Có những câu chuyện không bao giờ cũ, bởi mỗi lần nghe lại, trái tim con người như được đánh thức thêm một lần nữa. Câu chuyện Cha Thánh Đaminh bán sách để cứu những người đang chết đói chính là một câu chuyện như thế.
Trong thời đại mà sách vở quý hơn vàng, từng trang được chép tay bằng mồ hôi, nước mắt và cả đời học hỏi, việc bán hết sách không chỉ là mất mát vật chất, mà còn là từ bỏ kho tàng tri thức gắn liền với ơn gọi giảng thuyết của chính mình. Thế nhưng, trước những con người đang hấp hối ngoài đường, Cha Thánh Đaminh đã không do dự. Ngài chọn điều căn bản nhất: chọn con người trước mọi sự khác.
Ngài nói một câu giản dị mà xuyên thấu lương tâm:
“Tôi không thể học trên những tấm da chết, khi có những con người đang chết ngoài kia.”
Câu nói ấy không phải là một cảm xúc bộc phát, nhưng là tiếng nói của một trái tim đã được huấn luyện trong lòng trắc ẩn. Ở đó, ta nhận ra chân dung cao đẹp của Cha Thánh Đaminh: một người lãnh đạo không đứng từ xa để điều khiển, nhưng cúi xuống để chia sẻ; không nắm giữ cho riêng mình, nhưng dám buông bỏ để người khác được sống.
Dân gian Việt Nam có câu: “Làm quan một thời, ở hiền muôn thuở.” Lãnh đạo đích thực không hệ tại chức vị hay quyền hành, mà hệ tại một trái tim biết đặt con người lên trên lợi ích cá nhân và sự an toàn của chính mình.
Cha Thánh Đaminh đã học được điều ấy từ chính Mẹ Maria – người Mẹ của lòng xót thương. Mẹ là Đấng “thấy là chạnh lòng”: thấy bà Êlisabét cần giúp đỡ, Mẹ vội vã lên đường; thấy tiệc cưới Cana lúng túng, Mẹ âm thầm can thiệp; thấy Con mình treo trên thập giá, Mẹ đứng đó, không bỏ đi. Trái tim Mẹ là trái tim của người luôn hiện diện và đồng hành đến cùng.
Chính trong “trường học của Mẹ Maria”, Cha Thánh Đaminh đã học cách lãnh đạo bằng lòng nhân, bằng sự nhạy bén trước những nỗi đau không lời của con người.
Hôm nay, nơi hình ảnh người nữ tu Đa Minh, “hơi ấm lòng nhân” ấy vẫn tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa. Người nữ tu không chỉ chu toàn một sứ vụ, nhưng sống một kiểu lãnh đạo âm thầm giữa đời thường. Chị đến với người nghèo không bằng thái độ ban ơn, mà bằng sự trân trọng; dạy trẻ em nghèo không chỉ bằng kiến thức, mà bằng cả tấm lòng “uốn cây từ thuở còn non”; chăm sóc bệnh nhân không chỉ bằng đôi tay, mà bằng trái tim biết đau cùng nỗi đau của Chúa Kitô nơi họ.
Lòng trắc ẩn ấy không ồn ào, không phô trương. Nó giống như bếp lửa trong một mái nhà: không cần cháy lớn, nhưng phải đủ ấm để giữ người ta ở lại. Người lãnh đạo trong cộng đoàn cũng vậy. Không cần nói nhiều, nhưng phải sống thật; không cần làm việc lớn lao, nhưng phải làm việc nhỏ với tình yêu lớn. “Một miếng khi đói bằng một gói khi no” – đôi khi chỉ một lời hỏi han, một thái độ lắng nghe, một cử chỉ bao dung cũng đủ giữ cho cộng đoàn khỏi lạnh đi vì vô cảm.
Thực tế cho thấy, cộng đoàn rạn nứt không hẳn vì thiếu luật lệ, mà vì thiếu hơi ấm. Khi người lãnh đạo chỉ chú trọng công việc mà quên con người, chỉ giữ kỷ cương mà thiếu cảm thông, thì dù mọi sự có đúng quy trình, lòng người vẫn xa nhau. Ngược lại, một người lãnh đạo biết “liệu cơm gắp mắm”, mềm mỏng đúng lúc, cứng rắn đúng chỗ, biết sửa sai mà không làm tổn thương, sẽ giúp cộng đoàn lớn lên trong bình an. “Hãy có cùng một lòng một ý, đồng cảm, yêu thương nhau như anh em.”(1 Pr 3,8) . “Hơi ấm lòng nhân” vì thế không phải là điều xa vời, nhưng bắt đầu từ chính người đứng đầu. Khi người lãnh đạo sống tử tế, cộng đoàn sẽ học cách tử tế. Khi người lãnh đạo biết hy sinh, cộng đoàn sẽ biết cho đi. Khi người lãnh đạo dám bước ra khỏi vùng an toàn, cộng đoàn sẽ dám đi cùng. Lãnh đạo bằng lòng nhân là chấp nhận thiệt thòi để gìn giữ hiệp thông, chấp nhận “mất” một chút để cộng đoàn “được” nhiều hơn.
Ước mong những người đang gánh vác trách nhiệm lãnh đạo luôn mang trong mình một trái tim biết rung động trước nỗi khổ của anh chị em mình, biết sưởi ấm chứ không làm lạnh, biết dẫn dắt bằng gương sáng hơn là bằng mệnh lệnh. Ước gì mỗi người lãnh đạo trở thành một ngọn lửa nhỏ, để từ đó, cả cộng đoàn được sưởi ấm bằng “hơi ấm lòng nhân” giữa cuộc đời hôm nay.