Một bước cúi đầu, mở ra bầu trời ân sủng
Có những con đường không đo bằng những bước chân, mà bằng những lần con người dám cúi đầu. Có những cuộc hành trình không dẫn đến đỉnh cao, mà mở ra cả một bầu trời ân sủng, đó là khi chúng ta nhận ra rằng nên công chính không phải là tự chứng tỏ mình đúng, mà là khiêm tốn để được Thiên Chúa làm cho nên đúng.
Tin Mừng Luca thuật lại rằng: “Có hai người lên Đền Thờ cầu nguyện; một người thuộc nhóm Pharisêu, còn người kia làm nghề thu thuế” (Lc 18,10). Cùng một nơi, cùng một hành động, nhưng kết quả lại hoàn toàn trái ngược. Người Pharisêu đứng thẳng, ngẩng cao đầu và kể ra những điều tốt lành mình đã làm: ăn chay, nộp thuế, sống ngay thẳng hơn người khác. Ngược lại, người thu thuế thì đứng ở đằng xa, không dám ngước mắt lên trời, chỉ đấm ngực thưa: “Lạy Thiên Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi” (Lc 18,13). Và Chúa Giêsu kết luận: “Người này, khi trở xuống mà về nhà, thì đã được nên công chính; còn người kia thì không. Vì ai tự nâng mình lên sẽ bị hạ xuống, còn ai hạ mình xuống sẽ được nâng lên” (Lc 18,14).
Trong quan niệm của người Do Thái xưa, “người công chính” (tzaddik) là người giữ trọn Lề Luật, sống đúng với những điều Chúa dạy. Nhưng Chúa Giêsu đã đảo ngược định nghĩa ấy. Ngài cho thấy rằng công chính không hệ tại nơi việc làm, mà ở trong chính thái độ của con tim. Người Pharisêu không sai vì ăn chay hay nộp thuế, những việc ấy là tốt. Nhưng điều khiến ông không nên công chính chính là ông tin vào mình, chứ không tin vào lòng thương xót của Thiên Chúa. Còn người thu thuế, với tất cả sự bất xứng, đã để cho Thiên Chúa “công chính hóa” mình. Thánh Phaolô diễn tả điều này một cách rõ ràng rằng: “Con người được nên công chính nhờ đức tin, chứ không phải do việc làm theo Lề Luật” (Rm 3,28). Công chính, vì thế, là ơn ban, không phải thành tích. Là một cuộc hoán cải nội tâm, nơi đó, chúng ta buông bỏ quyền phán xét, và để cho ân sủng hành động. Như Đức Thánh Cha Phanxicô dạy: “Chúng ta không được cứu nhờ công trạng, mà nhờ ân sủng. Điều Thiên Chúa mong chờ không phải là những người hoàn hảo, mà là những tấm lòng biết hoán cải” (Bài giảng ngày 23.10.2016).
“Cái tôi” đôi khi là kẻ thù lớn nhất của đời sống thiêng liêng. Người Pharisêu trong dụ ngôn “hai người lên Đền Thờ cầu nguyện” không chỉ “đứng”, mà còn đứng trước gương của chính mình. Ông cầu nguyện, nhưng thực chất là nói với bản thân: “Lạy Chúa, con cảm tạ Chúa vì con không như bao kẻ khác …” (Lc 18,11). Câu ấy nghe có vẻ đạo đức, nhưng lại đầy so sánh và loại trừ. Tâm hồn ông bị che phủ bởi sự tự mãn, đến nỗi không còn chỗ cho Thiên Chúa. Nhiều khi, chúng ta cũng thế. Đi lễ đều, đọc kinh hằng ngày, làm việc thiện nhiều, … nhưng sâu thẳm bên trong lòng, chúng ta vẫn thấy mình “tốt hơn”, “xứng đáng được Chúa thương hơn” người khác. Cái tôi ấy dù được bọc bằng một lớp áo của đạo đức, nhưng vẫn có thể đánh mất sự thật của nội tâm, nơi chúng ta chỉ là người tội lỗi và cần phải được cứu độ.
Đức cố Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận nhấn mạnh rằng: “Tội lớn nhất là nghĩ mình không cần ơn tha thứ của Chúa” (Đường Hy Vọng, 67). Thật vậy, ai tự thấy mình “đủ tốt”, người đó đã khép cửa ân sủng. Bởi vì Thiên Chúa chỉ có thể đổ đầy nơi nào trống rỗng. Khi chúng ta đã “đầy mình”, thì không còn chỗ cho Ngài hiện diện nữa.
Một bước cúi đầu – Khởi đầu cho mọi cuộc trở về
Người thu thuế đứng xa, cúi đầu, và đấm ngực, ba động tác nhỏ, nhưng nói lên cả một hành trình nội tâm sâu thẳm. (1) Đứng xa: vì biết mình bất xứng, không dám tiến gần sự thánh thiện. (2) Cúi đầu: vì nhận ra thân phận yếu hèn, tội lỗi. Và (3) đấm ngực: vì thống hối, vì nhận trách nhiệm về phần mình. Chính trong tư thế ấy, Thiên Chúa đã đến gần, và người cúi đầu đã được nâng lên, người biết mình yếu lại được đỡ dậy, người biết mình tội lỗi lại được gọi là công chính. Thật nghịch lý, nhưng đó chính là logic của ân sủng. Vì rằng, Thiên Chúa là Đấng cao cả nhất, nhưng chỉ cúi xuống để ở cùng những ai sống khiêm nhường. Khi chúng ta cúi đầu, không phải là để tự hạ mình một cách nhục nhã, mà là để nhìn thấy Thiên Chúa đang cúi xuống với chúng ta. Cúi đầu, vì vậy, không phải là thất bại, mà là một bước mở ra chân trời mới của ân sủng.
Trong hành trình nên công chính, Thiên Chúa không đòi hỏi chúng ta không vấp ngã, mà đòi buộc chúng ta phải biết đứng lên. Ngài không đòi hỏi chúng ta luôn mạnh mẽ, mà đòi buộc chúng ta phải biết tín thác. Người thu thuế khi trở về nhà “được nên công chính”, không phải vì ông đã thay đổi ngay lập tức, nhưng vì ông đã để cho Thiên Chúa thay đổi lòng mình. Đức tin thật không nằm ở việc chúng ta “làm được gì cho Chúa”, mà là để cho Chúa làm gì nơi chúng ta. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI trong Tông huấn Sacramentum Caritatis nhấn mạnh rằng: “Sự thánh thiện không phải là thành tích của con người, mà là hoa trái của việc để cho Thiên Chúa chiếm hữu trái tim” (SC, 94). Nên công chính, vì thế, là một hành trình học cách buông bỏ, học cách khiêm tốn, và học cách tin yêu. Đó chính là một hành trình mà mỗi lần chúng ta cúi xuống, lại là mỗi lần chúng ta được Chúa nâng lên.
Cúi đầu trong đời sống hôm nay
Giữa một thế giới đề cao sự tự tin, thành công, và cái “tôi” rực rỡ, hành động cúi đầu đôi khi bị xem như yếu đuối. Nhưng trong ánh sáng của Tin Mừng, cúi đầu là sức mạnh nội tâm. Cúi đầu để nhận lỗi, khó hơn mọi sự biện minh. Cúi đầu để lắng nghe, khó hơn mọi cuộc tranh cãi. Và cúi đầu để cầu nguyện, cũng khó hơn mọi than trách.
Khi người cha trong gia đình biết cúi đầu xin lỗi con, đó là giây phút đầy ân sủng. Khi người tu sĩ biết cúi đầu trong giờ kinh tối, đó là giây phút được nên thánh. Khi người mẹ, người công nhân, người trẻ biết cúi đầu cảm tạ, giữa một ngày dài mệt mỏi, đó chính là một bước đi trên con đường nên công chính. Mỗi cái cúi đầu như thế, tuy nhỏ, nhưng đều mở ra một cánh cửa mới, nơi Thiên Chúa đi vào đời sống của mỗi chúng ta một cách âm thầm mà mãnh liệt.
Câu kết của Chúa Giêsu trong dụ ngôn “hai người lên Đền Thờ cầu nguyện” không chỉ là một lời cảnh tỉnh, mà còn là một lời hứa: “Vì ai hạ mình xuống sẽ được nâng lên” (Lc 18,14). Không ai khiêm nhường mà bị lãng quên. Không ai cúi đầu mà không được Chúa nhìn đến. Và không ai nhận mình tội lỗi mà lại bị Chúa đuổi xua. Vì rằng, Thiên Chúa sẽ “đối xử thân tình với những kẻ khiêm nhường, nhưng chống lại mọi kẻ kiêu ngạo” (x. Gc 4,6). Và chính Chúa Giêsu, Đấng công chính tuyệt đối, cũng đã “hạ mình vâng phục cho đến chết, và chết trên thập giá” (x. Pl 2,8). Chúa Giêsu, vì thế, không dạy chúng ta khiêm nhường bằng lý thuyết, nhưng bằng chính con đường thập giá, nơi cúi đầu sẽ trở thành vinh quang.
Người thu thuế ra về – “về nhà” (x. Lc 18,14). Chi tiết nhỏ ấy, nhưng rất đầy ý nghĩa. Người được nên công chính không phải ở trên núi, mà ở giữa đời. Sau khi gặp Chúa trong Đền Thờ, ông mang một trái tim mới về lại với cuộc sống. Đó chính là nơi Thiên Chúa muốn ông nên công chính. Công chính giữa những mối tương quan, giữa những thử thách, và giữa những chọn lựa mỗi ngày. Chúa không cần chúng ta ở mãi trong đền thờ, nhưng cần chúng ta mang thái độ của người khiêm nhường ấy về giữa cuộc đời.
Mỗi khi chúng ta dám thưa lên: “Lạy Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi”, là mỗi lần chúng ta đang nối dài lời cầu nguyện ấy vào trong từng giây phút sống. Và như thế, Đền Thờ thật không còn là một nơi, mà là một thái độ sống. Một trái tim biết cúi xuống, đó chính là bàn thờ của Thiên Chúa.
Có thể chúng ta đã từng là người Pharisêu, tự tin rằng mình làm đúng, sống đúng. Cũng có thể chúng ta đang là người thu thuế, thấy mình bất xứng, yếu hèn. Nhưng dù ở đâu, Chúa vẫn chờ đợi chúng ta nơi một bước cúi đầu. Bước cúi đầu ấy là khởi điểm của mọi ân sủng, là lúc chúng ta thôi nắm giữ để được Chúa nắm lấy, là khi chúng ta thôi tự chứng minh, để Chúa minh chứng cho chúng ta bằng tình yêu thương.
Trong thinh lặng, chúng ta hãy nghe lại lời của Chúa Giêsu: “Ai nâng mình lên sẽ bị hạ xuống, còn ai hạ mình xuống sẽ được nâng lên” (Lc 18,14). Và biết đâu, trong chính giây phút chúng ta cúi đầu cầu nguyện hôm nay, Thiên Chúa đang mở ra cho chúng ta cả một bầu trời ân sủng. Hành trình nên công chính không phải là đi lên bằng sức riêng, mà là đi xuống trong ân sủng. Đi xuống để gặp chính mình. Đi xuống để gặp tha nhân. Và sâu hơn nữa, đi xuống để chạm vào trái tim Thiên Chúa. Chúa không đòi hỏi chúng ta hoàn hảo. Ngài chỉ đòi buộc chúng ta thành thật. Vì khi chúng ta biết cúi đầu thật lòng, Thiên Chúa sẽ cúi xuống trước chúng ta, để nâng chúng ta lên bằng chính đôi tay đầy thương tích của Ngài. Và khi ấy, chúng ta sẽ hiểu được rằng một bước cúi đầu, thật nhỏ bé, nhưng có thể mở ra cả bầu trời ân sủng.
Lời cầu nguyện
Lạy Chúa Giêsu, Đấng đã cúi xuống rửa chân cho các môn đệ, Đấng đã hạ mình đến tận cùng để nâng con người lên trong tình yêu, con cúi đầu trước Thánh Nhan Chúa với tấm lòng khiêm tốn và biết ơn. Con nhận ra rằng, điều làm cho con nên công chính không phải là những việc làm lớn lao, nhưng là một trái tim biết quay về, một cái cúi đầu nhận lỗi, và một lời thưa nhỏ bé: “Lạy Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi”. Xin Chúa giải thoát con khỏi cái tôi tự mãn và kiêu ngạo, khỏi thói quen so sánh và phán xét anh chị em mình. Xin dạy con biết dừng lại, biết lắng nghe, biết nhận ra Chúa đang hiện diện trong những điều bình thường nhất, và biết cúi đầu để chạm đến ân sủng của Chúa. Xin cho mỗi lần con ngã xuống, đều trở thành cơ hội để được Chúa nâng đỡ dậy. Mỗi lần con cúi xuống, là một lần được chạm vào lòng thương xót. Xin dạy con tin rằng sự công chính không phải là không phạm lỗi, mà là dám để cho Chúa yêu thương và đổi mới con mỗi ngày.
Ước gì mỗi lần con cúi đầu, là một lần bầu trời ân sủng được mở ra trên đời con. Vì con tin rằng, ai hạ mình xuống sẽ được Chúa nâng lên.