Lịch Giáo Hội được hình thành như thế nào?
Những ghi chép sớm nhất về Lịch Giáo Hội được tìm thấy trong Tân Ước. Sau khi Chúa Giêsu phục sinh, các Kitô hữu tiên khởi đã bắt đầu ghi nhớ ngày mà Chúa sống lại từ cõi chết. Thánh Luca mở đầu bài trình thuật Phục Sinh bằng cách cho biết biến cố ấy xảy ra vào “ngày thứ nhất trong tuần” (Lc 24,1). Thánh Gioan cũng ghi nhận điều tương tự (Ga 20,1), đồng thời cho biết thêm rằng khi các môn đệ họp nhau vào đúng ngày này vào tuần kế tiếp, Chúa Giêsu đã hiện ra giữa họ (Ga 20,26). Chi tiết này thực ra đều xuất hiện trong cả bốn sách Tin Mừng kể về sự Phục Sinh (Mt 28,1; Mc 16,2).
Ngày thứ nhất trong tuần dần trở nên quan trọng đối với các Kitô hữu đầu tiên và trở thành cách họ tổ chức đời sống cộng đoàn. Trong sách Công vụ Tông đồ, thánh Luca kể rằng cộng đoàn Kitô hữu tại Troa đã “họp nhau để bẻ bánh” và nghe thánh Phaolô giảng dạy (Cv 20,7). Thánh Phaolô cũng hướng dẫn các tín hữu Côrintô quyên góp và tích trữ các lễ vật vào mỗi ngày thứ nhất trong tuần, để khi ngài đến, cộng đoàn không còn phải bận tâm về việc quyên góp nữa (1 Cr 16,2). Đến cuối thế kỷ thứ nhất, khi thánh Gioan viết lại các thị kiến khải huyền trong thời gian lưu đày trên đảo Patmô, ngày thứ nhất trong tuần đã được gọi là “Ngày của Chúa” (Kh 1,10).
Có hai cuộc tranh luận quan trọng thời Giáo Hội sơ khai đã góp phần hình thành nền tảng của lịch phụng vụ của Giáo Hội. Tranh luận thứ nhất liên quan đến ngày Sabát. Chúng ta đã thấy nguồn gốc việc các Kitô hữu cử hành ngày thứ nhất trong tuần, nhưng các Kitô hữu thời các Tông đồ (nhiều người trong số họ là người Do Thái trở lại đạo) cũng phải xác định cách giữ ngày Sabát.
Thánh Phaolô nhấn mạnh rằng việc giữ luật ngày Sabát theo Giao Ước Cũ không còn là nghĩa vụ đối với người Kitô hữu (Cl 2,16). Ngài viết:
“Trước kia, anh em là những kẻ chết vì anh em đã sa ngã, và vì thân xác anh em không được cắt bì, nay Thiên Chúa đã cho anh em được cùng sống với Đức Kitô: Thiên Chúa đã ban ơn tha thứ mọi sa ngã lỗi lầm của chúng ta. Người đã xóa sổ nợ bất lợi cho chúng ta, sổ nợ mà các giới luật đã đưa ra chống lại chúng ta. Người đã hủy bỏ nó đi, bằng cách đóng đinh nó vào thập giá” (Cl 2,13-14).
Trong đoạn này, thánh Phaolô không chỉ tuyên bố rằng ngày Sabát không còn ràng buộc người Kitô hữu, mà còn đặt nó bên cạnh phép cắt bì như một điều đã được đóng đinh vào thập giá cùng với Đức Kitô.
Các Giáo phụ tiếp tục phát triển tư tưởng này. Sách Didache, một tài liệu thuộc thế kỷ thứ nhất nổi tiếng với tên gọi “Giáo huấn của Chúa qua Mười Hai Tông Đồ gửi muôn dân”, cũng gọi ngày thứ nhất là “Ngày của Chúa” (Didache 14), giống như sách Khải Huyền.
Thánh Ignatiô thành Antiôkia, môn đệ của thánh Gioan Tông đồ, đã làm rõ sự khác biệt giữa ngày Sabát và Ngày của Chúa theo cách hiểu của các Tông đồ:
“Nếu những người ấy (các Kitô hữu gốc Do Thái), vốn được nuôi dưỡng trong trật tự cũ, đã đón nhận niềm hy vọng mới, không còn giữ ngày Sabát nữa nhưng sống theo việc tuân giữ Ngày của Chúa, ngày mà sự sống của chúng ta đã được tái sinh nhờ Đức Kitô và nhờ cái chết của Người... thì làm sao chúng ta có thể sống xa Người được, trong khi chính các ngôn sứ cũng đã mong đợi Người như vị Thầy của mình?” (Thư gửi tín hữu Magnesia, chương 9)
Đến đầu thế kỷ thứ năm, khi Giáo Hội phần lớn đã không còn mang tính Do Thái, Huấn quyền Giáo Hội chính thức xác nhận Ngày của Chúa là ngày thánh hằng tuần quan trọng nhất của Kitô giáo. Trong bộ Hiến chế Tông đồ được ban hành vào năm 400, có ghi:
“Vào ngày Chúa sống lại, tức Ngày của Chúa, anh em hãy siêng năng tụ họp hơn, dâng lời ca ngợi Thiên Chúa là Đấng đã tạo dựng vũ trụ nhờ Đức Giêsu, đã sai Người đến với chúng ta, đã hạ mình để Người chịu khổ hình và đã cho Người sống lại từ cõi chết.”
Cuộc tranh luận lớn thứ hai liên quan đến việc cử hành lễ Phục Sinh. Một trong những điểm bất đồng chính là ngày cử hành lễ này. Một số người cho rằng lễ Phục Sinh phải được mừng vào ngày 14 tháng Nisan của người Do Thái, tức ngày lễ Vượt Qua (Lv 23,5). Tuy nhiên, ngày đó không phải lúc nào cũng rơi vào Chúa nhật. Nhiều Kitô hữu khác lại cho rằng lễ Phục Sinh phải luôn được cử hành vào ngày thứ nhất trong tuần, vì các tác giả Tin Mừng đều xác nhận Chúa Giêsu sống lại vào ngày ấy.
Cuối cùng, cuộc tranh luận này đã được giải quyết tại Công đồng Nicea I.
Hai loại lịch chính mà Giáo Hội đã sử dụng trong suốt lịch sử là lịch Julian và lịch Gregory.
Lịch Julian là lịch của La Mã cổ đại, được ban hành bởi Julius Caesar. Sau khi Đế quốc Rôma sụp đổ, lịch này vẫn tiếp tục được sử dụng trong toàn Giáo Hội suốt khoảng một ngàn năm và hiện nay vẫn còn được một số Giáo Hội Chính Thống Đông phương và Chính Thống Cổ Đông phương sử dụng.
Vào thế kỷ XVI, Đức Giáo Hoàng Grêgôriô XIII đã ban hành cuộc cải cách lịch Julian. Từ đó, loại lịch mới được gọi là lịch Gregory để vinh danh ngài.
Ngày nay, lịch Gregory là loại lịch được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới như một hệ thống lịch chung để tính cả thời gian tôn giáo lẫn dân sự.