“Giữa những tổn thương và mất mát, điều quý giá nhất mà mái ấm dành cho các em chính là cơ hội được tin vào chính mình.”
Trong hành trình đồng hành cùng các em có hoàn cảnh đặc biệt tại Mái Ấm Hoa Hồng, điều khiến tôi day dứt và trăn trở nhất chính là làm sao giúp các em nhận ra giá trị bản thân, vượt lên hoàn cảnh và hướng đến tương lai tích cực. Tôi ý thức rằng, đằng sau mỗi ánh mắt non nớt và cả sự nhút nhát của mỗi em, luôn ẩn chứa một nội lực mạnh mẽ, chỉ chờ được khơi dậy bằng tình thương, sự kiên nhẫn và niềm tin.
Hạt giống tốt trong tâm hồn mỗi đứa trẻ
Mỗi đứa trẻ, dù sinh ra trong điều kiện, hoàn cảnh nào đều mang trong mình một hạt giống tốt - có khả năng vươn lên và phát triển. Thiên Chúa quan phòng không bỏ rơi các em dẫu hoàn cảnh cuộc sống đôi khi quá nghiệt ngã với các em. Với những em sống trong Mái ấm, hạt giống ấy đôi khi bị vùi lấp bởi tổn thương từ trong bụng mẹ, hay cảm giác bị bỏ rơi… Nhưng chỉ cần một môi trường yêu thương và an toàn, nội lực ấy sẽ dần được đánh thức.
Một nụ cười, một lời động viên, hay đơn giản là sự hiện diện đầy quan tâm của người chăm sóc - tất cả đều có thể trở thành chất xúc tác giúp các em nhận ra rằng: “Mình có giá trị, mình sẽ làm được và mình đáng được yêu thương.”
Khơi dậy nội lực bằng tình thương và niềm tin
Khám phá nội lực không phải là bắt trẻ thay đổi ngay lập tức, hoặc bắt trẻ làm theo ý mình, theo đúng hình mẫu mình đã chuẩn bị trước, mà là đồng hành để trẻ tự nhận ra sức mạnh của chính mình. Khi người lớn tin tưởng, khích lệ và tạo cơ hội cho trẻ được thể hiện, các em sẽ dần tự tin và biết phát huy khả năng điểm mạnh của bản thân.
Không cần những điều vĩ đại, bởi đôi khi sức mạnh thật sự lại được nuôi dưỡng từ những bước đi nhỏ nhưng vững vàng. Thật vậy, những hành động giản dị như chia sẻ công việc bếp núc, chăm sóc ngôi nhà chung, giúp nhau thăng tiến trong việc học, biết chia sẻ công tác cũng như chia cho nhau những phần quà, biết nói lời cảm ơn hay chủ động xin lỗi khi làm sai - chính là dấu hiệu của nội lực đang lớn lên.
Các Dì trong mái ấm trở nên như những người chị, người mẹ để hướng dẫn các em, để vun đắp những hạt giống tốt lành mà Thiên Chúa đã gieo vào sẵn trong tâm hồn các em. Chính tình yêu thương và niềm tin tưởng mà các Dì cũng như mọi người dành cho các em, sẽ là động lực để khơi dậy và làm tăng triển hạt giống tốt lành trong tâm hồn mỗi em.
Nhìn sâu hơn vào những trẻ “cá biệt”
Trong môi trường tập thể như trường học, trường nội trú, mái ấm không hiếm những em nghịch ngợm, bướng bỉnh, đặc biệt trẻ đến tuổi “nổi loạn”, thậm chí có hành vi tiêu cực như trộm cắp vặt, nghiện game, hay chống đối người lớn,… Tuy nhiên, những biểu hiện đó không đồng nghĩa với việc các em “xấu” hay “hư”.
Đa phần, đó là phản ứng của một tâm hồn đang bị tổn thương, một cách vô thức để được chú ý, được quan tâm hoặc để bảo vệ bản thân khỏi cảm giác bị bỏ rơi.
Với những trường hợp này, sự kiên nhẫn và thấu hiểu đóng vai trò quan trọng hơn bất kỳ hình phạt nào. Trước những đứa trẻ này tôi cố gắng tìm hiểu nguyên nhân, quan sát hành vi, lắng nghe cảm xúc và trao cơ hội để các em được thể hiện năng lực tích cực của mình. Một đứa trẻ hay gây rối hôm nay, nếu được yêu thương đúng cách, có thể trở thành người kiên cường, trung thực và biết bảo vệ người khác trong tương lai.
Điều cốt lõi là tin rằng trong mỗi đứa trẻ luôn có phần tốt đẹp cần được “đánh thức” dậy. Thiên Chúa luôn có cách của Ngài để quan phòng yêu thương các em.
Để cho các em dẫu hôm nay còn nhiều điều khiếm khuyết, nhưng ngày mai có thể trở nên những người tốt cho Giáo hội và Xã hội, miễn là các em có được môi trường tốt, một mái ấm chan hòa yêu thương và niềm tin dành cho các em đủ lớn.
Phương pháp tâm lý để nhận ra và phát huy nội lực ở trẻ cá biệt
Qua nghiên cứu tâm lý của trẻ mình đang phục vụ, qua các buổi tập huấn, và kinh nghiệm của các chuyên viên tâm lý tại nhiều mái ấm, tôi nhận thấy có một số phương pháp tiếp cận nhẹ nhàng nhưng hiệu quả trong việc khám phá nội lực của trẻ, đặc biệt với các em có hành vi tiêu cực:
- Lắng nghe chủ động: cho trẻ cảm giác được tôn trọng, không phán xét.
- Phản chiếu cảm xúc: giúp trẻ nhận diện và gọi tên cảm xúc của mình.
- Khích lệ hành vi tích cực: dù nhỏ, cũng nên được ghi nhận để tạo động lực.
- Giao trách nhiệm nhỏ: để trẻ cảm thấy mình có vai trò và được tin tưởng.
- Tạo môi trường an toàn: nơi trẻ không sợ sai, không bị bêu xấu hay cô lập.
Chính trong quá trình đó, trẻ sẽ dần nhận ra “mình có thể làm được”, và đó là lúc nội lực bắt đầu được khơi dậy và phát triển.
Hành trình của sự kiên nhẫn và yêu thương
Mỗi đứa trẻ trong Mái ấm có một hành trình riêng, với tốc độ trưởng thành và khả năng thích ứng khác nhau. Sứ vụ của quý Dì Đa Minh nơi đây, không chỉ là chăm lo đời sống vật chất cho các em được no đủ, mà còn gieo những hạt giống tinh thần - sự cảm thông, lòng biết ơn và niềm tin vào bản thân cho các em.
Mỗi tiến bộ nhỏ, mỗi thay đổi tích cực, mỗi nụ cười sau những ngày dài im lặng… đều là phép màu của nội lực được đánh thức. Các em là những món quà Chúa trao cho chị em, là những hạt giống mà Chúa trao cho chị em để qua bàn tay chăm sóc và tình yêu thương của chị em, các hạt giống ấy sẽ lớn lên.
Kết nối để nâng đỡ
Khám phá nội lực của trẻ không chỉ là trách nhiệm của người đồng hành với trẻ, mà là nhiệm vụ chung của tất cả mọi người đang phục vụ nơi đây, lòng trắc ẩn của cả Hội dòng, của những người có tấm lòng hảo tâm và của cả xã hội. Chỉ khi mọi người cùng chung tay tạo dựng môi trường yêu thương và tôn trọng, các em trong mái ấm mới thật sự có cơ hội phát triển toàn diện và tự tin bước vào đời.
Không có đứa trẻ nào là vô vọng, chỉ có đứa trẻ chưa được ai nhìn thấy hết giá trị của mình.
Tóm lại, khám phá nội lực của trẻ là hành trình dài, đòi hỏi sự nhẫn nại, thấu hiểu và tình thương. Mỗi em nhỏ, dù nghịch ngợm hay hiền lành, dù năng động hay trầm lặng, đều có một hạt giống tốt được Chúa gieo sẵn vào tâm hồn – chỉ cần được chăm sóc đúng cách, nó sẽ nảy mầm, lớn lên và tỏa hương.
Và có lẽ, các chị em Nữ tu Đa Minh chúng ta là người được trao sứ vụ chăm sóc, bằng tình yêu thương và sự kiên định của mình, đã và đang làm công việc cao quý nhất là đánh thức nội lực để các em được sống, được lớn lên và được làm người tốt, người hữu ích cho Giáo hội và xã hội.