Hoán cải và sinh hoa trái trong đời sống mới
Có những lúc chúng ta trải qua những giai đoạn trong đời sống của mình giống như những cánh đồng đã cằn cỗi, hoặc như một cây vả bị lãng quên trong góc vườn. Năm này qua năm khác, người ta đi ngang, nhìn thấy vẫn là thân cây ấy, nhưng chẳng thấy hoa trái nào. Có thể cây vẫn sống, vẫn có lá, vẫn đâm chồi, nhưng hình như sức sống thật đã khô héo tự lúc nào. Đó cũng chính là hình ảnh đời sống của mỗi người chúng ta, khi chúng ta sống mà thiếu hoa trái của lòng thương xót, của tình yêu, và của sự đổi mới từ bên trong.
Trong Tin Mừng (x. Lc 13,1-9), thánh sử Luca thuật lại bằng một câu chuyện đau thương rằng có vài người Galilê bị tổng trấn Philatô sát hại, và mười tám người khác bị tháp Silôê đổ xuống đè chết. Người ta kể lại cho Chúa Giêsu nghe như thể để tìm câu trả lời: tại sao Chúa lại để điều đó xảy ra? Họ có tội, có lỗi gì không? Nhưng Chúa Giêsu không đi vào lý luận của con người. Ngài không trả lời “tại sao họ chết”, mà chỉ nói: “Các ông tưởng rằng những người đó tội lỗi hơn mọi người khác sao? Không phải thế đâu; nhưng nếu các ông không sám hối, thì các ông cũng sẽ chết như vậy” (Lc 13,3.5).
Lời Chúa thật thẳng thắn, và cũng đầy lòng thương xót. Ngài không muốn chúng ta dừng lại ở sự tò mò trước những biến cố, nhưng mời gọi chúng ta đọc ra tiếng gọi của Thiên Chúa trong từng biến cố của cuộc đời mình. Những biến cố dù là bi thương hay khó hiểu, đều có thể trở thành cánh cửa của sự hoán cải. Thánh Phaolô nhận định một cách sâu sắc rằng: “Thiên Chúa làm cho mọi sự đều sinh ích cho những ai yêu mến Ngài” (Rm 8,28). Ngay cả những điều xấu, nếu được đón nhận trong đức tin, cũng có thể biến thành hồng ân. Những biến cố đau thương, những thất bại ê chề, hay thậm chí là những tội lỗi mà chính chúng ta đã phạm, … tất cả đều có thể trở nên khởi điểm của hành trình trở về, nếu chúng ta để cho ánh sáng của Lòng Thương Xót soi chiếu.
Lòng nhân hậu của Thiên Chúa
Sau lời cảnh tỉnh trên (x. Lc 13,3.5), Chúa Giêsu kể một dụ ngôn rất nhân hậu rằng người chủ vườn có một cây vả không sinh trái đã ba năm. Ông muốn chặt đi. Nhưng người làm vườn (hình ảnh của Chúa Giêsu) đã nài xin: “Thưa ông, xin cứ để nó lại năm nay nữa, tôi sẽ vun xới chung quanh và bón phân cho nó; may ra sang năm nó có trái. Nếu không, thì ông sẽ chặt nó đi” (Lc 13,8-9).
Vâng, đã bao nhiêu lần trong đời, chúng ta cũng giống như cây vả ấy, sống lâu năm trong ơn Chúa, nhưng hoa trái lại hiếm hoi. Đã bao lần Chúa tìm kiếm nơi chúng ta hoa trái của lòng nhân ái, của sự xót thương, của đức tin sống động, hay của tình yêu quảng đại, … nhưng chỉ thấy lá xanh của những thói hình thức, của những sự giả tạo và cành khô khốc của lòng thờ ơ, và sự dửng dưng. Thế mà Chúa vẫn chưa “chặt” chúng ta đi! Ngài vẫn kiên nhẫn chờ đợi, vẫn “vun xới” bằng những thử thách, vẫn “bón phân” bằng ân sủng, với hy vọng rằng một ngày kia chúng ta sẽ sinh hoa kết trái.
Cây vả ấy không chỉ là một hình ảnh biểu trưng, mà còn là dụ ngôn của cuộc đời mỗi người chúng ta trong lịch sử cứu độ. Thánh Phêrô đã nói một cách rất rõ rằng: “Thiên Chúa không trì hoãn thực hiện lời hứa như có kẻ cho là Ngài trì hoãn, nhưng Ngài kiên nhẫn đối với anh em, vì Ngài không muốn cho ai phải diệt vong, nhưng muốn cho mọi người ăn năn hối cải” (2Pr 3,9). Chính lòng kiên nhẫn ấy của Thiên Chúa mở ra cho chúng ta cơ hội được biến đổi. Nhưng để đáp lại lòng thương xót đó, chúng ta cần có một cuộc hoán cải thật sự, không chỉ là sửa sai, mà là để cho ân sủng làm mới toàn bộ con tim mình. Hoán cải, vì thế, không chỉ là “làm lại từ đầu”, mà là một cuộc tái sinh trong lòng thương xót của Chúa. Thánh Gioan Phaolô II trong Dives in Misericordia nhấn mạnh rằng: “Lòng thương xót là tình yêu mạnh hơn tội lỗi, mạnh hơn sự chết, mạnh hơn mọi sự dữ có trong con người và trong thế giới” (DM, 8). Chính lòng thương xót ấy đã làm cho Thiên Chúa cúi xuống, chạm vào cõi khô cằn của đời sống chúng ta và làm bật lên mầm sống mới.
Khi con người nhận ra sự yếu đuối và tội lỗi của mình, đó không phải là dấu chấm hết, nhưng là khởi điểm của ơn cứu độ. Chính trong giây phút chạm đến tận cùng của sự bất lực, chúng ta mới mở ra trước lòng thương xót của Thiên Chúa. Giống như hạt giống phải mục nát trong lòng đất mới sinh bông hạt, linh hồn con người cũng cần đi qua kinh nghiệm tan vỡ để được tái sinh trong ân sủng. Từ những đổ vỡ ấy, Thiên Chúa làm nảy mầm sự sống mới, vì “nơi nào tội lỗi đã lan tràn, ở đó ân sủng càng chứa chan gấp bội” (x. Rm 5,20). Chính trong tiến trình ấy, con người bắt đầu nhận ra rằng hoán cải không chỉ là thay đổi hành vi, mà là để lòng mình được chữa lành và yêu thương. Hoán cải thật sự không phát sinh từ nỗi sợ bị phạt, nhưng từ kinh nghiệm được chạm đến lòng thương xót của Chúa. Khi biết mình được yêu thương, chúng ta mới dám đổi thay, và khi nhận ra rằng Thiên Chúa không chê bỏ, chúng ta mới đủ can đảm để trở về.
Với lời cảnh tỉnh của Chúa Giêsu: “Nếu anh em không sám hối, anh em cũng sẽ chết như vậy” (Lc 13,5), Ngài mời gọi chúng ta bước vào hành trình của sự sám hối. Sám hối ở đây không phải là một việc làm buồn bã, nhưng là niềm vui của kẻ tìm lại được sự sống. Là dám dừng lại giữa nhịp sống hối hả để nhìn sâu vào lòng mình và thưa: “Con đã đi lạc”. Là dám nhận ra những “vùng đất” của tâm hồn đã bị cằn cỗi, nơi tình yêu không còn nảy mầm, và mở cửa cho ân sủng bước vào. Đức Thánh Cha Phanxicô trong Evangelii Gaudium dạy rằng: “Hoán cải là một hành trình của tình yêu, nơi mà Thiên Chúa không ngừng tìm kiếm con người, và con người học biết để đáp trả bằng tình yêu” (EG, 3).
Hoa trái của đời sống mới
Hoán cải không dừng lại ở việc “từ bỏ tội lỗi”, mà còn là sinh hoa trái: hoa trái của đức tin, hoa trái của lòng quảng đại, và hoa trái của sự đổi mới đời sống. Thánh Phaolô khuyên dạy chúng ta rằng: “Anh em hãy sống xứng đáng với ơn gọi mà Thiên Chúa đã ban cho anh em” (Ep 4,1), và ngài cũng mời gọi chúng ta: “Hãy mặc lấy con người mới, là con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa trong sự công chính và thánh thiện thật sự” (Ep 4,24).
Đời sống hoán cải, như vậy, là một đời sống có hoa trái: hoa trái của lòng tha thứ, khi chúng ta học biết tha thứ cho chính mình và cho người khác; hoa trái của lòng quảng đại, khi chúng ta biết sống cho tha nhân; và hoa trái của bình an, khi chúng ta biết giao hòa với Thiên Chúa.
Có một chi tiết thật cảm động trong dụ ngôn, đó là người làm vườn nói với chủ: “Xin cứ để nó lại năm nay nữa …” Đó là lời cầu xin của Chúa Giêsu cho mỗi người chúng ta. Ngài là Đấng Trung Gian, luôn cầu bầu cho nhân loại tội lỗi. Điều này được tác giả của thư gửi tín hữu Hipri khẳng định rằng: “Ngài luôn sống mãi để chuyển cầu cho những ai nhờ Ngài mà đến cùng Thiên Chúa” (Hr 7,25). Chúa Giêsu không chỉ xin Thiên Chúa Cha “thêm thời gian” cho chúng ta, mà chính Ngài đã hiến mạng sống mình để chúng ta có thêm thời gian đó, là thời gian của ân sủng, của cơ hội, và của phục sinh.
Thập giá chính là nơi Người làm vườn ấy đã đổ máu mình ra để vun xới cho mảnh đất cằn khô của lòng người. Đôi khi chúng ta nghĩ Chúa đòi hỏi chúng ta quá nhiều, nhưng thực ra Ngài chỉ mong một điều, đó là chúng ta đừng bỏ lỡ ân huệ mà mình đang có. Thánh Augustinô đã từng thốt lên rằng: “Lạy Chúa, con đã yêu Ngài quá muộn!” Nhưng Chúa vẫn đợi chờ thánh nhân, như vẫn đợi chờ chúng ta hôm nay.
Sau khi được tha thứ, sau khi được tưới tắm trong lòng thương xót, chúng ta không thể sống như cũ nữa. Hoán cải đích thực sẽ dẫn chúng ta đến một đời sống mới, đời sống của kẻ đã được tái sinh trong Thánh Thần. Chúa Giêsu đã khẳng định rằng: “Cây tốt thì sinh trái tốt, cây xấu thì sinh trái xấu… Cứ xem quả thì biết cây” (Mt 7,17-20).
Vậy hoa trái của đời sống của chúng ta hôm nay là gì? Đó là: (1) Hoa trái của lòng tin: khi chúng ta vẫn kiên trì bám vào Chúa giữa những mất mát. (2) Hoa trái của niềm hy vọng: khi chúng ta vẫn dám bước tới dù chưa thấy lối ra. Và (3) hoa trái của tình yêu: khi chúng ta vẫn chọn yêu thương thay vì oán hận, chọn tha thứ thay vì trả đũa. Thánh Phaolô gọi đó là “hoa trái của Thánh Thần”: “Bác ái, hoan lạc, bình an, nhẫn nhục, nhân hậu, từ tâm, trung tín, hiền hòa, tiết độ” (Gl 5,22-23). Mỗi lần chúng ta sinh hoa trái ấy, là mỗi lần lòng thương xót của Chúa được hiện thực nơi đời sống của mỗi chúng ta. Hoa trái ấy không đến từ nỗ lực riêng, mà từ ơn Chúa tác động trong lòng người biết mở ra cho Thánh Thần.
Người chủ vườn cho cây vả thêm một năm, nhưng không phải là vô hạn. Lòng thương xót cũng có thời điểm của nó. Không phải vì Chúa giới hạn, mà vì con người có thể khước từ mãi mãi ân sủng. Nếu chúng ta trì hoãn, nếu chúng ta cứ nghĩ “để mai hối cải”, thì “mai” ấy có thể không bao giờ đến. Thánh Phaolô nhắc nhở: “Đây là thời Thiên Chúa thi ân, đây là ngày Thiên Chúa cứu độ” (2Cr 6,2). Sám hối, vì vậy, không thể để ngày mai, vì ân sủng chỉ sống trong hiện tại. Mỗi giây phút chúng ta sống đều là một lời mời của Chúa: Hãy sinh hoa trái ngay hôm nay!
Lời cầu nguyện
Lạy Chúa, con cảm tạ Chúa vì lòng thương xót vô biên của Chúa, vì Chúa đã không “chặt” con đi, dù bao lần con khô khan, cằn cỗi. Chúa đã kiên nhẫn vun xới, tưới gội linh hồn con bằng máu và nước từ Trái Tim Chúa. Xin giúp con biết nhận ra những “mùa xuân của ân sủng” mà Chúa đang tặng ban, để con không phí hoài một ngày nào sống mà không sinh hoa trái cho Nước Trời. Xin cho trái tim con trở thành mảnh đất màu mỡ, để hạt giống Lời Chúa nảy mầm. Xin cho lòng con được mềm đi trước những đau khổ của tha nhân, để con biết yêu thương và thứ tha. Xin cho đời con trở nên một cây vả tốt lành trong vườn của Chúa, đem bóng mát cho người mệt mỏi, và hoa trái ngọt ngào cho đời. “Xin cứ để nó lại năm nay nữa …”
Lạy Chúa, cảm tạ Chúa vì đã cho con thêm một năm, thêm một ngày, thêm một hơi thở để hoán cải. Xin cho con đừng để lòng thương xót của Chúa bị lãng phí, nhưng biết sống mỗi ngày như một mùa sinh hoa trái mới cho Tình Yêu của Chúa. Amen.