Khi Hy Sinh Trở Thành Điều Xa Lạ
Có thời kỳ trong lịch sử Giáo Hội, người ta thường nhìn sự thánh thiện trong đời sống thánh hiến qua những biểu hiện rất rõ ràng: ăn chay nghiêm ngặt, ngủ trên nền đất, đánh tội, mặc áo nhặm… Không ít vị thánh đã bước đi trên con đường ấy với một tình yêu mãnh liệt dành cho Thiên Chúa. Theo dòng thời gian, người Kitô hữu ngày càng hiểu sâu hơn rằng điều Thiên Chúa mong muốn không phải là một thân xác bị hành hạ, nhưng là một con tim được tự do để yêu mến Người và yêu thương tha nhân. Vì thế, đời sống thiêng liêng hôm nay được nhìn nhận quân bình hơn: khổ chế vẫn cần thiết, nhưng phải đi cùng đức ái, sự trưởng thành nhân bản và tự do nội tâm. Đó là một sự điều chỉnh cần thiết.
Thế nhưng, khi tránh một thái cực, người ta lại có thể rơi vào một thái cực khác.
Xã hội hôm nay không ngừng đề cao cái tôi và quyền lợi cá nhân. Con người được khuyến khích biết nói “không” với những điều bất lợi, biết bảo vệ mình và tranh đấu để có được điều mình thích. Những giá trị ấy tự nó không sai. Nhưng nếu thiếu một nền tảng yêu thương và trao hiến, chúng rất dễ khiến sự hy sinh trở thành điều ngớ ngẩn, nhường nhịn bị xem là yếu đuối, và chịu thiệt thòi lại bị coi là thiếu bản lĩnh.
Điều đáng suy nghĩ là lối sống ấy không chỉ dừng lại ngoài xã hội. Nó cũng có thể âm thầm bước vào cánh cửa các tu viện.
Bây giờ, nơi cuộc sống của người thánh hiến, những vật dụng hằng ngày không còn chỉ được lựa chọn theo nhu cầu sử dụng mà còn phải đẹp hơn, mới hơn, tiện nghi hơn. Bữa cơm cộng đoàn có lúc vượt quá sự thanh đạm cần thiết. Những điều ấy không phải lúc nào cũng sai. Một cộng đoàn có điều kiện sống tốt hơn, có phương tiện học hành và phục vụ tốt hơn, đó là điều đáng mừng.
Vấn đề chỉ bắt đầu khi tiện nghi trở thành nhu cầu, nhu cầu trở thành quyền lợi, cuối cùng quyền lợi trở thành điều không muốn từ bỏ.
Và điều đáng lo hơn nữa là sự thay đổi ấy thường không bắt đầu từ những chuyện lớn. Nó có thể xuất hiện ngay trên bàn ăn. Một người vô thức chọn quả trứng lớn hơn, lành lặn hơn. Trên đĩa trái cây, bàn tay tự nhiên tìm đến quả ngon nhất. Người đến sau nhận phần còn lại. Chẳng ai cố ý làm điều xấu. Nhưng chính những phản xạ rất nhỏ ấy đôi khi cho thấy một điều lớn hơn: trong lòng mình, người khác có thực sự được nghĩ đến trước hay không?
Đời sống thiêng liêng không chỉ được nhìn thấy nơi nhà nguyện. Nó còn hiện ra trên bàn ăn, trong cách chọn chỗ ngồi, trong việc nhận phần trước hay phần sau, trong thái độ khi người khác vô tình được hơn mình một chút.
Khổ chế hôm nay không nhất thiết phải bắt đầu bằng những việc thật lớn. Nó có thể bắt đầu bằng việc biết dừng lại trước một nhu cầu không thật sự cần thiết. Nhận phần nhỏ hơn mà lòng vẫn bình an. Sử dụng một món đồ vừa đủ thay vì luôn muốn sở hữu món tốt nhất, sang xịn nhất. Chấp nhận một chút bất tiện, thiệt thòi mà không biến nó thành nguyên nhân để than phiền, khó chịu.
Một người không thể hy sinh trong những điều nhỏ cũng rất khó quảng đại trong những điều lớn.
Đã hẳn, Giáo Hội không dạy người Kitô hữu phải cam chịu cách mù quáng. Có những điều cần được lên tiếng, có những bất công cần được sửa chữa, có những nhu cầu chính đáng cần được đáp ứng. Nhưng thứ hy sinh cần được quan tâm chính là cái tôi muốn mình luôn được phần hơn. Đó mới là một cuộc khổ chế khó khăn.
Bởi khổ chế không nhằm làm cho con người nghèo khổ vì nghèo khổ. Khổ chế giúp con người trở nên tự do. Tự do trước vật chất. Tự do trước sự tiện nghi. Tự do trước nhu cầu được ưu tiên. Và nhất là tự do để có thể yêu thương mà không tính toán xem mình sẽ được gì.
Có lần nghe một người trẻ chia sẻ, điều làm họ xúc động khi nhìn đời tu không phải là những công trình lớn hay những chương trình mục vụ hoành tráng. Họ xúc động vì có những con người dám sống rất đơn giản, dám hi sinh, dám chịu thiệt thòi vì một lý tưởng cao đẹp. Có lẽ đời sống thánh hiến hôm nay đang thiếu những người như thế!
Một cộng đoàn có thể có những điều kiện tốt, nhưng vẫn sống đơn sơ. Một người tu sĩ có thể sử dụng những phương tiện hiện đại, nhưng vẫn có một trái tim biết đủ. Có thể ăn một bữa cơm ngon, nhưng vẫn sẵn sàng nhường phần ngon hơn. Có thể được chăm sóc, nhưng không đòi hỏi mình luôn phải được ưu tiên. Có lẽ đó mới là thứ khổ chế âm thầm nhưng có sức làm chứng mạnh mẽ.
Bởi sau cùng, điều người trẻ và cả thế giới cần nhìn thấy nơi đời tu điều gì, nếu không phải là những con người tự do trước chính mình; không bị vật chất dẫn dắt, không bị tiện nghi chi phối, không cần phải tô điểm bằng vẻ ngoài sang trọng mới cảm thấy mình có giá trị.
Và có lẽ, trước khi đòi hỏi đời tu phải khác với thế gian bằng những điều lớn lao, mỗi người có thể bắt đầu từ một điều rất nhỏ: hôm nay, có thể vui lòng nhường cho người khác một phần tốt hơn không? Có thể chọn điều vừa đủ thay vì điều tốt nhất không? Có thể chịu thiệt một chút mà lòng vẫn thấy vui vẻ, bình an không?
Nếu đời tu cũng chỉ phản chiếu cùng một lối sống mà xã hội đang theo đuổi, nếu mọi chọn lựa cuối cùng vẫn quy về sự tiện nghi, hưởng thụ và lợi ích cá nhân, thì điều gì sẽ còn làm nên nét khác biệt của người được thánh hiến?