Đừng để những điều phụ thuộc che khuất điều cốt lõi của Tin Mừng
Thiên Chúa của ngươi…
và yêu người thân cận như chính mình”
(Mt 22,37-39).
Có một nguy cơ rất tinh tế trong đời sống đức tin: chúng ta có thể làm rất nhiều điều đúng mà vẫn đánh mất điều quan trọng nhất. Có thể giữ những quy định rất cẩn thận, chu toàn những bổn phận đạo đức, tham dự các giờ kinh lễ đều đặn, nhưng trái tim lại ngày càng xa Thiên Chúa và xa con người. Chúa Giêsu không trách những điều tốt mà người Pharisêu đang làm; Ngài chỉ cho thấy bi kịch xảy ra khi những điều phụ thuộc chiếm chỗ của điều cốt lõi: “Các người nộp thuế thập phân… mà xao lãng lẽ công bình và lòng yêu mến Thiên Chúa” (Lc 11,42).
Điều đáng suy nghĩ là Chúa Giêsu không nói: “Các người không làm gì cả”. Trái lại, họ làm rất nhiều. Nhưng họ đã đánh mất thứ tự của các giá trị. Họ chăm chút từng chi tiết nhỏ, nhưng lại bỏ quên công bình và tình yêu. Họ có thể rất chính xác trong việc thực hành, nhưng lại thiếu điều làm cho việc thực hành ấy có ý nghĩa. Đó là lúc đạo đức trở thành hình thức: khi người ta quan tâm nhiều đến việc mình có đúng hay không, nhưng ít quan tâm mình có yêu thương hay không.
Chúa Giêsu nói: “Các điều này phải làm, mà các điều kia cũng không được bỏ” (Lc 11,42). Ngài không dạy chúng ta bỏ những thực hành đạo đức. Vấn đề là phải biết điều gì là trung tâm. Luật lệ, bổn phận, kinh nguyện, truyền thống đều có giá trị khi chúng dẫn con người đến tình yêu Thiên Chúa và phục vụ tha nhân. Nhưng nếu những điều ấy trở thành mục đích tự thân, chúng có thể khiến chúng ta tưởng rằng mình đang đến gần Chúa trong khi thực ra chỉ đang xây dựng một hình ảnh đạo đức về chính mình.
Thánh Phaolô đã diễn tả rất mạnh mẽ điều này: “Giả như tôi có nói được các thứ tiếng của loài người và của các thiên thần đi nữa, mà không có tình yêu, thì tôi cũng chẳng khác gì thanh la phèng phèng… Giả như tôi có đem hết gia tài cơ nghiệp mà bố thí, hay nộp cả thân xác để chịu thiêu đốt, mà không có tình yêu, thì cũng chẳng ích gì cho tôi” (1Cr 13,1-3). Có thể có rất nhiều việc tốt, nhưng nếu thiếu tình yêu, chúng có thể trở nên rỗng. Bởi đối với Thiên Chúa, giá trị của một hành động không chỉ nằm ở điều chúng ta làm, mà còn ở trái tim chúng ta làm với điều ấy.
Có lẽ vì thế, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là: “Tôi có giữ đạo không?” nhưng là: “Đời sống đạo của tôi đang làm tôi trở thành người thế nào?” Tôi có hiền hơn không? Có dễ tha thứ hơn không? Có biết thương người yếu đuối hơn không? Có bớt xét đoán không? Có biết cúi xuống trước nỗi đau của người khác không? Nếu càng sống đạo mà trái tim càng khép kín, càng dễ lên án, càng thích chứng minh mình đúng, thì có lẽ chúng ta cần dừng lại và để Lời Chúa soi chiếu chính mình.
Một trong những lời Chúa Giêsu trách người Pharisêu cũng liên quan đến việc họ “thích ngồi ghế đầu trong hội đường, thích được người ta chào hỏi ở nơi công cộng” (x. Lc 11,43). Ở đây, vấn đề không còn là luật lệ, nhưng là cái tôi. Đời sống đạo có thể trở thành một sân khấu rất tinh vi, nơi con người làm điều tốt nhưng vẫn âm thầm mong được nhìn nhận. Chúng ta có thể phục vụ, nhưng muốn người khác biết mình đã hy sinh. Có thể làm việc cho Chúa, nhưng buồn khi tên mình không được nhắc đến. Có thể nói về khiêm nhường, nhưng lại khó chịu khi người khác được khen hơn mình.
Khi ấy, điều cần thanh luyện không phải là những việc chúng ta đang làm, mà là ý hướng nằm phía sau những việc ấy. Chúa Giêsu không chỉ nhìn đôi tay đang phục vụ; Ngài nhìn trái tim đang tìm kiếm điều gì. Một hành động rất nhỏ được làm vì tình yêu có thể đẹp trước mặt Chúa hơn một việc rất lớn được làm để tìm kiếm chính mình. Đó là lý do đời sống thiêng liêng không bao giờ chỉ là chuyện làm nhiều hơn, nhưng là yêu thật hơn.
Đặc biệt, lời Chúa Giêsu về việc “chất trên vai kẻ khác những gánh nặng không thể gánh nổi” (x. Lc 11,46) là một lời cảnh tỉnh rất mạnh đối với bất cứ ai có trách nhiệm hướng dẫn người khác. Đức tin không được biến thành một hệ thống khiến người yếu đuối cảm thấy mình không bao giờ đủ tốt. Người phục vụ Tin Mừng không được dùng luật lệ để nâng mình lên và đè người khác xuống. Chúa Giêsu đến không phải để chất thêm gánh nặng, nhưng để nói: “Tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, hãy đến cùng tôi, tôi sẽ cho nghỉ ngơi bồi dưỡng” (Mt 11,28).
Điều đó không có nghĩa là Tin Mừng không đòi hỏi. Trái lại, Tin Mừng đòi hỏi rất nhiều: yêu thương, tha thứ, trung thành, hy sinh, từ bỏ chính mình. Nhưng khác với những gánh nặng do con người áp đặt, lời mời của Chúa Giêsu luôn bắt đầu từ tình yêu và dẫn đến tự do. Ngài không chỉ nói: “Hãy làm điều này” . Ngài còn nói: “Hãy đến với tôi” . Khi con người gặp được tình yêu, những đòi hỏi của Tin Mừng không còn chỉ là luật phải giữ, nhưng trở thành con đường của một người muốn sống xứng đáng với tình yêu mình đã nhận.
Có lẽ đây là điều chúng ta cần thường xuyên kiểm tra trong đời sống đạo: những điều tôi đang làm có đưa tôi đến gần Chúa hơn không? Những lời kinh tôi đọc có làm trái tim tôi biết yêu hơn không? Việc phục vụ của tôi có làm người khác cảm nhận được lòng nhân hậu của Chúa không? Những nguyên tắc tôi bảo vệ có giúp người yếu đuối đứng lên không? Nếu không, có lẽ chúng ta cần trở về với điều cốt lõi.
Điều cốt lõi ấy không quá phức tạp. Chúa Giêsu từng tóm lại toàn bộ Lề Luật trong hai điều: “Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi… và yêu người thân cận như chính mình” (Mt 22,37-39). Mọi thực hành đạo đức chỉ thật sự có giá trị khi cuối cùng đưa chúng ta về hai điều ấy. Cầu nguyện để yêu Chúa hơn. Ăn chay để trái tim tự do hơn. Tham dự phụng vụ để được kết hợp với Đức Kitô và biết trao mình cho người khác hơn. Giữ luật để sống trong tình yêu, chứ không phải để có một lý do đứng trên người khác.
Sau cùng, điều Thiên Chúa muốn không phải là một con người hoàn hảo trong mắt người khác, nhưng là một trái tim chân thật trước mặt Ngài. Một trái tim biết mình còn yếu đuối, nhưng không ngừng trở về. Một trái tim biết mình chưa yêu đủ, nhưng vẫn muốn học yêu. Một trái tim không dùng đạo đức để che giấu những thiếu sót, nhưng để ân sủng chạm đến những nơi còn cần được chữa lành. Bởi khi đạo đức trở thành hình thức, chúng ta có thể giữ được rất nhiều thứ bên ngoài mà đánh mất chính linh hồn của Tin Mừng. Nhưng khi tình yêu trở thành trung tâm, ngay cả những việc nhỏ bé nhất cũng có thể trở thành một lời cầu nguyện đẹp.
Ước gì chúng ta đừng bao giờ để những điều phụ thuộc làm mình quên mất điều cốt lõi. Xin cho mọi lời kinh, mọi việc đạo đức, mọi hy sinh và phục vụ đều dẫn chúng ta đến gần Chúa hơn và làm trái tim chúng ta rộng mở hơn với con người. Để đời sống đạo không chỉ được nhìn thấy qua những gì chúng ta làm, nhưng được nhận ra qua cách chúng ta yêu thương, tha thứ, khiêm nhường và nâng đỡ người khác; vì sau tất cả, điều Thiên Chúa muốn nơi chúng ta không phải là một đời sống chỉ “đúng”, mà là một đời sống có tình yêu.
Giọng đọc: Phan Anh