---- Ánh sáng dẫn đường cho muôn dân đến gặp Đấng Cứu Độ ---
nhắc chúng ta rằng đức tin không phải là sở hữu chân lý,
mà là để cho chân lý dẫn mình đi; không phải là giữ ánh sáng cho riêng mình,
mà là để ánh sáng ấy biến đổi con đường đời của mỗi người chúng ta
Có những cuộc lên đường không khởi đi từ một mệnh lệnh rõ ràng, cũng không được bảo đảm bởi những bản đồ chính xác, nhưng bắt đầu từ một ánh sáng mong manh nơi chân trời, đủ để đánh thức trong lòng con người nỗi thao thức tìm kiếm chân lý. Hành trình của các nhà chiêm tinh trong Tin Mừng lễ Hiển Linh (x. Mt 2,1–12) chính là một hành trình như thế: không có lời mặc khải trực tiếp, cũng không có thiên sứ hiện ra, nhưng chỉ có một ngôi sao là dấu chỉ khiêm tốn nhưng đủ để mời gọi họ lên đường. Thánh Gioan Kim Khẩu nhận xét rất sâu sắc về điều này rằng: “Thiên Chúa không dẫn các đạo sĩ bằng những gì xa lạ với họ, nhưng bằng chính khoa học của họ, để từ những điều quen thuộc, họ được dẫn đến những mầu nhiệm vượt quá hiểu biết của con người” (In Matthaeum Homiliae, VI, 2). Ngôi sao không áp đặt, cũng không cưỡng ép, nhưng đánh thức tự do và khơi dậy khát vọng. Đức tin, ngay từ đầu, không phải là sự áp đặt từ bên ngoài, mà là lời mời gọi vang lên từ bên trong con tim con người.
Các nhà chiêm tinh là người ngoại giáo. Họ không thuộc về dân Ítraen, cũng không được huấn luyện trong Lề Luật hay các lời ngôn sứ. Thế nhưng, họ lại là những người đầu tiên vượt đường xa đến bái lạy Hài Nhi Giêsu. Điều này mặc khải một chân lý nền tảng là ơn cứu độ không bị giới hạn trong biên giới của một dân tộc hay một truyền thống tôn giáo, nhưng được mở ra cho toàn thể nhân loại. Ngôn sứ Isaia đã loan báo điều này từ rất sớm: “Đứng lên, bừng sáng lên! Vì ánh sáng của ngươi đến rồi… Chư dân sẽ đi về phía ánh sáng của ngươi” (Is 60,1.3). Thánh Mátthêu cũng cho thấy lời ngôn sứ ấy được ứng nghiệm nơi Đức Giêsu, Ngài là ánh sáng quy tụ muôn dân, không qua quyền lực hay bạo lực, nhưng qua sự hấp dẫn âm thầm của tình yêu. Sách Giáo lý Hội Thánh Công Giáo cũng nhấn mạnh: “Mầu nhiệm Nhập Thể là việc Con Thiên Chúa đến để cứu độ toàn thể nhân loại” (GLHTCG, 522). Việc các nhà chiêm tinh tìm đến Hài Nhi Giêsu ngay từ những trang đầu Tin Mừng là một tuyên ngôn thần học mạnh mẽ rằng Thiên Chúa đi bước trước trong việc tìm kiếm con người, kể cả những người ở ngoài ranh giới hữu hình của Hội Thánh.
Hành trình của các nhà chiêm tinh không hề suôn sẻ. Khi đến Giêrusalem, họ đối diện với một nghịch lý đau đớn rằng thành thánh, nơi có Đền Thờ, nơi lưu giữ Lề Luật và lời các ngôn sứ, lại không nhận ra Đấng Cứu Thế đang ở rất gần. Vua Hêrôđê bối rối vì sợ mất quyền lực, các thượng tế và kinh sư biết rất rõ Kinh Thánh, thậm chí có thể trích dẫn chính xác lời ngôn sứ Mikha (x. Mk 5,1) nhưng không ai lên đường. Thánh Augustinô đã chua chát nhận xét: “Họ chỉ đường cho người khác, nhưng chính mình thì không bước đi” (Sermo 202). Đây là một cảnh báo nghiêm khắc cho mọi thời đại, đặc biệt cho những ai sống gần Lời Chúa và các thực hành tôn giáo. Biết về Thiên Chúa không đồng nghĩa với việc gặp gỡ Thiên Chúa. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI cũng đã từng nhấn mạnh: “Đức tin Kitô giáo không phải trước hết là một hệ thống luân lý hay một học thuyết, nhưng là cuộc gặp gỡ với một biến cố, với một Ngôi Vị” (Deus Caritas Est, số 1).
Đối với đời sống của người Kitô hữu và đặt biệt hơn là những người sống đời sống thánh hiến, đây là một lời mời gọi hoán cải liên lỉ: tri thức thần học chỉ thực sự sinh hoa trái khi nó đẩy chúng ta lên đường, ra khỏi sự an toàn của chữ nghĩa, để đi vào kinh nghiệm sống động với Đức Kitô.
Khi ngôi sao dừng lại trên nơi Hài Nhi ở, phản ứng của các nhà chiêm tinh được Tin Mừng diễn tả bằng một cụm từ rất mạnh: “Họ mừng rỡ vô cùng” (Mt 2,10). Niềm vui này không phải là niềm vui của sự chinh phục tri thức, nhưng là niềm vui của một cuộc gặp gỡ. Họ bước vào một ngôi nhà nghèo nàn, không ngai vàng, cũng không quyền lực trần thế, nhưng chỉ có một trẻ thơ với mẹ mình. Thế nhưng, họ đã “sấp mình thờ lạy Người” (x. Mt 2,11). Đức Giáo hoàng Phanxicô giải thích điều này rằng: “Chúng ta chỉ thực sự gặp được Thiên Chúa khi chúng ta cúi mình xuống trong thờ lạy, bởi vì thờ lạy là đặt Thiên Chúa vào trung tâm và bản thân mình vào đúng vị trí” (Bài giảng lễ Hiển Linh, 6.1.2014). Thờ lạy, vì thế, không phải là một cử chỉ phụ thêm sau khi đã hiểu đủ, nhưng là đỉnh cao của đức tin, nơi lý trí, con tim và đời sống được quy tụ trong một hành vi phó thác.
Vàng, nhũ hương và một dược không chỉ mang tính biểu tượng, nhưng còn là một tuyên xưng đức tin bằng hành động. Truyền thống Hội Thánh hiểu rằng vàng dành cho Vua, nhũ hương dành cho Thiên Chúa, và một dược báo trước con đường khổ nạn (x. Origen, Contra Celsum, I, 60). Các nhà chiêm tinh có thể chưa ý thức trọn vẹn chiều sâu thần học của những lễ vật ấy, nhưng họ đã dâng hiến những gì quý giá nhất. Điều này đã chạm đến cốt lõi của đời sống người Kitô hữu, nhất là người sống đời sống thánh hiến: gặp gỡ Đức Kitô luôn dẫn đến sự tự hiến. Như Công đồng Vaticanô II khẳng định: “Đời sống thánh hiến làm cho sự tự hiến của Đức Kitô cho Chúa Cha được hiện diện cách rõ nét trong Hội Thánh” (Perfectae Caritatis, 1).
Sau khi gặp Hài Nhi, các nhà chiêm tinh “đi lối khác mà về xứ mình” (x. Mt 2,12). Chi tiết này không chỉ mang tính thực dụng để tránh Hêrôđê, mà còn mang ý nghĩa thiêng liêng sâu xa. Ai đã gặp Đức Kitô thì không thể trở về như cũ. Ánh sáng đã chiếu soi, con đường cũ không còn phù hợp nữa. Thánh Grêgôriô Cả giải thích điều này rằng: “Trở về bằng con đường khác có nghĩa là sau khi đã nhận biết Đức Kitô, chúng ta phải từ bỏ những lối sống cũ và bước đi trong đời sống mới” (Homiliae in Evangelia, X). Đức tin đích thực không đóng khung con người trong những cấu trúc quen thuộc, nhưng mở ra một tiến trình biến đổi liên lỉ.
Như vậy, lễ Hiển Linh không chỉ kể lại câu chuyện của các nhà chiêm tinh năm xưa, nhưng đặt ra một câu hỏi nền tảng cho mỗi chúng ta, đặc biệt cho những người đang sống và học hỏi trong lòng Hội Thánh: chúng ta đang đứng yên hay đang lên đường? Ánh sáng của Thiên Chúa vẫn còn đó trong Lời Chúa, trong các biến cố đời sống, trong những thao thức sâu kín của con tim. Vấn đề không phải là ánh sáng có xuất hiện hay không, mà là chúng ta có đủ khiêm tốn để tìm kiếm, đủ can đảm để bước đi, và đủ tự do để cúi mình thờ lạy hay không.
Hành trình tìm kiếm và bái lạy của các nhà chiêm tinh nhắc chúng ta rằng đức tin không phải là sở hữu chân lý, mà là để cho chân lý dẫn mình đi; không phải là giữ ánh sáng cho riêng mình, mà là để ánh sáng ấy biến đổi con đường đời của mỗi người chúng ta. Và chính trên hành trình ấy, chúng ta khám phá ra niềm vui sâu xa nhất là được gặp Đấng Cứu Độ, và được biến đổi bởi ánh sáng dành cho mỗi người chúng ta.