Con đường cứu độ vượt trên án phạt
biểu lộ quyền năng của Ngài”
(GLHTCG, 270)
Có những lúc trong đời, con người đứng trước một sự lựa chọn tưởng như rất rõ ràng: đúng hoặc sai, công bằng hoặc bất công, kết án hoặc tha thứ. Và nhiều khi, chúng ta dễ dàng đứng về phía “đúng”, phía của lề luật, phía của công lý. Nhưng Tin Mừng hôm nay (x. Ga 8,1–11) mở ra một chân trời sâu xa hơn là có một con đường vượt trên cả lề luật, đó chính là lòng thương xót.
Một người phụ nữ bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình, không có gì để biện minh, cũng không có lối thoát. Chị bị lôi ra giữa đám đông, đứng đó như một bản án sống động. Xung quanh là những ánh mắt kết tội, những bàn tay sẵn sàng cầm đá. Luật đã rõ. Hình phạt cũng rõ. Mọi sự dường như đã được quyết định. Nhưng thực ra, người bị xét xử hôm đó không chỉ là người phụ nữ, mà đó còn là Đức Giêsu.
Các kinh sư và người Pharisêu không chỉ muốn áp dụng lề luật, mà họ còn muốn giăng bẫy. Nếu Đức Giêsu tha, Ngài sẽ bị coi là chống lại Luật Môsê. Nếu Đức Giêsu kết án, Ngài sẽ đánh mất dung mạo của lòng thương xót. Một cái bẫy khéo léo, nơi mà bất cứ câu trả lời nào cũng có thể trở thành cái cớ để tố cáo. Và giữa sự căng thẳng ấy, Đức Giêsu làm một điều thật lạ: NgFi cúi xuống, viết trên đất (x. Ga 8,6) . Không một lời tranh luận, cũng không một phản ứng vội vàng. Chỉ có sự im lặng. Đó không phải là sự né tránh, nhưng là một khoảng lặng cần thiết, để con người không bị cuốn theo cơn nóng của kết án. Như Đức Giáo hoàng Phanxicô nhắc nhở: “Thiên Chúa không mệt mỏi khi tha thứ; chính chúng ta mới mệt mỏi khi xin tha thứ” (Evangelii Gaudium, 3) . Lòng thương xót không vội vàng, nhưng kiên nhẫn chờ đợi trái tim con người mở ra. Nhưng đám đông không im lặng. Họ tiếp tục hỏi, tiếp tục gây áp lực. Và rồi Đức Giêsu ngẩng lên, nói một câu đã đi vào lịch sử nhân loại: “Ai trong các ông sạch tội, thì cứ việc lấy đá mà ném trước đi” (Ga 8,7). Một câu nói không phủ nhận lề luật. Ngài không nói rằng tội lỗi không quan trọng. Nhưng Ngài đưa lề luật trở về đúng chỗ của nó: trước hết là một lời mời gọi hoán cải chính mình, chứ không phải là vũ khí để kết án người khác. Lề luật không bị hủy bỏ, nhưng được soi sáng từ bên trong. Như Công Đồng Vaticanô II khẳng định: “Lương tâm là trung tâm thâm sâu nhất và là cung thánh của con người, nơi họ ở một mình với Thiên Chúa” (Gaudium et Spes, 16) . Và chính nơi cung thánh ấy, mỗi người trong đám đông hôm đó đã nghe thấy một sự thật rằng họ cũng là tội nhân.
Viên đá trên tay bỗng trở nên nặng hơn. Từng người một bỏ đi. Không phải vì họ bị thuyết phục bởi lý lẽ, nhưng vì họ bị đánh động bởi sự thật. Họ không còn đứng trên cao để xét xử, nhưng nhận ra mình cũng đang cần được thương xót.
Khi đám đông được giải tán, chỉ còn lại hai người: một người phụ nữ tội lỗi trước một Đấng không có tội. Đây là cuộc gặp gỡ quyết định. Đức Giêsu hỏi: “Không ai lên án chị sao?” (Ga 8,10). Người phụ nữ đáp: “Thưa ông, không có ai cả” (Ga 8,11) . Và rồi, một lời nói mở ra cả một chân trời mới: “Tôi cũng vậy, tôi không lên án chị đâu. Thôi chị cứ về đi, và từ nay đừng phạm tội nữa” (Ga 8,11) . Đó không phải là sự dung túng. Đó cũng không phải là việc xem nhẹ tội lỗi. Nhưng đó là một sự tha thứ có sức biến đổi. Lòng thương xót không xóa bỏ sự thật, nhưng trao cho con người một cơ hội để bắt đầu lại. Như Đức Giáo hoàng Benedictô XVI dạy: “Ai có niềm hy vọng thì sống khác” (Spe Salvi, 2) . Người phụ nữ ấy ra về không phải như một người được tha mà thôi, nhưng còn như một người được trao lại tương lai. Ở đây, chúng ta chạm đến một chân lý rất sâu, đó là công lý của Thiên Chúa không dừng lại ở việc xét xử, nhưng hoàn tất trong lòng thương xót. Như Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo dạy: “Lòng thương xót là hành vi tối cao mà Thiên Chúa biểu lộ quyền năng của Ngài” (GLHTCG, 270) . Quyền năng lớn nhất của Thiên Chúa không phải là trừng phạt, nhưng là tha thứ. Và rồi, khi chiêm ngắm biến cố này, chúng ta nhận ra rằng câu chuyện không chỉ nói về người phụ nữ, mà còn nói về mỗi chúng ta.
Có bao lần chúng ta cầm “viên đá” trong lòng: Một phán xét vội vàng. Một lời nói làm tổn thương. Một thái độ khắt khe với người khác. Chúng ta dễ nghiêm khắc với lỗi lầm của người khác, nhưng lại dễ dãi với chính mình. Và cũng có những lúc, chúng ta chính là người phụ nữ ấy: Bị mắc kẹt trong lỗi lầm. Bị quá khứ đè nặng. Bị ánh mắt của người khác làm cho xấu hổ.
Như vậy, trang Tin Mừng hôm nay đặt chúng ta vào giữa khoảng không ấy: giữa lề luật và lòng thương xót. Chúa Giêsu không mời gọi chúng ta chọn một trong hai, nhưng mời gọi chúng ta bước vào con đường nơi lề luật được hoàn tất trong tình yêu. Điều đó đòi hỏi một sự hoán cải kép là buông viên đá trong tay, và đứng dậy từ nơi mình đã ngã. Một đàng là từ bỏ quyền kết án, đàng khác là can đảm sống lại.
Ước gì mỗi khi nghe lời này: “Ai sạch tội, hãy ném đá trước đi”, chúng ta không chỉ dừng lại ở việc buông viên đá, nhưng còn nghe được lời sâu xa hơn: “Tôi không lên án con. Hãy đứng dậy, và sống một cuộc đời mới”. Và khi dám bước đi trên con đường ấy, chúng ta sẽ khám phá rằng giữa lề luật và lòng thương xót, Thiên Chúa không chọn kết án, nhưng chọn cứu độ.