Để lề luật trở thành con đường của tình yêu
làm điều không được phép làm ngày Sabát?”
(Lc 6,2)
Có những người rất cẩn thận giữ luật, nhưng lại vô tình làm tổn thương người khác. Có những người không bỏ sót một bổn phận đạo đức nào, nhưng trái tim lại trở nên lạnh lùng. Trang Tin Mừng hôm nay nhắc chúng ta một điều rất quan trọng: Thiên Chúa không ban lề luật để con người trở thành những người giữ luật máy móc, nhưng để dẫn con người đến với tình yêu và sự sống.
Các môn đệ của Đức Giêsu đang đi qua cánh đồng lúa vào ngày Sabát. Vì đói, họ bứt lúa ăn. Những người Pharisêu lập tức lên tiếng: “Tại sao các ông làm điều không được phép làm ngày Sabát?” (Lc 6,2). Họ nhìn thấy một hành động vi phạm điều khoản; Đức Giêsu nhìn thấy những con người đang đói. Đó chính là sự khác biệt giữa một trái tim chỉ biết giữ luật và một trái tim biết sống tinh thần của luật.
Đức Giêsu nhắc lại câu chuyện vua Đavít và những người đi với ông đã ăn bánh tiến trong lúc đói (x. Lc 6,3-4). Rồi Người kết luận: “Con Người làm chủ ngày Sabát” (Lc 6,5). Đức Giêsu không đến để phá bỏ lề luật. Người đến để đưa lề luật trở về với mục đích ban đầu của nó. Lề luật phải giúp con người yêu mến Thiên Chúa hơn, yêu thương nhau hơn và sống thánh thiện hơn. Nếu việc giữ luật khiến chúng ta trở nên cay nghiệt, xét đoán và thiếu lòng thương xót, thì chúng ta đã giữ chữ của luật nhưng đánh mất tinh thần của luật.
Trong Cựu Ước, Thiên Chúa đã nhiều lần cho thấy điều Người thực sự mong muốn. Ngôn sứ Hôsê nói: “Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế” (Hs 6,6). Đức Giêsu cũng dùng chính câu này để nhắc những người Pharisêu: “Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế” (Mt 9,13). Điều Thiên Chúa muốn trước hết không phải là một con người chỉ biết làm đúng, nhưng là một trái tim biết yêu. Thánh Phaolô diễn tả điều ấy rất mạnh mẽ: “Dù tôi có nói được các thứ tiếng của loài người và của các thiên thần đi nữa, mà không có đức mến, thì tôi cũng chẳng khác gì thanh la phèng phèng... Dù tôi có đem hết gia tài cơ nghiệp mà bố thí, hay nộp cả thân xác để chịu thiêu đốt, mà không có đức mến, thì cũng chẳng ích gì cho tôi” (1Cr 13,1.3). Như vậy, ngay cả những việc đạo đức cao đẹp nhất cũng có thể trở nên trống rỗng nếu thiếu tình yêu.
Một người có thể đi lễ mỗi ngày nhưng vẫn không tha thứ cho người bên cạnh. Có thể đọc rất nhiều kinh nhưng lại nói những lời làm người khác đau lòng. Có thể rất nghiêm khắc với lỗi của người khác nhưng rất dễ dãi với chính mình. Đó là lúc lề luật không còn dẫn chúng ta đến với Thiên Chúa, mà có nguy cơ trở thành chiếc gương để chúng ta nhìn thấy mình “đạo đức hơn người khác”. Đức Giêsu muốn giải thoát chúng ta khỏi thứ đạo đức ấy. Người không hỏi: “Con đã giữ được bao nhiêu điều?” Người muốn chúng ta tự hỏi: “Việc con làm có giúp con yêu Chúa hơn và yêu người hơn không?”
Thánh Tôma Aquinô giải thích rằng luật mới của Tin Mừng được đặt nền trên ân sủng của Chúa Thánh Thần, Đấng làm cho người tín hữu sống từ bên trong chứ không chỉ tuân giữ những quy định từ bên ngoài (x. Summa Theologiae, I-II, q.106, a.1). Vì thế, đời sống Kitô hữu không phải chỉ là “làm cho đúng”, mà là để tình yêu của Thiên Chúa biến đổi trái tim, rồi từ trái tim ấy chúng ta sống điều Chúa truyền dạy. Điều này đặc biệt quan trọng trong đời sống gia đình và cộng đoàn. Một người cha có thể nói: “Tôi làm đúng bổn phận của mình rồi”. Nhưng người thân vẫn có thể cảm thấy mình không được yêu thương. Một người có thể nói: “Tôi chỉ nói sự thật thôi!” nhưng cách nói lại làm người khác tổn thương. Sự thật không bao giờ được tách khỏi bác ái.
Thánh Phaolô khuyên: “Sống theo sự thật và trong tình bác ái” (Ep 4,15). Không phải chỉ sự thật, cũng không phải chỉ tình cảm. Người Kitô hữu được mời gọi nói sự thật bằng tình yêu và sống tình yêu trong sự thật. Ngay cả việc sửa lỗi người khác cũng cần một trái tim biết thương xót.
Chúa Giêsu không nói rằng tội lỗi không quan trọng. Người tha thứ cho người phụ nữ bị bắt gặp phạm tội nhưng cũng nói: “Chị hãy đi, và từ nay đừng phạm tội nữa” (Ga 8,11). Đó là cách Thiên Chúa hành động: vừa có sự thật, vừa có lòng thương xót. Chúng ta cần sự thật để biết mình phải thay đổi. Nhưng chúng ta cũng cần lòng thương xót để có sức đứng lên và bắt đầu lại.
Có lẽ vì thế, điều khó nhất không phải là biết luật, mà là sống luật bằng một trái tim giống trái tim Chúa. Luật dạy chúng ta phải tha thứ, nhưng trái tim phải học cách tha thứ. Luật dạy chúng ta yêu thương, nhưng trái tim phải biết cảm thông. Luật dạy chúng ta sống công bằng, nhưng trái tim phải biết thương người yếu thế. Luật dạy chúng ta thánh thiện, nhưng sự thánh thiện ấy phải làm cho chúng ta khiêm nhường hơn, chứ không phải tự hào hơn.
Đức Thánh Cha Phanxicô thường nhấn mạnh rằng Hội Thánh không phải là nơi dành cho những con người hoàn hảo, nhưng là một “bệnh viện dã chiến”, nơi những người bị thương được đón nhận và chữa lành. Hình ảnh ấy nhắc chúng ta rằng đời sống Kitô hữu không thể chỉ là giữ những chuẩn mực, mà còn phải biết cúi xuống trước những vết thương của con người.
Có những lúc chúng ta cần tự hỏi: Tôi đang dùng luật để phục vụ con người, hay đang dùng luật để xét đoán con người? Nếu việc giữ đạo làm tôi khiêm nhường hơn, dịu dàng hơn, quảng đại hơn và biết thương người hơn, thì lề luật đang trở thành con đường dẫn tôi đến với Chúa. Nhưng nếu việc giữ đạo khiến tôi tự mãn, khắt khe, xét đoán và xa cách người khác, tôi cần dừng lại và để Chúa chữa lành chính đời sống đạo của mình. Bởi lề luật không phải là đích đến. Tình yêu mới là đích đến. Thánh Gioan nói rất rõ: “Ai không yêu thương thì không biết Thiên Chúa, vì Thiên Chúa là tình yêu” (1Ga 4,8).
Ước mong chúng ta đừng chỉ trở thành những người biết luật, nhưng trở thành những người có trái tim biết yêu. Đừng chỉ hỏi mình đã làm đúng bao nhiêu điều, nhưng hãy hỏi: những điều tôi làm có làm cho tình yêu Thiên Chúa lớn lên trong tôi không? Có làm cho người khác được nâng đỡ, được chữa lành và được sống tốt hơn không? Bởi cuối cùng, Thiên Chúa không muốn chúng ta mang đến cho Người một danh sách những điều đã làm, nhưng một trái tim đã được biến đổi bởi tình yêu. Và ước mong mỗi lần chúng ta giữ một điều Chúa truyền dạy, đó không phải là một việc làm lạnh lùng của bổn phận, nhưng là một lời thưa âm thầm với Người: “Lạy Chúa, con giữ điều này không phải vì sợ hãi, cũng không phải để trở nên tốt hơn người khác, nhưng vì con yêu Chúa và muốn tình yêu ấy được thể hiện qua cuộc đời con”. Khi ấy, lề luật không còn là gánh nặng, nhưng trở thành con đường của tình yêu; không còn là hàng rào ngăn cách, nhưng trở thành con đường đưa chúng ta đến gần Thiên Chúa và gần nhau hơn.
Giọng đọc: Phan Anh