--- Bài học của người quản lý bất lương ---
cho đi điều gì, và cũng không ai
giàu đến mức không
còn cần đón nhận
điều gì”
Cuộc sống của con người luôn là những chuỗi ngày của những sự lựa chọn. Mỗi ngày, chúng ta đứng trước biết bao ngã rẽ. Những con đường lớn nhỏ, hay những quyết định tưởng chừng như vụn vặt, nhưng lại có thể định hình cả hướng đi của cuộc đời. Có những chọn lựa đem đến bình an và hạnh phúc, nhưng cũng có những chọn lựa để lại những vết đau thương âm thầm trong tâm hồn. Người ta thường khôn ngoan trong việc tìm kiếm lợi ích cho mình, giỏi tính toán để hơn người khác, nhưng lại dễ quên rằng, khôn ngoan đích thực không nằm ở sự sắc bén của trí óc, mà là ở độ sâu của con tim, nơi chúng ta biết yêu, biết trao ban, và biết sử dụng đời mình để gieo những giá trị vĩnh cửu. Giữa dòng đời đầy toan tính đó, dụ ngôn người quản lý bất lương trong Tin Mừng Luca (x. Lc 16,1–8) vang lên như một lời nhắc nhớ thật nhẹ mà thấm thía rằng hãy khôn khéo, nhưng khôn khéo trong tình yêu. Bởi có một sự khôn khéo mang lại thành công chóng qua, và cũng có một sự khôn khéo dẫn chúng ta đến hạnh phúc đời đời. Và Chúa Giêsu, Đấng thấu suốt mọi tâm hồn, đang mời gọi chúng ta bước vào con đường khôn ngoan ấy, con đường của những chọn lựa được soi dẫn bởi tình yêu và ánh sáng của Thiên Chúa.
Sự khôn ngoan của người biết tỉnh thức
Người quản lý trong dụ ngôn của Tin Mừng bị tố cáo là đã phung phí tài sản của chủ. Đứng trước nguy cơ mất việc, ông hoang mang nhưng không tuyệt vọng, ông đã nhanh chóng tìm cách xoay chuyển tình thế. Người quản lý đã gọi các con nợ đến, giảm bớt sổ nợ cho họ để tạo dựng tình thân cho ngày mai. Hành động ấy thoạt nhìn thật gian xảo, nhưng Chúa Giêsu lại khen ông là “hành động khôn khéo” (x. Lc 16,8). Điều Chúa muốn nói không phải là việc ca ngợi về sự mưu mẹo, mà là để nhấn mạnh một điểm then chốt hơn, đó là con cái đời này biết tính toán, biết nhìn xa để lo cho tương lai trần thế; còn con cái ánh sáng, đôi khi lại trở nên thờ ơ trước tương lai vĩnh cửu của mình.
Lời Chúa như một hồi chuông đánh thức chúng ta giữa cuộc sống đầy bon chen hôm nay. Liệu chúng ta có đang tỉnh thức để nhận ra điều gì thực sự quan trọng, hay đang mải miết đuổi theo những ảo ảnh phù du? Hay biết bao lần chúng ta khôn ngoan trong những chuyện làm ăn, giao tiếp, dự tính cho tương lai vật chất, nhưng lại nông nổi, hời hợt trong việc đầu tư cho linh hồn của mình? Và có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là nghèo đói hay thất bại, mà là đánh mất cảm thức về sự sống đời đời, quên rằng mình đang trên hành trình trở về Nhà Cha.
Người quản lý kia, dù sai trong cách hành động, nhưng vẫn còn có một điểm đáng cho chúng ta học hỏi, đó là ông ta biết nhìn thấy, biết dừng lại, và biết chuẩn bị cho tương lai. Còn chúng ta thì sao? Chúng ta có biết nhìn xa hơn những tháng năm ngắn ngủi này để sống cho điều trường tồn? Có biết dùng của cải, thời gian, hay tài năng mà Chúa đã trao ban để phục vụ, để sẻ chia, hay để làm phong phú cho đời sống người khác?
Khôn ngoan thật sự, vì thế, không hệ tại ở sự khéo léo xoay xở, mà ở khả năng định hướng cuộc đời của mình theo ánh sáng của Tin Mừng. Người tỉnh thức không phải là người thức khuya, nhưng là người không để trái tim của mình ngủ quên trong ích kỷ, vô cảm và mê đắm danh lợi. Chính họ, những người biết chọn điều đúng, dù nhỏ bé và âm thầm, mới là những người khôn ngoan thật sự, vì họ đang đầu tư cho Nước Trời, nơi “mối mọt không đục khoét , rỉ sét không làm hư hại, và kẻ trộm không đào ngạch khoét vách mà lấy đi được” (x. Mt 6,20).
Khôn khéo để yêu thương và sẻ chia
Khôn ngoan theo đường lối của Tin Mừng không phải là thứ khôn ngoan mưu mẹo hay toan tính, mà là khôn ngoan của một trái tim biết yêu thương. Chúa Giêsu đã đảo ngược mọi tiêu chuẩn thường tình của thế gian khi Ngài dạy: “Hãy dùng tiền của bất chính mà tạo lấy bạn bè, phòng khi hết tiền, họ sẽ đón rước anh em vào nơi ở vĩnh cửu” (Lc 16,9). Đó là một lời dạy làm cho chúng ta phải giật mình, vì rằng của cải, địa vị, danh vọng, … những điều chúng ta vẫn tưởng là bảo đảm cho hạnh phúc, cho tương lai, nhưng thực ra chúng chỉ là phương tiện tạm bợ, còn đích đến thực sự chính là tình người, là mối tương quan được xây dựng bằng lòng yêu thương và quảng đại.
Khôn khéo theo tinh thần của Tin Mừng là biết dùng những điều chóng qua để đạt tới điều vĩnh cửu. Người khôn ngoan không phải là người tích góp thật nhiều, nhưng là người biết trao đi đúng lúc, biết biến của cải thành cơ hội để yêu thương, để xoa dịu, hay để nâng đỡ. Chúa Giêsu không dạy chúng ta khinh chê tiền bạc, nhưng mời gọi chúng ta biết đặt nó đúng chỗ, làm tôi cho tình yêu, chứ không để nó làm chủ trên chính con tim của mình.
Thế giới hôm nay có lẽ chưa bao giờ thừa vật chất như thế, nhưng cũng chưa bao giờ thiếu lòng nhân ái như thế. Người ta có thể chi hàng triệu cho thú vui, nhưng lại ngại sẻ chia vài đồng cho người khốn khổ. Họ có thể đầu tư vào bất động sản, vào cổ phiếu, nhưng ít khi nghĩ đến việc “đầu tư” cho những giá trị vĩnh cửu là lòng trắc ẩn, sự tử tế, hay tình liên đới. Đức Thánh Cha Phanxicô đã từng nhấn mạnh trong Evangelii Gaudium rằng: “Không ai nghèo đến nỗi không thể cho đi điều gì, và không ai giàu đến mức không còn cần đón nhận điều chi” (EG, 57). Câu nói ấy đã chạm đến tận cùng ý nghĩa của việc sống khôn ngoan, là biết chia sẻ để cả người cho và người nhận đều được lớn lên trong tình yêu.
Người quản lý bất lương trong dụ ngôn của Tin Mừng, dù hành động sai, nhưng vẫn để lại một bài học đáng suy nghĩ. Ông ta hiểu rằng, trong giờ khốn khó, điều còn lại có giá trị nhất không phải là tiền bạc, mà là mối tương quan với con người. Ông chọn kết nối, dẫu cách làm còn vụng về. Còn chúng ta thì sao? Chúa mời gọi chúng ta làm điều đó bằng cách trong sáng hơn, chân thật hơn, là bằng sự trong ngần của lòng nhân ái, và bằng ánh sáng của đức tin và tình yêu vô vị lợi. Mẹ thánh Têrêsa Calcutta đã từng chia sẻ rằng: “Điều quan trọng không phải là chúng ta cho bao nhiêu, nhưng là chúng ta đặt bao nhiêu tình yêu vào điều chúng ta cho”. Đôi khi, một nụ cười, một lời cảm thông, hay một hành động nhỏ bé cũng đủ làm ấm lại một trái tim lạnh giá. Của cải rồi sẽ mất đi, danh vọng rồi cũng sẽ tàn phai, nhưng tình yêu và lòng tốt mà chúng ta gieo sẽ trở thành hoa trái không bao giờ phai mờ. Người khôn ngoan trong tình yêu, vì thế, là người biết đầu tư vào những điều không bao giờ lỗ vốn, đó chính là lòng nhân hậu, là tình thương, ân nghĩa, là sự tha thứ, … đó là những đồng vốn thiêng liêng có giá trị vĩnh cửu trong Nước Trời.
Sống khôn khéo trong ánh sáng của Tin Mừng
Khôn khéo trong tình yêu không phải là thứ khôn khéo nhằm tìm kiếm lợi ích hay bảo vệ bản thân mình, nhưng là biết sống vì điều thiện, biết đặt Thiên Chúa ở trung tâm của mọi sự chọn lựa. Người khôn ngoan theo tinh thần của Tin Mừng không phải là người thành công theo tiêu chuẩn của thế gian, mà là người biết hướng lòng mình về điều làm vui lòng Thiên Chúa. Chúa Giêsu không chỉ dạy chúng ta yêu thương, mà còn dạy chúng ta yêu thương một cách khôn ngoan, là biết ưu tiên cho điều chính yếu, biết chọn “phần tốt nhất” như Maria đã chọn khi ngồi bên chân Chúa (x. Lc 10,42).
Khôn ngoan của Tin Mừng, vì thế, là ánh sáng soi đường cho những quyết định hằng ngày. Khi chúng ta biết dừng lại để lắng nghe thay vì phản ứng vội vàng, biết chọn hiền hòa thay vì giận dữ, hay biết sống đơn sơ thay vì chạy theo hình thức. Đó là thứ khôn ngoan của tâm hồn tự do, không bị trói buộc bởi tiền tài, danh vọng hay dư luận, nhưng được hướng dẫn bởi Thánh Thần.
Đôi khi chúng ta tưởng rằng, để nên thánh là một lý tưởng xa vời, chỉ dành cho những bậc anh hùng đức tin. Nhưng thực ra, nên thánh chính là biết sống khôn ngoan mỗi ngày, biết chọn tha thứ thay vì oán hận, chọn yêu thương thay vì thờ ơ, và chọn trao ban thay vì giữ lại. Mỗi chọn lựa nhỏ bé đó, khi được thực hiện trong ánh sáng của Tin Mừng, đều trở thành hạt mầm của Nước Trời gieo vào lòng đời.
Hơn bao giờ hết, Tin Mừng hôm nay nhắc nhớ cho mỗi một chúng ta rằng Thiên Chúa không cần chúng ta thành công, nhưng mong chúng ta trung tín. Trung tín trong bổn phận, trung tín trong tình yêu thương, hay trung tín trong cách thức mà chúng ta sử dụng của cải, thời gian và khả năng để phục vụ tha nhân. Bởi lẽ, sự khôn ngoan đích thật không nằm trong trí óc sắc sảo, mà ở trong chính con tim được chiếu sáng bởi Thánh Thần, nơi chúng ta học được cách nhìn mọi sự bằng ánh mắt của Chúa và sống mỗi ngày như một cơ hội để yêu thương hơn hôm qua.
Ước mong sao mỗi chúng ta, giữa dòng đời nhiều bon chen và toan tính này, vẫn giữ được cho mình một trái tim khôn ngoan trong tình yêu, biết nhận ra điều gì thật sự đáng sống, biết dùng của cải và thời gian đời này để gieo những hạt giống vĩnh cửu cho Nước Trời. Ước chi trong từng việc nhỏ bé hằng ngày, chúng ta biết chọn phần của lòng nhân hậu hơn là phần của lợi danh; biết lặng lẽ phục vụ thay vì tìm kiếm vinh quang; biết sống để lại dấu ấn của yêu thương, chứ không chỉ là những thành công chóng qua.
Thế giới hôm nay rất cần những con người khôn ngoan theo tinh thần của Tin Mừng, những người biết nhìn bằng ánh sáng của Thánh Thần, biết sống một cách chân thật và nhân hậu, biết “làm giàu trước mặt Thiên Chúa” bằng những việc thiện hằng ngày. Khi chúng ta dám để cho tình yêu hướng dẫn các chọn lựa, chúng ta sẽ nhận ra mọi sự, dù là những điều nhỏ bé, bình thường nhất cũng đều có thể trở thành của lễ đẹp lòng Thiên Chúa. Và ước mong gì chúng ta luôn giữ được niềm tin rằng, mỗi hành động yêu thương không bao giờ là vô ích, mỗi hy sinh âm thầm đều được Thiên Chúa khắc ghi. Và khi hành trình trần thế khép lại, chúng ta sẽ không ra đi tay trắng, nhưng mang theo một kho tàng vô giá, đó chính là tình yêu mà chúng ta đã đầu tư bằng cả tấm lòng và niềm tin trung tín.
Nguyện xin cho mỗi người chúng ta hôm nay, giữa những chọn lựa của đời thường, luôn để cho ánh sáng của Thánh Thần soi dẫn, để biết “khôn khéo trong điều thiện”, biết sống hiền lành trong sự thật, và biết yêu như Chúa yêu: âm thầm, quảng đại, nhưng đầy sức mạnh biến đổi thế gian.