tìm một khoảng lặng trong ngày, với buổi sáng sớm bên tách cà phê ấm, hay buổi tối dưới ánh đèn dịu và để trái tim bạn lắng xuống. Bạn không cần một đan viện hay một khóa tĩnh tâm đắt đỏ. Bạn chỉ cần một con tim mở ra. Hãy dọn lòng như bạn dọn một căn nhà lâu ngày bỏ ngỏ. Hãy đặt xuống những lo âu nặng nề. Gạt đi những gánh nặng chất chồng. Và mời Thiên Chúa đến ngự trong đó. Hãy để tháng ngày trở thành những hành trình trở về với chính mình, nơi ngọn lửa đức tin bừng sáng lại, nơi bạn nghe đươc tiếng Chúa trong những điều giản dị nhất.
Đời sống nội tâm không dành riêng cho các thánh hay các giáo hoàng. Nó dành cho bạn ngay lúc này, ngay nơi bạn đang sống. Chỉ cần một phút thinh lặng thôi, bạn sẽ thấy Thiên Chúa đang đợi bạn, dịu dàng và ấm áp như ánh bình minh đầu ngày.
Cảm ơn bạn đã cùng tôi bước vào cuộc hành trình này, hành trình đi vào trái tim của Đức Leo XIV. Một con đường kéo dài từ những con phố đầy bụi mờ ở Chiclayo đến ngai tòa Thánh Phêrô.
Câu chuyện này không chỉ nói về ngài, mà còn là một tấm gương phản chiếu chính cuộc đời bạn, và mời bạn nhận ra nơi nào Thiên Chúa đang âm thầm hoạt động trong bạn. Chúng ta đã thấy Chúa đã nhào nặn nên một Đức Leo thế nào. Không phải giữa ánh đèn sân khấu, nhưng trong những ngày âm thầm giữa người nghèo, trong những giờ cầu nguyện lặng lẽ của một nhà nguyện tối, hay trong những bữa ăn bình dị với những con người bình thường. Và nếu Thiên Chúa có thể làm điều ấy cho ngài, Ngài cũng có thể làm điều ấy cho bạn.
Trước khi kết thúc, hãy tự hỏi: Bạn đang ở giai đoạn nào trong hành trình đức tin của mình? “Chiclayo” nào trong đời mà bạn đang chờ để được khám phá? Hãy mang câu chuyện này theo bạn, không phải như một ký ức xa xôi, nhưng như một đốm lửa nhỏ mời bạn sống sâu hơn, yêu nhiều hơn, và tin tưởng trọn vẹn hơn.
Xin cho bình an của Đức Leo XIV, thứ bình an được sinh ra từ đời sống cầu nguyện, trở thành bình an của chính bạn.
Xin Thiên Chúa chúc lành cho bạn, và xin Mẹ Maria, người Mẹ của thinh lặng trổ sinh, đồng hành với bạn trên hành trình đức tin độc nhất và đẹp đẽ của chính bạn. Cho đến khi chúng ta gặp lại nhau, ước gì linh hồn của bạn luôn tiếp tục tiến bước về phía ánh sáng.