Giữ đạo bằng tình yêu hiếu kính
tạ ơn Đấng là nguồn mạch của mọi sự sống
Ngày Mồng Hai Tết, khi khói hương quyện nhẹ trước bàn thờ gia tiên, khi con cháu cúi đầu tưởng nhớ nguồn cội, lòng người chợt lắng lại. Chúng ta nhận ra mình không tự nhiên mà có. Sự sống này là quà tặng được trao qua bao thế hệ. Đức tin này được gìn giữ bằng mồ hôi, nước mắt và cả những hy sinh thầm lặng của ông bà cha mẹ. Trong bầu khí linh thiêng ấy, Lời Chúa vang lên từ Tin Mừng hôm nay như một lời nhắc nhở vừa quen thuộc vừa cấp bách: “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ” (Mt 15,4; x. Xh 20,12). Nhưng Đức Giêsu không chỉ nhắc lại một điều răn cũ, Ngài bảo vệ điều răn ấy khỏi nguy cơ bị làm rỗng bởi những hình thức đạo đức giả.
Những người Pharisêu trách các môn đệ vì không giữ tập tục rửa tay theo truyền thống tiền nhân (x. Mt 15,2). Họ đặt nặng những quy định bề ngoài, nhưng lại tìm cách lách điều răn cốt lõi. Họ nói rằng của cải đã “dâng cho Chúa”, nên không còn bổn phận giúp đỡ cha mẹ (x. Mt 15,5–6). Nhân danh việc thờ phượng Thiên Chúa, họ né tránh trách nhiệm hiếu thảo. Đức Giêsu gọi đó là “huỷ bỏ lời Thiên Chúa”. Ở đây, Ngài cho thấy một sự thật quan trọng: không một nghi thức nào có thể thay thế tình yêu cụ thể. Không một của lễ nào có thể bù đắp cho sự thiếu vắng bổn phận làm con.
Điều răn “thảo kính cha mẹ” vốn được ghi trong sách Xuất Hành và được nhắc lại trong sách Đệ Nhị Luật (x. Đnl 5,16). Đây là điều răn đầu tiên trong Mười Điều Răn có kèm theo lời hứa: “để ngươi được hạnh phúc và hưởng thọ trên mặt đất”. Hiếu thảo không chỉ là bổn phận luân lý, mà còn là con đường dẫn đến phúc lành. Sách Huấn Ca dạy: “Ai thảo kính cha thì bù đắp lỗi lầm, ai kính trọng mẹ thì tích trữ kho báu” (Hc 3,3–4). Kho báu ấy không chỉ là vật chất, nhưng còn là phúc đức, là bình an nội tâm, là sự bền vững của gia đình.
Trong văn hóa Việt Nam, chữ “hiếu” là nền tảng của đạo làm người. Nhưng dưới ánh sáng Tin Mừng, chữ hiếu còn được nâng lên một chiều kích mới. Khi hiếu kính cha mẹ trần thế, chúng ta học cách nhận ra Thiên Chúa là Cha. Khi biết ơn nguồn cội, chúng ta học cách tạ ơn Đấng là nguồn mạch của mọi sự sống. Bởi thế, điều răn thứ bốn không chỉ nối kết các thế hệ, mà còn mở ra tương quan với Thiên Chúa.
Đức Giêsu không chỉ giảng dạy về hiếu thảo, nhưng Ngài còn sống điều đó. Thánh Luca ghi lại: “Người hằng vâng phục các ngài” (Lc 2,51). Đấng là Con Thiên Chúa đã sống trọn thân phận làm con trong gia đình Nazarét. Và trên đỉnh cao của đau khổ, khi treo trên thập giá, Ngài vẫn nghĩ đến Mẹ của mình. Trong Tin Mừng Gioan, chúng ta đọc thấy: “Thưa Bà, đây là con của Bà… Đây là Mẹ của anh” (Ga 19,26–27). Giữa giờ phút cận kề cái chết, Đức Giêsu vẫn chu toàn bổn phận hiếu thảo. Đó không chỉ là một cử chỉ tình cảm, mà là một mặc khải tình yêu đối với Thiên Chúa không tách rời tình yêu đối với gia đình.
Ngày nay, có thể chúng ta không còn viện cớ “của lễ dâng Chúa” như người xưa. Nhưng chúng ta vẫn có thể giữ đạo bằng hình thức: tham dự phụng vụ đều đặn, đọc kinh mỗi ngày, nhưng thiếu kiên nhẫn với cha mẹ già yếu; dấn thân nhiều việc nhà thờ, nhưng quên một lời hỏi thăm hay một sự chăm sóc cụ thể. Thánh Phaolô đã nói thẳng: “Ai không chăm sóc người thân, nhất là người trong gia đình mình, thì đã chối bỏ đức tin” (1Tm 5,8). Giữ đạo không chỉ ở nhà thờ, nhưng còn giữ đạo bắt đầu từ mái ấm.
Ngôn sứ Giêrêmia đã loan báo một giao ước mới, trong đó lề luật không còn khắc trên bia đá, nhưng được ghi trong trái tim (x. Gr 31,33). Hiếu kính cũng vậy. Nếu chỉ là bổn phận bên ngoài, nó sẽ trở nên nặng nề. Nhưng khi được viết trong trái tim, nó sẽ trở thành tình yêu biết ơn. Là sự hiện diện bên cha mẹ khi các ngài cô đơn. Là sự nhẫn nại khi các ngài yếu đau. Là lời cầu nguyện cho tổ tiên đã qua đời.
Ngày Mồng Hai Tết không chỉ là dịp nhớ về huyết thống, mà còn là dịp nhớ về gia sản đức tin. Bao thế hệ đã truyền lại cho chúng ta không chỉ tên họ, mà cả niềm tin vào Thiên Chúa. Thư gửi tín hữu Hipri nhắc rằng chúng ta “được bao quanh bởi đám mây nhân chứng đông đảo” (x. Hr 12,1). Ông bà tổ tiên của chúng ta cũng là một phần trong “đám mây” ấy. Khi cầu nguyện cho các ngài, chúng ta sống mầu nhiệm hiệp thông các thánh. Sách Macabê dạy rằng cầu nguyện cho người đã qua đời là một việc làm tốt đẹp và cao quý (x. 2 Mcb 12,45). Tình hiếu thảo không chấm dứt nơi nấm mồ, nhưng nó vẫ tiếp tục trong lời kinh và Thánh Lễ dâng cầu cho linh hồn tổ tiên.
Giữa những lời chúc đầu xuân, có lẽ lời chúc đẹp nhất là lời chúc biết sống trọn đạo làm con. Bởi khi gia đình vững vàng trong tình hiếu kính, xã hội sẽ bền vững; khi trái tim biết ơn nguồn cội, đức tin sẽ bén rễ sâu. “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ” không chỉ là một mệnh lệnh luân lý, nhưng còn là lề luật của trái tim, lề luật được viết bằng lòng biết ơn và được thực thi bằng những hy sinh âm thầm mỗi ngày.
Ước gì khi cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên, cúng ta cũng biết cúi lòng mình trước Lời Chúa. Để việc giữ đạo không dừng lại ở nghi thức, nhưng trở thành tình yêu hiếu kính sống động. Và để tình yêu dành cho cha mẹ hôm nay trở thành phúc lành cho mai sau.