Thuật ngữ “Hiệp thông”
13 tháng 11, 2025
Sự hiệp thông đặt nền tảng trên Kinh Thánh đã trở thành vấn đề cốt lõi, truyền thống trong Giáo Hội kể từ thời các thánh Tông đồ.
Thuật ngữ “hiệp thông” này đã được bàn bạc, duyệt xét kỹ càng trong THĐGM, khóa ngoại thường năm 1985 do Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II triệu tập, nhằm kỷ niệm 20 năm bế mạc Công đồng Vat II, giữa lúc Giáo Hội đang bị khủng hoảng về Phụng vụ, Lời Chúa, Giáo hội học và sứ mạng của Giáo Hội trong thế giới. Các Đức Giám Mục đã xác định lý do cốt lõi của cuộc khủng hoảng ở tại điểm này: ý tưởng về “Giáo Hội như là một mầu nhiệm hiệp thông” chưa được hiểu đúng đắn, nên chưa được diễn tả cụ thể trong đời sống của các kitô hữu. Khái niệm Giáo Hội là “Dân Thiên Chúa”, đã được khai triển trong hiến chế Lumen Gentium của Công đồng Vat II, chương 2. Sau đó, đã được chuyển hướng sang khái niệm communio.
Trong tiếng La tinh, hiệp thông - communio, gồm chữ cum (với) và unio (hợp nhất), cả hai chữ này nói lên sự liên đới, đồng trách nhiệm, diễn tả việc cùng tham dự vào một công việc, một sứ mạng. Từ ngữ Koinonia trong tiếng Hy lạp, phát xuất từ chữ Koinos, cũng diễn tả điều tương tự như vậy, có nghĩa là tham gia, dự phần.
Sự chuyển hướng sang khái niệm communio là vì lý do nhân bản và thần học. Lý do nhân bản là vì con người sợ bị cô lập do chủ nghĩa cá nhân, nên người ta cảm thấy cần gắn bó với nhau. Lý do thần học là vì sự ý thức tham gia vào đời sống Giáo Hội được gợi lên từ hình ảnh “Dân Thiên Chúa”.
Nhưng theo Đức Hồng y Joseph Razinger, Tổng trưởng Thánh bộ Giáo lý Đức tin lúc bấy giờ cho rằng, tất cả những yếu tố căn bản của sự hiệp thông Kitô giáo được phối hợp một cách tuyệt vời trong văn bản nổi tiếng 1 Ga 1,3-4: “Điều chúng tôi đã thấy và đã nghe, chúng tôi loan báo cho cả anh em nữa, để chính anh em cũng được thông hiệp với chúng tôi; mà chúng tôi thì thông hiệp với Chúa Cha và với Đức Giêsu Kitô, Con của Người. Những điều này chúng tôi viết ra để niềm vui của chúng ta được nên trọn vẹn.”
Bản văn này sau đó đã được Đức Hồng Y Walter Kasper (người Ý) trình bày rất cặn kẽ dựa theo các văn kiện Công đồng Vat II rằng: “Khởi điểm của sự hiệp thông là cuộc gặp gỡ với Con Thiên Chúa, Đức Giêsu Kitô, Đấng đến với con người - nam cũng như nữ - thông qua lời rao giảng của Hội Thánh. Từ đó sẽ phát sinh sự hiệp thông giữa con người với nhau, và chính sự hiệp thông giữa con người với nhau lại được đặt nền tảng trên sự hiệp thông với Thiên Chúa Ba Ngôi. Chúng ta đi vào sự hiệp thông với Thiên Chúa, nhờ chính sự hiệp thông của Thiên Chúa với nhân loại mà Người đã thực hiện nơi bản thân Đức Giêsu Kitô. Cuộc gặp gỡ Đức Giêsu Kitô tạo nên sự hiệp thông với Ngài và nhờ đó thông hiệp với Chúa Cha trong Thánh Thần, rồi từ đó nối kết con người với nhau.”
Theo nhận định của Walter Kasper, thì khi sử dụng ý niệm hiệp thông, theo các văn bản Công đồng, ý nghĩa đầu tiên của sự hiệp thông không hề liên quan đến cơ cấu Giáo Hội, mà liên quan đến chính thực tại (res) của Giáo Hội. Hiệp thông không phải là cơ cấu của Giáo Hội nhưng là bản chất của Giáo Hội. Nói theo ngôn từ của Lumen Gentium, thì “mầu nhiệm Giáo Hội là sự hiệp thông.”
Ghi chú: (Nguồn tin: catechesis.net)
Trong Ad Gentes, số 2 nói: Bản chất của Giáo Hội là truyền giáo và trong Lumen Gentium, số 7: chúng ta hiểu bản chất của Giáo Hội cũng là hiệp thông.
Vậy hiệp thông chính là truyền giáo. Không hiệp thông thì không có truyền giáo. Sự hiệp thông là ý tưởng chủ lực của tất cả mọi văn kiện Công đồng và có ảnh hưởng toàn bộ đời sống của Giáo Hội, đến nỗi có thể nói: phải có hiệp thông thì mới có truyền giáo đúng nghĩa: “Người ta cứ dấu này mà nhận biết các con là môn đệ Thầy, là các con yêu thương nhau” (Ga 13,35).
Cộng đoàn tín hữu đầu tiên ở Giêrusalem đã thể hiện sự hiệp thông này ở mọi khía cạnh thể lý, tâm lý, đời sống tinh thần và vật chất:
- Họ sống tình hiệp thông, yêu thương, đoàn kết, chia sẻ, nâng đỡ nhau về tinh thần cũng như vật chất, mọi sự làm của chung. Chính đời sống huynh đệ này là một chứng tá sống động, lôi cuốn nhiều người gia nhập Cộng đoàn mỗi ngày một thêm đông (Cv 2,42-46).
- Họ sống sứ mạng làm chứng cho Chúa Giêsu Phục Sinh, không chỉ với tư cách cá nhân mà còn làm chứng với tư cách gia đình, cộng đoàn qua các hoạt động phục vụ tha nhân.
Phải chăng lối sống trên đây như một chỉ nam hướng dẫn đời sống Cộng đoàn chúng ta? Chúng ta cần hiểu: Trước hết, vai trò quan trọng của một Cộng đoàn, là làm chứng tá về tình yêu thương giữa những con người trong Cộng đoàn đó với nhau. Tình yêu hiệp nhất là cốt lõi của Tin Mừng và cũng là dấu chỉ của người môn đệ Chúa Kitô. Nhưng Chúa lại muốn chúng ta yêu thương nhau bằng tình yêu của Chúa và giống như Chúa: “Anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em” (Ga 15,12). Môn đệ thật của Chúa Kitô là như thế. Vậy thế nào là yêu như Chúa yêu? Chúa Giêsu đã tỏ cho chúng ta biết, tình yêu của Chúa Giêsu được phát xuất từ Chúa Cha: “Như Cha đã yêu mến Thầy thế nào, Thầy cũng yêu anh em như vậy” (Ga 15,9). Tất cả bắt nguồn từ cùng một tình yêu mà Thiên Chúa Cha là cội nguồn. Tình yêu ấy thì phổ quát, lan tỏa đến hết mọi người: “Người cho mặt trời của Người mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính” (Mt 5,45). Tình yêu ấy là hy sinh được thực hiện nơi Chúa Giêsu, một tình yêu dám chấp nhận thiệt thòi vì yêu, sẵn sàng mạo hiểm đến liều mạng sống: “Không có tình thương nào cao cả hơn tình thương của người đã hy sinh tính mạng vì bạn hữu của mình” (Ga 15,13). Một tình yêu tha thứ, không phải tha bảy lần nhưng là bảy mươi lần bảy (Mt 18,22). Một tình yêu tôn trọng: “Thầy không còn gọi anh em là tôi tớ nữa, vì tôi tớ không biết việc chủ làm. Nhưng Thầy gọi anh em là bạn hữu, vì tất cả những gì Thầy nghe được nơi Cha Thầy, Thầy đã cho anh em biết” (Ga 15,15). Và một tình yêu đi bước trước, không chờ đợi: “Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một …” (Ga 3,16), vì Thiên Chúa là tình yêu, tên và bản chất của Ngài là TÌNH YÊU, một thứ tình yêu Agapê: là tình dâng hiến hoàn toàn và trọn vẹn cho tha nhân, tình yêu vô vị lợi, tự do, không đòi hỏi sự đáp đền. Giáo sư William Barclay trong cuốn New Testament Words đã nói: “Agapē... thật ra là quyền lực để yêu người không thể yêu được, yêu người mà chúng ta không thích.” Nếu chúng ta thực tập yêu chị em ngay trong cộng đoàn của chúng ta với tình yêu Agapê này, thì cộng đoàn chúng ta sẽ trở thành cộng đoàn truyền giáo đúng nghĩa như Chúa Giêsu mong muốn.
Trong Tông huấn Vita Consecrata, năm 1996, Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã đề cập đến nhiều cấp độ hiệp thông khác nhau giữa các thành phần trong Giáo Hội, đặc biệt Ngài nói đến “linh đạo hiệp thông” (số 46). Chủ đề này Ngài đã triển khai nhiều hơn trong Tông thư Novo millennio ineunte (6/1/2001) như sau:
“Biến Giáo Hội thành nhà và trường hiệp thông: đó là thách đố lớn giáp mặt chúng ta trong ngàn năm đang bắt đầu, nếu chúng ta muốn trung thành với chương trình của Chúa và đáp ứng những ước mơ sâu xa nhất của thế giới.”
Nhưng điều đó có nghĩa gì trên thực tế? Ở đây cũng vậy, ý nghĩ chúng ta hướng ngay tới việc phải làm, nhưng đó không phải là động lực đúng phải theo. Trước khi vạch ra những chương trình thực hành, chúng ta cần cổ võ một “linh đạo hiệp thông”, làm cho linh đạo đó thành nguyên lý hướng đạo giáo dục bất cứ nơi nào huấn luyện các cá nhân và người Kitô hữu, bất cứ nơi nào đào tạo những kẻ phục vụ bàn thờ, những người tận hiến và những lao công mục vụ, bất cứ nơi nào xây dựng các gia đình và các cộng đồng.
Một “linh đạo hiệp thông” dạy cho biết trước tiên sự chiêm ngắm trong lòng về mầu nhiệm Ba Ngôi ở trong chúng ta, và chúng ta cũng phải có khả năng thấy ánh sáng của Người sáng chói trên gương mặt của anh chị em xung quanh chúng ta. Một “linh đạo hiệp thông” cũng có nghĩa là một khả năng suy nghĩ đến anh chị em chúng ta trong đức tin, trong phạm vi hiệp nhất sâu xa của Thân Thể mầu nhiệm, và do đó như “những người là thành phần của tôi”. Điều này cho chúng ta khả năng chia sẻ những niềm vui và những đau khổ của họ, cảm giác những ước muốn của họ và chăm chú đến những nhu cầu của họ, hiến cho họ tình bạn sâu sắc và chân chính. Một “linh đạo hiệp thông” cũng bao gồm khả năng thấy điều tích cực nơi kẻ khác, đón nhận điều đó và khen ngợi điều đó như là một hồng ân Thiên Chúa ban: không những như là một hồng ân cho người anh người chị đã trực tiếp nhận lãnh, mà còn như là “một hồng ân cho tôi”. Sau cùng, một “linh đạo hiệp thông” có nghĩa là biết cách “nhường chỗ” cho các anh chị em chúng ta, bằng cách “mang gánh nặng cho nhau” (Gl 6,2) và chống chọi những cám dỗ ích kỷ thường hay bao vây chúng ta và khơi dậy sự ganh đua, sự ham danh vọng, sự ngờ vực và ghen tương.
“Chúng ta không nên có những ảo tưởng, nếu chúng ta không theo con đường thiêng liêng này, những cơ cấu bên ngoài để hiệp thông sẽ sinh rất ít kết quả.” (NMI, 43).
Liên tưởng đến chủ đề của THĐGM thế giới lần thứ XVI, Đức Thánh Cha Phanxicô mời gọi chúng ta “Hướng đến một Giáo Hội Hiệp Hành”. Sự hiệp thông hay hiệp nhất, rõ ràng là một vấn đề của đức tin. Vậy, “linh đạo hiệp thông” trong Tông huấn Novo millennio ineunte của Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II, có thể cung cấp cho chúng ta nguồn cảm hứng giá trị nào để chuẩn bị cho hướng đi của Giáo Hội, của Hội Dòng và của bản thân mỗi người? Để làm thế nào cho cách sống của cộng đoàn chúng ta phù hợp với những gì chúng ta tin, dựa theo tư tưởng về sự hiệp nhất của Thánh Phaolô trong Thư Êphêsô 4,3-4: “Anh em hãy thiết tha duy trì sự hợp nhất mà Thần Khí đem lại bằng cách ăn ở thuận hòa gắn bó với nhau. Chỉ có một thân thể, một Thần Khí, cũng như anh em đã được kêu gọi để chia sẻ cùng một niềm hy vọng.” Chính từ sự hiệp nhất giữa ta với Chúa Kitô mà thế gian nhận biết Chúa Cha và Đấng Ngài sai đến là Đức Giêsu Kitô (x. Ep 4,13). Nhờ đó, ước muốn của Chúa Giêsu được thực hiện: “để tất cả nên một, như Cha ở trong con và con ở trong Cha để họ cũng ở trong chúng ta nữa” (Ga 17,21).