Không ai có thể trốn mãi khỏi sự thật trong chính lòng mình
Và tôi đang trở thành người thế nào?
Có những điều con người có thể cố quên, có thể tìm cách che giấu trước người khác, nhưng lại không dễ dàng xóa khỏi chính lòng mình. Người ta có thể đóng một cánh cửa, bước sang một trang mới, bận rộn với bao công việc để không phải nghĩ đến quá khứ. Nhưng có những lúc, chỉ một câu nói, một ánh mắt, một sự kiện bất ngờ cũng đủ làm những điều tưởng đã ngủ yên trở lại. Không phải vì quá khứ muốn níu kéo con người, nhưng bởi lương tâm vẫn còn đó.
Trang Tin Mừng hôm nay cho chúng ta gặp Hêrôđê trong một khoảnh khắc như thế. Ông nghe biết những gì Đức Giêsu đang làm và “phân vân lắm”. Rồi ông thốt lên: “Ông Gioan, chính ta đã chém đầu rồi! Vậy thì ông này là ai mà ta nghe đồn những chuyện như thế?” (Lc 9,9). Đằng sau câu hỏi về Đức Giêsu dường như còn có một câu hỏi khác đang vang lên trong chính lòng ông: Tôi đã làm gì? Và tôi đang trở thành người thế nào?
Hêrôđê nghe người ta nói về Đức Giêsu, nhưng điều khiến ông bất an lại là ký ức về Gioan. Ông tưởng rằng khi Gioan đã chết, tiếng nói của vị ngôn sứ cũng đã bị dập tắt. Nhưng có những tiếng nói không thể bị giết chết, bởi chúng đã đi vào lương tâm. Người ta có thể làm cho một người im tiếng, nhưng không dễ làm cho sự thật im tiếng. Hêrôđê có thể tiếp tục sống, tiếp tục cai trị, tiếp tục xuất hiện trước đám đông, nhưng trong sâu thẳm, ông vẫn phải đối diện với điều mình đã làm. Lương tâm không phải là tiếng nói của sự kết án tuyệt vọng; trước hết, đó là tiếng gọi con người trở về với sự thật.
Điều đáng suy nghĩ là Hêrôđê muốn gặp Đức Giêsu. Nhưng Tin Mừng không nói rằng ông muốn thay đổi đời mình. Ông chỉ muốn gặp Ngài. Có thể ông tò mò, có thể ông muốn tận mắt chứng kiến những điều người ta kể, hoặc cũng có thể ông muốn tìm một lời giải thích cho sự bối rối trong lòng. Điều này rất gần với con người hôm nay. Chúng ta có thể muốn biết về Chúa, muốn nghe Lời Chúa, muốn tìm hiểu đạo lý, thậm chí muốn đến gần những điều thánh thiêng, nhưng vẫn chưa thật sự muốn để Chúa chạm vào những vùng sâu kín của đời mình. Gặp Chúa không chỉ là nhìn thấy Ngài; gặp Chúa là để Ngài đưa chúng ta vào sự thật.
Bởi vậy, câu hỏi “Đức Giêsu là ai?” không chỉ dành cho Hêrôđê. Đó cũng là câu hỏi cho mỗi người cần đặt trước cuộc đời mình. Ngài là ai đối với tôi? Một nhân vật trong lịch sử? Một vị thầy đạo đức? Một Đấng để tôi cầu xin khi gặp khó khăn? Hay Ngài thực sự là Chúa của cuộc đời tôi? Câu trả lời không chỉ nằm trên môi miệng, nhưng được thể hiện qua cách chúng ta sống. Có những lúc chúng ta nói mình tin Chúa nhưng lại cố tình bước đi ngược với điều mình biết là đúng. Có những lúc chúng ta biết mình cần xin lỗi nhưng vẫn cố chấp; biết mình cần tha thứ nhưng vẫn giữ mãi oán giận; biết mình phải sống thật nhưng lại chọn một lời nói dễ dàng hơn sự thật. Khi ấy, lương tâm bắt đầu lên tiếng.
Tiếng nói của lương tâm đôi khi rất nhẹ. Nó không ồn ào, không áp đặt, chỉ là một sự day dứt âm thầm: Điều đó có thật sự đúng không? Mình có đang sống ngay thẳng không? Mình có làm tổn thương ai không? Mình có đang phản bội điều tốt mà mình biết phải làm không? Nếu biết lắng nghe, những câu hỏi ấy không làm chúng ta tuyệt vọng, nhưng có thể trở thành khởi đầu của một cuộc trở về. Công đồng Vaticanô II nhắc rằng trong nơi sâu thẳm của lương tâm, con người khám phá một lề luật mà chính mình không đặt ra, nhưng phải vâng theo; nơi đó vang lên tiếng gọi hãy làm điều thiện và tránh điều ác (x. Gaudium et Spes, 16). Lương tâm chân chính vì thế không phải là điều chúng ta tùy ý tạo ra, nhưng là nơi con người được mời gọi đối diện với sự thật và trách nhiệm của mình.
Thế nhưng, điều nguy hiểm không phải là có một lương tâm day dứt, mà là tìm cách làm cho lương tâm im tiếng. Người ta có thể làm điều sai rồi tự biện minh: Ai cũng làm như thế; chuyện đó có gì nghiêm trọng; chẳng ai biết đâu; rồi thời gian sẽ làm mọi chuyện qua đi. Nhưng sự thật không biến mất chỉ vì chúng ta không muốn nhìn vào nó. Một vết thương được che kín không có nghĩa là nó đã lành. Một lỗi lầm bị quên đi không có nghĩa là nó chưa từng xảy ra. Và một lương tâm bị làm cho chai cứng không có nghĩa là con người đã tìm được bình an.
Hêrôđê đã có cơ hội để đối diện với Đức Giêsu, nhưng câu chuyện Tin Mừng cho thấy ông không đi đến một cuộc hoán cải thực sự. Sau này, khi Đức Giêsu bị đưa đến trước mặt ông, Hêrôđê “mừng lắm”, vì ông mong được thấy Ngài làm một phép lạ (x. Lc 23,8). Ông muốn xem Đức Giêsu, nhưng dường như chưa muốn gặp Ngài bằng một tâm hồn chân thành. Đó là một cảnh báo sâu sắc: người ta có thể ở rất gần những điều thánh thiêng mà vẫn không để mình được biến đổi.
Vì thế, khi lương tâm lên tiếng, điều cần làm không phải là chạy trốn, nhưng là dừng lại và lắng nghe. Đừng vội tìm cách biện minh cho mình. Đừng đổ lỗi cho hoàn cảnh. Đừng sợ nhìn nhận mình đã sai. Bởi Thiên Chúa không đánh mất tình yêu của Ngài chỉ vì chúng ta nhận ra sự yếu đuối của mình. Trái lại, chính khi dám bước ra khỏi bóng tối của sự che giấu, con người mới có thể đón nhận ánh sáng của lòng thương xót. Đức Giáo hoàng Phanxicô từng nhắc: “Thiên Chúa không bao giờ mệt mỏi khi tha thứ; chính chúng ta mới mệt mỏi khi xin Người tha thứ”.
Có lẽ mỗi người đều có những điều chỉ mình và Chúa biết. Những ký ức chưa được chữa lành, những lời nói muốn rút lại, những sự chọn lựa khiến lòng mình không bình an, những điều tốt đã biết mà chưa làm. Trang Tin Mừng hôm nay không mời gọi chúng ta sống mãi trong mặc cảm, nhưng mời chúng ta đủ can đảm để sống thật. Bởi lương tâm lên tiếng không phải để đẩy chúng ta xa Chúa, mà để đánh thức nơi chúng ta khát vọng trở về.
Và khi tiếng nói ấy vang lên, có lẽ điều đẹp nhất chúng ta có thể làm là đừng bịt tai mình lại. Hãy để sự thật dẫn chúng ta đến với lòng thương xót; để lòng thương xót giúp chúng ta can đảm sửa đổi; và để sự tha thứ mở ra một con đường mới. Không ai có thể thay đổi quá khứ, nhưng với Chúa, không ai bị khóa chặt trong quá khứ. Điều quan trọng không phải là mình đã từng sai thế nào, nhưng là hôm nay mình có đủ khiêm tốn để trở về hay không. Bởi cuối cùng, bình an đích thực không đến từ việc làm cho tiếng nói của lương tâm biến mất, nhưng từ việc sống hòa hợp với sự thật. Khi dám nhìn nhận mình trước mặt Chúa, con người không còn phải chạy trốn chính mình. Và khi ấy, tiếng nói từng khiến chúng ta day dứt có thể trở thành tiếng gọi của ân sủng: Hãy trở về. Hãy sống thật. Và hãy bắt đầu lại.
Giọng đọc: Phan Anh