Tiếng nói của Đấng kiện toàn lề luật
Có những điều người ta tuân giữ vì sợ bị phạt. Có những điều người ta làm vì thói quen. Nhưng cũng có những điều người ta sống vì yêu thương. Sự khác biệt giữa ba thái độ ấy không nằm ở hành động bên ngoài, mà ở trái tim bên trong. Con người mọi thời vẫn mang một câu hỏi âm thầm là phải sống thế nào cho đúng? Luật lệ xuất hiện để trả lời câu hỏi đó. Luật đặt ra ranh giới, chỉ ra điều thiện điều ác, bảo vệ sự sống và công lý. Nhưng lịch sử cũng cho thấy luật cũng có thể ngăn chặn hành vi, mà không chữa được cõi lòng. Người ta có thể “đúng luật” mà vẫn xa Thiên Chúa. Chính trong bối cảnh ấy, giữa Bài Giảng Trên Núi, Đức Giêsu cất lên một lời đầy thẩm quyền: “Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ Luật Môsê hoặc lời các ngôn sứ. Thầy đến không phải để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn” (Mt 5,17) . Chúa Giêsu không phá bỏ truyền thống Sinai. Ngài hoàn tất nó. Nếu trên núi Sinai, lề luật được khắc trên bia đá giữa sấm sét và lửa (x. Xh 19,16–19), thì trên “Núi Phúc”, lề luật được công bố bằng giọng nói của Đấng là Con Thiên Chúa, để rồi được ghi khắc trong trái tim con người.
Các ngôn sứ đã từng loan báo: “Ta sẽ đặt lề luật Ta trong lòng chúng, sẽ ghi vào tim chúng” (Gr 31,33). Hay: “Ta sẽ ban cho các ngươi một quả tim mới” (Ed 36,26). Điều được hứa nay thành hiện thực nơi Đức Kitô. Giáo lý Hội Thánh xác định rằng luật mới trước hết là “ân sủng của Chúa Thánh Thần được ban cho các tín hữu nhờ đức tin vào Đức Kitô” (x. GLHTCG, 1966). Nghĩa là, trước khi là một đòi hỏi, luật mới là một hồng ân.
Vì thế, khi Chúa Giêsu nói: “Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết…” (Mt 5,22), Ngài không đơn thuần chú giải luật. Nhưng Ngài đi đến tận cội nguồn của nó. Luật cũ dạy: “Chớ giết người” (Xh 20,13). Còn Chúa Giêsu dạy: “Ai giận anh em mình thì đáng bị đưa ra toà” (Mt 5,22). Tội không bắt đầu ở lưỡi gươm, mà ở cơn giận được nuôi dưỡng trong lòng. Như Chúa Giêsu đã khẳng định: “Từ trong lòng người phát xuất những ý định xấu” (Mc 7,21). Thiên Chúa không chỉ nhìn hành vi, nhưng Ngài còn nhìn thấu tâm hồn của mỗi con người chúng ta (x. 1Sm 16,7).
Luật cũ dạy: “Chớ ngoại tình” (Xh 20,14). Còn Chúa Giêsu lại dạy: “Ai nhìn người phụ nữ mà thèm muốn, thì trong lòng đã ngoại tình rồi” (Mt 5,28). Đây không phải là sự khắt khe quá mức, nhưng là lời mời gọi thanh luyện ánh nhìn. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II từng giải thích rằng Đức Kitô mời gọi con người trở về với “sự tinh tuyền của trái tim” (x. Mt 5,8), nơi thân xác và tình yêu được nhìn bằng phẩm giá chứ không bằng chiếm hữu. Điều luật không còn là hàng rào ngăn cản, mà là ánh sáng soi vào nội tâm. Thánh Augustinô đã nói một câu bất hủ rằng luật truyền dạy điều phải làm, còn ân sủng ban sức mạnh để thực hiện. Không có ân sủng, luật trở thành gánh nặng. Có Thần Khí, luật trở thành con đường tự do. Thánh Phaolô gọi đó là “luật của Thần Khí ban sự sống trong Đức Kitô” (x. Rm 8,2). Vì rằng : “Ở đâu có Thần Khí của Chúa, ở đó có tự do” (2Cr 3,17). Tự do không phải là muốn làm gì thì làm, nhưng là có khả năng làm điều thiện vì yêu.
Chúa Giêsu còn đặt hòa giải cao hơn nghi lễ: “Hãy đi làm hoà với người anh em trước đã” (Mt 5,24). Một lời gây chấn động trong bối cảnh phụng tự Do Thái. Thờ phượng không thể tách rời tình huynh đệ. Vì “ai nói mình yêu mến Thiên Chúa mà lại ghét anh em mình, người ấy là kẻ nói dối” (x. 1Ga 4,20). Vì thế, thánh Phaolô kết luận: “Yêu thương là chu toàn Lề Luật” (Rm 13,10). Luật đạt đến viên mãn khi tình yêu trở thành linh hồn của mọi điều răn. Ngay cả lời dạy đơn sơ: “Hễ ‘có’ thì phải nói ‘có’, ‘không’ thì phải nói ‘không’” (x. Mt 5,37) cũng cho thấy chiều sâu của luật mới. Không cần thề thốt khi lòng người ngay thẳng. Thánh Tôma Aquinô phân tích rằng luật cũ chủ yếu điều chỉnh hành vi bên ngoài, còn luật mới là luật của Thánh Thần, tác động từ bên trong (x. Summa Theologiae I-II, q.106). Khi trái tim được đổi mới, lời nói tự nhiên trở nên chân thật.
Cao điểm của sự kiện toàn không dừng lại ở Bài Giảng Trên Núi, nhưng đạt tới đỉnh cao trên Núi Sọ. Khi Đức Giêsu thốt lên: “Mọi sự đã hoàn tất” (Ga 19,30), đó là sự hoàn tất của toàn bộ lịch sử giao ước. Lề luật đạt đến tột đỉnh trong tình yêu tự hiến. Nơi cạnh sườn bị đâm thâu (x. Ga 19,34), máu và nước chảy ra, biểu tượng của các bí tích và Thánh Thần. Luật mới được viết bằng tình yêu hy sinh. Không còn là bảng đá bên ngoài, mà là trái tim bị đâm thâu vì nhân loại.
Vì thế, vấn đề không phải là chúng ta giữ được bao nhiêu điều luật, nhưng là chúng ta để Chúa biến đổi trái tim của mình đến mức nào. Chúng ta có dám thanh luyện cơn giận? Chúng ta có dám hoà giải trước khi dâng lễ? Hay chúng ta có để Thần Khí hướng dẫn ánh nhìn và lời nói? Luật được kiện toàn không phải khi chúng ta làm nhiều hơn, nhưng khi chúng ta yêu sâu hơn.
Tiếng nói của Đức Giêsu vẫn vang lên hôm nay: “Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết…” Đó không phải là lời kết án, nhưng là lời mời gọi bước vào chiều sâu của tự do nội tâm. Từ chữ viết đến Thần Khí, từ hành vi đến ý hướng, và từ bổn phận đến tình yêu.
Xin cho luật của Chúa không chỉ nằm trên trang sách, nhưng được ghi trong tim chúng ta. Để mỗi ánh nhìn trở nên tinh tuyền, mỗi lời nói trở nên chân thật, và mỗi hành động phản chiếu dung mạo của Đấng đã kiện toàn Lề Luật bằng chính tình yêu tự hiến của Ngài. “Lạy Chúa, xin tạo cho con một tấm lòng trong trắng, đổi mới tinh thần cho con nên chung thuỷ” (Tv 51,12).