Khiêm nhường để đón nhận Chúa và đón nhận người khác
thì kẻ ấy là người lớn nhất”
(Lc 9,48)
Có một nghịch lý rất đẹp trong Tin Mừng là muốn trở nên lớn, phải biết trở nên nhỏ bé. Con người thường nghĩ mình lớn khi được người khác nhìn nhận, có vị trí, có tiếng nói, có khả năng hơn người khác. Vì thế, chúng ta dễ bước vào những cuộc so sánh âm thầm: ai được trọng hơn, ai có ảnh hưởng hơn, ai được chú ý hơn. Nhưng giữa lúc các môn đệ đang tự hỏi “ai là người lớn nhất?”, Đức Giêsu lại đặt một em nhỏ bên cạnh mình và nói: “Ai là người nhỏ nhất trong tất cả anh em, thì kẻ ấy là người lớn nhất” (Lc 9,48). Ngài không chỉ đưa ra một bài học về khiêm nhường, nhưng còn đang mở ra một thước đo hoàn toàn khác của Nước Thiên Chúa.
Trong cái nhìn của thế gian, nhỏ bé thường đồng nghĩa với yếu thế, ít quan trọng, không có tiếng nói. Nhưng trong Tin Mừng, nhỏ bé lại là một con đường dẫn đến sự cao trọng. Một em nhỏ không có gì để chứng minh mình, không cần phải giành vị trí, cũng chẳng cần làm cho mình nổi bật. Em chỉ đơn sơ đón nhận và tin tưởng. Có lẽ Đức Giêsu muốn các môn đệ hiểu rằng trước mặt Thiên Chúa, điều làm nên sự lớn lao của một con người không phải là họ có bao nhiêu, được biết đến thế nào, nhưng là họ có thể trở nên bé nhỏ đến mức nào để đón nhận và trao ban.
Khiêm nhường trước hết không phải là tự hạ thấp mình hay nghĩ rằng mình chẳng có giá trị. Khiêm nhường là biết mình là ai trước mặt Thiên Chúa: một thụ tạo được yêu thương, một người nhận lãnh mọi sự như một ân ban. Người khiêm nhường không cần phải chứng minh mình hơn người khác, bởi họ biết giá trị của mình không đến từ những lời khen hay sự công nhận. Chính vì không phải lúc nào cũng cần khẳng định mình, họ có thể bình an khi người khác được nhìn nhận, có thể vui khi người khác thành công và có thể lùi lại để người khác được lớn lên. Đó cũng là lý do Đức Giêsu nối liền sự nhỏ bé với việc đón nhận người khác: “Ai tiếp đón em nhỏ này vì danh Thầy, là tiếp đón chính Thầy” (Lc 9,48). Một người chỉ thực sự nhỏ bé khi họ có đủ khoảng trống trong lòng để dành chỗ cho người khác. Khi cái tôi quá lớn, người khác trở thành đối thủ; khi lòng mình đầy những tính toán, người khác trở thành phương tiện; nhưng khi biết sống khiêm nhường, chúng ta mới có thể nhìn người khác như một món quà Thiên Chúa gửi đến.
Có những người rất dễ được đón nhận: người có tài, có địa vị, có ảnh hưởng, người đem lại lợi ích cho chúng ta. Nhưng Đức Giêsu lại đặt một em nhỏ ở giữa các môn đệ. Ngài muốn họ học cách đón nhận cả những người không thể đem lại cho mình điều gì. Đó mới là tình yêu mang dấu ấn Tin Mừng: yêu không phải vì người khác có ích cho mình, nhưng vì họ có giá trị trước mặt Thiên Chúa. Và ngay sau đó, Gioan lại nói với Đức Giêsu về một người “không cùng với chúng con đi theo Thầy”, nên các ông đã cố ngăn cản. Thật thú vị: vừa nói về việc trở nên nhỏ bé, các môn đệ đã lập tức bộc lộ một cám dỗ khác của cái tôi: muốn giữ Chúa cho riêng nhóm mình. Họ nghĩ rằng mình có quyền quyết định ai được làm việc nhân danh Đức Giêsu. Nhưng Ngài trả lời: “Đừng ngăn cản người ta” (Lc 9,50).
Điều này cho thấy khiêm nhường không chỉ là hạ mình trước Chúa, mà còn là biết nhường chỗ cho người khác trong công trình của Chúa. Thiên Chúa rộng lớn hơn những ranh giới chúng ta dựng lên. Ngài có thể hoạt động nơi những người không thuộc nhóm của chúng ta, không giống chúng ta, không làm mọi việc theo cách chúng ta. Người môn đệ trưởng thành không cần phải giữ phần hơn cho mình; họ biết vui mừng khi điều tốt được thực hiện, dù người thực hiện không phải là mình.
Có lẽ đây là một trong những thử thách tinh tế nhất của đời sống đức tin. Chúng ta có thể làm nhiều việc cho Chúa nhưng vẫn muốn được người khác công nhận. Có thể phục vụ cộng đoàn nhưng lại buồn khi người khác được khen. Có thể nói về sự hiệp nhất nhưng trong lòng vẫn chia người khác thành “người của mình” và “người ngoài”. Có thể yêu Giáo Hội nhưng đôi khi lại quên rằng Giáo Hội rộng lớn hơn nhóm nhỏ mà mình đang thuộc về. Khi ấy, việc phục vụ Chúa rất dễ trở thành một cách khác để cái tôi tìm kiếm vị trí cho mình.
Chúa Giêsu mời gọi chúng ta đi theo một con đường khác: nhỏ lại để Chúa lớn lên, nhỏ lại để người khác có chỗ, nhỏ lại để tình yêu có thể rộng ra. Thánh Gioan Tẩy Giả đã diễn tả tinh thần ấy bằng một câu rất đẹp: “Người phải nổi bật lên, còn tôi phải lu mờ đi” (Ga 3,30). Đó không phải là sự biến mất của một con người, nhưng là sự tự do khỏi nhu cầu phải đứng ở trung tâm.
Trong cuộc sống, con đường nhỏ bé ấy thường được thực hiện bằng những điều rất âm thầm: biết lắng nghe thay vì luôn muốn nói; biết nhận lỗi thay vì tìm cách biện minh; biết nhường phần hơn; biết vui khi người khác được thành công; biết cảm ơn khi mình nhận được sự giúp đỡ; biết phục vụ mà không cần được nhắc tên. Có những việc chẳng ai nhìn thấy, nhưng chính những việc nhỏ bé ấy lại làm cho tâm hồn trở nên rộng lớn.
Đức Giáo hoàng Phanxicô nhiều lần nhấn mạnh rằng người Kitô hữu không được sống khép kín trong chính mình, nhưng phải bước ra khỏi cái tôi để gặp gỡ người khác. Ngài nói: “Đời sống lớn lên và trưởng thành trong mức độ chúng ta trao ban nó cho người khác” (Evangelii Gaudium, 10). Chính khi biết trao ban, con người không mất đi, nhưng tìm thấy chính mình trong một tình yêu rộng lớn hơn.
Có lẽ vì thế, lớn lên trong đời sống Kitô hữu không phải là có thêm thật nhiều quyền lực, nhưng là có thêm khả năng yêu thương. Không phải là được nhiều người phục vụ, nhưng là biết phục vụ nhiều hơn. Không phải là đứng cao hơn người khác, nhưng là biết cúi xuống trước những người bé nhỏ. Không phải là làm cho mình trở nên quan trọng, nhưng là làm cho người khác cảm thấy họ có giá trị. Và nếu hôm nay Đức Giêsu đặt một “em nhỏ” giữa chúng ta, có lẽ Ngài cũng đang hỏi: Con có đủ nhỏ bé để đón nhận người này không? Con có thể vui khi người khác được yêu mến hơn con không? Con có thể để một người khác làm điều tốt mà không cần mình phải là người đứng tên không? Những câu hỏi ấy chạm vào một nơi rất sâu của lòng người, nơi cái tôi vẫn thường muốn được nhìn thấy và công nhận.
Sau cùng, con đường nhỏ bé không làm chúng ta thấp đi; nó làm trái tim chúng ta rộng ra. Khi biết nhỏ bé trước Thiên Chúa, chúng ta không còn phải chứng minh mình. Khi biết nhỏ bé trước người khác, chúng ta không còn phải tranh giành vị trí. Và khi biết nhỏ bé trong tình yêu, chúng ta có thể trở thành nơi người khác được đón nhận. Bởi trong Nước Thiên Chúa, người lớn nhất không phải là người đứng cao nhất, nhưng là người biết cúi xuống thấp nhất để yêu thương. Không phải người chiếm nhiều chỗ nhất, nhưng là người biết nhường chỗ cho người khác. Và có lẽ đó chính là cách Đức Kitô đang mời gọi chúng ta lớn lên mỗi ngày: nhỏ lại trong cái tôi, lớn lên trong tình yêu; nhỏ lại trong đòi hỏi, lớn lên trong phục vụ; nhỏ lại trước mặt mình, để Chúa và người khác có thể lớn lên trong cuộc đời mình.
Giọng đọc: Phan Anh