Khi cái chết của Đức Kitô trở thành con đường hiệp nhất
thành một gia đình duy nhất trong Đức Kitô”
(Gaudium et Spes, 32)
Có những biến cố trong đời người thoạt nhìn như một mất mát, một thất bại, thậm chí là một kết thúc đầy đau đớn. Nhưng chính trong chiều sâu của những điều tưởng như khép lại ấy, lại ẩn chứa một ý nghĩa lớn lao hơn, vượt xa điều con người có thể hiểu ngay lúc đó. Có những cái chết không phải là chấm hết của một cuộc đời, nhưng trở thành khởi đầu cho một điều gì đó rộng lớn hơn, âm thầm hơn, nhưng mang sức biến đổi cả lịch sử. Và thập giá của Đức Kitô chính là một nghịch lý như thế: một cái chết dẫn đến sự sống, một hy tế mở ra sự hiệp nhất, một kết thúc trở thành khởi đầu của ơn cứu độ cho muôn dân.
Trang Tin Mừng hôm nay (x. Ga 11,45–57) đưa chúng ta vào một bầu khí căng thẳng, nơi mà sự sống vừa được tỏ hiện qua việc ông Ladarô sống lại, thì cũng là lúc cái chết bắt đầu được âm thầm quyết định dành cho Đức Giêsu. Những người đã chứng kiến phép lạ ấy có người tin, nhưng cũng có người đi tố cáo. Và từ đó, Thượng Hội Đồng họp lại, không phải để tìm kiếm sự thật, nhưng để bảo vệ lợi ích của mình. Họ lo sợ: “Nếu chúng ta cứ để ông ấy tiếp tục, mọi người sẽ tin vào ông ấy…” (Ga 11,48). Nỗi sợ mất quyền lực đã che mờ khả năng nhận ra dấu chỉ của Thiên Chúa. Và trong bối cảnh ấy, lời của thượng tế Caipha vang lên như một giải pháp mang tính toán con người: “Thà một người chết thay cho dân còn hơn là toàn dân bị tiêu diệt” (Ga 11,50) . Đó là một lời nói mang tính chính trị. Nhưng Tin Mừng cho thấy lời ấy lại trở thành một lời tiên tri.
Có một điều rất sâu xa trong cách Thiên Chúa hành động, đó là Ngài có thể dùng chính những toan tính giới hạn của con người để thực hiện kế hoạch cứu độ của mình. Caipha nói vì lợi ích của dân tộc, nhưng Thiên Chúa lại biến lời ấy thành một mặc khải: Đức Giêsu “sắp phải chết thay cho dân, và không chỉ thay cho dân mà thôi, nhưng còn để quy tụ con cái Thiên Chúa đang tản mác khắp nơi về một mối” (x. Ga 11,51-52) . Ở đây, cái chết của Đức Kitô không còn là một biến cố bi thảm đơn thuần, nhưng trở thành một hy tế quy tụ.
Nhân loại vốn bị chia cắt: chia cắt bởi tội lỗi, bởi ích kỷ, bởi những khác biệt, bởi những vết thương lịch sử và cá nhân. Con người sống cạnh nhau, nhưng không thực sự thuộc về nhau. Ngay cả trong những cộng đoàn gần gũi nhất, vẫn có những khoảng cách vô hình, những hiểu lầm không được hóa giải, những vết thương chưa được chữa lành. Và chính trong bối cảnh chia rẽ ấy, Đức Kitô bước vào, không phải để lên án, nhưng để gom lại những gì đã bị phân tán. Như Công Đồng Vaticanô II diễn tả: “Thiên Chúa muốn quy tụ mọi người thành một gia đình duy nhất trong Đức Kitô” (Gaudium et Spes, 32) . Nghĩa là, ơn cứu độ không chỉ mang tính cá nhân, nhưng luôn mang chiều kích hiệp thông. Không ai được cứu một mình. Không ai được gọi sống đức tin như một ốc đảo tách biệt. Mọi hành trình đức tin đều hướng về sự hiệp nhất. Nhưng con đường hiệp nhất ấy lại đi qua thập giá.
Có một nghịch lý rất sâu trong mầu nhiệm Kitô giáo, đó là điều nối kết con người lại với nhau không phải là sức mạnh, nhưng là sự hiến mình. Không phải là quyền lực, nhưng là tình yêu tự hiến. Cũng không phải là áp đặt, nhưng là trao ban. Trên thập giá, Đức Giêsu không kéo con người về với mình bằng quyền uy, nhưng bằng tình yêu đến cùng. Chính tình yêu ấy đã phá vỡ những bức tường ngăn cách. Như Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI dạy rằng: “Nơi thập giá, tình yêu của Thiên Chúa đạt đến đỉnh cao, một tình yêu tự hiến hoàn toàn vì con người” (Deus Caritas Est, 12) . Hiệp nhất, vì thế, không phải là kết quả của sự đồng nhất, nhưng là hoa trái của tình yêu biết trao ban.
Trong đời sống hôm nay, chúng ta vẫn thấy rõ những chia rẽ ấy: trong gia đình, có những khoảng cách không lời; trong cộng đoàn, có những vết thương âm thầm; và trong xã hội, có những ranh giới khó vượt qua. Chúng ta nói về hiệp nhất, nhưng lại dễ dàng giữ lấy cái tôi. Chúng ta mong muốn hòa hợp, nhưng lại ngại hy sinh. Chúng ta muốn được hiểu, nhưng lại chậm hiểu người khác. Và vì thế, thập giá của Đức Kitô không chỉ là một biến cố để chiêm ngắm, nhưng còn là một con đường để bước theo. Hiệp nhất đòi phải trả giá. Yêu thương đòi phải từ bỏ. Quy tụ đòi phải hy sinh. Không có con đường nào khác.
Điều đáng chú ý là từ ngày đó, họ quyết định giết Đức Giêsu (x. Ga 11,53). Nghĩa là, kế hoạch của con người nhằm loại trừ Đức Kitô lại trở thành chính con đường để Thiên Chúa thực hiện kế hoạch cứu độ. Con người muốn loại bỏ, nhưng Thiên Chúa lại dùng chính điều ấy để quy tụ. Đó là một niềm hy vọng rất lớn, không có gì nằm ngoài kế hoạch yêu thương của Thiên Chúa. Ngay cả những điều tưởng như thất bại, những vết thương tưởng như không thể chữa lành, những chia rẽ tưởng như không thể hàn gắn, … tất cả đều có thể trở thành nơi Thiên Chúa hành động, nếu chúng ta dám đặt chúng vào trong tình yêu của Ngài.
Vì thế, Lời Chúa hôm nay không chỉ nói về cái chết của Đức Kitô, nhưng còn nói về ý nghĩa của cái chết ấy: một hy tế để quy tụ, một tình yêu để nối kết, một con đường để dẫn nhân loại về lại với nhau và về với Thiên Chúa. Có thể chúng ta không được mời gọi chết như Đức Kitô. Nhưng mỗi ngày, chúng ta vẫn được mời gọi bước vào tinh thần của hy tế ấy: chết đi cho tự ái để giữ lại một mối tương quan, chết đi cho ích kỷ để mở ra cho người khác, và chết đi cho cái tôi để tìm lại sự hiệp nhất. Mỗi lần như thế, thập giá không còn là biểu tượng của đau khổ, nhưng trở thành nơi sự sống bắt đầu nảy sinh. Và có lẽ, ở cuối hành trình, điều làm cho chúng ta thuộc về Đức Kitô không phải là những điều lớn lao đã làm, nhưng là những lần chúng ta đã chọn yêu trong hy sinh, đã chọn hiệp nhất trong tổn thương, và đã chọn quy tụ thay vì phân tán. Bởi vì chính nơi đó, hy tế của Đức Kitô không còn là một biến cố xa xưa, nhưng trở thành một thực tại sống động trong chính cuộc đời của mỗi chúng ta hôm nay.