--- Đưa con người vào Nước Thiên Chúa ---
trở nên hoàn hảo ngay lập tức,
nhưng làm cho họ trở nên chân thật
Mỗi khi nghe hoặc đọc đoạn Tin Mừng về gia phả Đức Giêsu (x. Mt 1,1-17), chúng ta thường tự hỏi: Tại sao lại phải đọc một danh sách dài những cái tên khó nhớ, những người dường như chẳng liên quan đến đời sống đức tin hôm nay? Nhưng chính trong “bản danh sách tưởng chừng khô khan” ấy, Thiên Chúa lại mạc khải một điều vô cùng sâu xa, đó là ơn cứu độ không rơi từ trời xuống như một ý tưởng trừu tượng, nhưng ơn cứu độ được dệt nên bằng dòng lịch sử, bằng phận người, bằng những câu chuyện thật, những người thật, và đầy thăng trầm thật.
Gia phả là cách mà thánh Mátthêu kể lại rằng Chúa Giêsu không sinh ra ngoài lịch sử, mà Ngài bước vào dòng chảy của con người, với cả ánh sáng và bóng tối, với cả những trang vinh quang và những trang thảm bại. Đây không chỉ là gia phả của Chúa Giêsu, mà đó cũng còn là gia phả của nhân loại, nơi mỗi chúng ta đều tìm thấy bóng dáng của mình trong đó.
Ngay từ dòng đầu tiên, Mátthêu đã định vị Chúa Giêsu trong hai lời hứa vĩ đại của Cựu Ước: “Con cháu vua Đavít, con cháu ông Ápraham”. Ápraham là lời hứa bắt đầu: Thiên Chúa chọn một người cha cho đức tin, bắt đầu một dân tộc để rồi từ dân tộc ấy, ơn cứu độ được trải rộng. Đavít là lời hứa triển nở: từ dòng dõi vua Đavít, Đấng Mêsia sẽ đến. Nhưng điều gây ngạc nhiên hơn cả là gia phả ấy không chỉ có ánh sáng của các tổ phụ thiêng liêng, mà còn đầy bóng tối của tội lỗi và yếu đuối.
- (1) Giuđa và Tama: một câu chuyện bê bối, đầy rắc rối đạo đức (St 38).
- (2) Ra-kháp: một phụ nữ ngoại giáo, làm nghề mại dâm (Gs 2).
- (3) Rút: người phụ nữ Môáp xa lạ, thuộc dân bị coi là không thanh sạch (Đnl 23,3).
- (4) Vua Đavít: người được gọi là “người theo ý Chúa” nhưng đã sa ngã, chiếm đoạt vợ của Urigia và sắp đặt cái chết của ông (2Sm 11).
- (5) Các vị vua kế tiếp: nhiều người trong số họ đưa dân vào tội lỗi, thờ ngẫu tượng, dẫn đến cuộc lưu đày ô nhục.
Gia phả của Đức Giêsu không che giấu bất cứ điều gì. Lời Chúa không đánh bóng con người, bởi vì Thiên Chúa không hổ thẹn khi đi vào lịch sử mỏng giòn của chúng ta. Chính từ mảnh đất đầy sỏi đá ấy, Ngài làm nảy sinh bông hoa tinh tuyền của Ngôi Lời Nhập Thể. Điều đó cho chúng ta một niềm an ủi sâu xa, đo là Thiên Chúa không cần chúng ta hoàn hảo để thực hiện ý Ngài. Nhưng Thiên Chúa chỉ cần chúng ta mở cửa cho Ngài bước vào mà thôi.
Thánh Mátthêu nêu tên bốn người phụ nữ trước Đức Maria trong gia phả. Điều này rất bất thường trong một bối cảnh Do Thái vốn ghi gia phả theo phụ hệ. Nhưng những người phụ nữ ấy lại không phải những gương mặt “đẹp đẽ” theo chuẩn đời thường: (1) Tama: chuyện gia đình phức tạp. (2) Rakháp: ngoại giáo và tội lỗi. (3) Rút: dân ngoại, goá bụa, nghèo khó. (4) Bát Seva: người phụ nữ liên quan đến tội nặng của vua Đavít. Điều đó thánh sử Mátthêu muốn nói gì? Rằng ơn cứu độ không bị đóng khung trong biên giới của dân tộc, giới tính, đạo đức hoặc những tiêu chuẩn do con người đặt ra. Thiên Chúa bước vào qua những cánh cửa bất ngờ nhất, qua những con đường không ai nghĩ đến, hay qua những con người tưởng như chẳng xứng đáng. Và cao điểm của tất cả là (5) Đức Maria: Đấng mang ơn cứu độ không phải nhờ quan hệ huyết thống bình thường nhưng nhờ quyền năng của Chúa Thánh Thần. Tất cả đều hướng về một mạc khải là Thiên Chúa làm điều mới, và Ngài làm điều mới đó ngay trong sự cũ kỹ, yếu đuối và giới hạn của con người.
Thánh Mátthêu chia lịch sử thành ba giai đoạn, mỗi giai đoạn gồm 14 đời: (1) Từ Ápraham đến Đavít: thời khởi đầu, lời hứa triển nở. (2) Từ Đavít đến lưu đày: thời vinh quang rồi sa ngã. Và (3) từ lưu đày đến Đức Kitô: thời thử thách, thanh luyện, chuẩn bị cho ơn cứu độ. Đó cũng là ba chặng đường của đời sống thiêng liêng: (1) Thời mới biết Chúa, nhiệt thành và bừng cháy. (2) Thời sa ngã, thất trung, đánh mất chính mình. Và (3) thời được Chúa đưa trở về, tái thiết, chữa lành và làm mới. Cuộc đời của con người không chỉ là đường thẳng đi lên, nhưng đó còn là con đường zích zắc, có lúc lên, lúc xuống, có thung lũng và có đồi cao. Nhưng tất cả đều nằm trong bàn tay của Đấng không ngừng đồng hành. Từ lưu đày đến Chúa Giêsu là con đường dài và thinh lặng, như thể Thiên Chúa đã quên dân Ngài. Nhưng chính khi dân cảm thấy mình lạc loài nhất, thì Thiên Chúa bắt đầu công trình mới. Và khi chúng ta tưởng chừng như Chúa im lặng, thì đôi khi Ngài lại đang chuẩn bị một điều kỳ diệu.
Gia phả vốn là một bản liệt kê “ai sinh ra ai”. Nhưng khi đến gần cuối, Tin Mừng đột ngột thay đổi công thức: “Giacóp sinh Giuse, chồng của bà Maria, bà là mẹ Đức Giêsu cũng gọi là Đấng Kitô”. Ở đây, Mátthêu muốn nhấn mạnh điều cốt lõi là Chúa Giêsu không phải là sản phẩm của lịch sử thuần túy nhân loại. Nhưng Ngài đi vào lịch sử nhưng đồng thời vượt lên lịch sử, vì Ngài là Con Thiên Chúa. Thiên Chúa tôn trọng dòng lịch sử loài người, nhưng chính Ngài là Đấng làm cho dòng lịch sử ấy hướng đến một đỉnh điểm duy nhất là mầu nhiệm Nhập Thể. Mọi điều trước đó chỉ là chuẩn bị, còn mọi điều sau đó chỉ có ý nghĩa nhờ biến cố Giêsu – Emmanuel – Thiên Chúa ở cùng chúng ta.
Nếu Thiên Chúa có thể làm nên điều vĩ đại từ một lịch sử ngổn ngang như vậy, thì Ngài cũng có thể làm điều lớn lao từ chính cuộc đời nhỏ bé của chúng ta. Trong gia phả của Chúa Giêsu có người tốt, người xấu, người trung tín, người phản bội. Cũng có người cao sang, có người vô danh. Hay cũng có người Do Thái, có người ngoại giáo. Và cũng có người đạo đức, có người tội lỗi nặng nề. Nhưng tất cả đều được Thiên Chúa lồng vào trong kế hoạch yêu thương của Ngài.
Nhìn lại gia phả của Chúa, chúng ta hiểu rằng không có điều gì trong quá khứ của chúng ta vượt quá lòng thương xót của Thiên Chúa, không có vết thương nào mà Ngài không thể chữa lành, và cũng không có bóng tối nào mà ánh sáng của Thiên Chúa không thể xuyên qua. Chúng ta, vì thế, không bị quy định bởi quá khứ, nhưng được định hình bởi ơn gọi mà Thiên Chúa đặt vào đời mình.
Khi đọc gia phả Chúa Giêsu, chúng ta hãy nhớ rằng Thiên Chúa viết thẳng trên những đường cong của lịch sử. Thiên Chúa không loại bỏ ai khỏi kế hoạch yêu thương của Ngài, và Thiên Chúa không sợ sự yếu đuối của chúng ta, nhưng chỉ sợ chúng ta khép lòng trước Ngài.
Gia phả không chỉ là một bản danh sách, nhưng đó là một bài ca về lòng trung tín của Thiên Chúa, Đấng bắt đầu từ Ápraham, tiếp nối qua muôn thế hệ, và hoàn tất nơi Con Một của Ngài. Để rồi từ Chúa Giêsu, lịch sử ấy tiếp tục nơi mỗi người chúng ta.
Hôm nay, khi bước vào mùa chuẩn bị mừng Chúa đến, hãy để lời Tin Mừng nhắc nhớ chúng ta: Thiên Chúa không chỉ có một gia phả, nhưng Ngài còn muốn có một gia đình, và Ngài mời gọi chúng ta bước vào gia đình ấy.
Khi chiêm ngắm gia phả của Chúa, chúng ta thấy hiện lên một dòng lịch sử đầy thăng trầm, một lịch sử rất giống với chính đời sống của mỗi người chúng ta: có những ngày trung tín và cũng có những lúc yếu đuối, có những thời rực sáng của ơn gọi, và cả những giai đoạn tối tăm tưởng như Chúa đang im lặng. Thế nhưng, giữa tất cả những điều ấy, Chúa vẫn chọn đi vào, vẫn chọn đứng về phía con người, vẫn kiên nhẫn dệt nên ơn cứu độ qua những mảnh vải mỏng manh của phận người. Vì vậy, chúng ta biết tin tưởng rằng không có quá khứ nào khiến Chúa chùn bước, và cũng không có vết thương nào nằm ngoài tầm tay chữa lành của Chúa.