Mọi lề luật đều được hoàn thành trong tình yêu
(Thánh Augustinô)
Có những người nghĩ rằng đời sống đạo là một hệ thống những điều phải làm và những điều phải tránh. Họ cố gắng giữ luật, chu toàn bổn phận, tham dự các nghi thức tôn giáo và tránh phạm tội. Nhưng sau nhiều năm sống đạo, họ vẫn cảm thấy nặng nề, khô khan và thiếu niềm vui. Không phải vì lề luật của Thiên Chúa quá khó, nhưng vì họ mới chạm đến phần vỏ mà chưa đi vào trái tim của lề luật. Bởi vì lề luật của Thiên Chúa không được sinh ra từ ý muốn kiểm soát con người, nhưng từ tình yêu muốn dẫn con người đến sự sống.
Trong trang Tin Mừng hôm nay, Đức Giêsu khẳng định: “Thầy đến không phải là để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn” (Mt 5,17). Ngài không xóa bỏ Luật Môsê, nhưng đưa Luật ấy tới sự viên mãn. Và sự viên mãn đó chính là tình yêu. Toàn bộ hành trình mặc khải của Thiên Chúa trong lịch sử cứu độ đều hướng về chân lý này, đó là mọi lề luật đều được hoàn thành trong tình yêu.
Có lẽ, bi kịch lớn nhất của đời sống tôn giáo không phải là không có luật lệ, nhưng là giữ luật mà quên mất tình yêu. Người Pharisêu thời Đức Giêsu là những người rất nghiêm túc trong việc tuân giữ luật. Họ đếm từng bước chân ngày Sabát, cẩn thận từng nghi thức thanh tẩy, tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ. Thế nhưng Đức Giêsu lại nhiều lần trách họ. Không phải vì họ giữ luật quá nhiều, nhưng vì họ đánh mất linh hồn của luật. Ngài nói với họ: “Khốn cho các ngươi! Các ngươi nộp thuế thập phân về bạc hà, hồi hương và rau thơm đủ thứ, mà bỏ qua lẽ công bằng và lòng yêu mến Thiên Chúa” (Lc 11,42). Họ giữ luật nhưng thiếu lòng thương xót. Họ giữ luật nhưng thiếu tình yêu. Họ giữ luật nhưng trái tim lại xa Thiên Chúa. Và đó là nguy cơ vẫn còn tồn tại trong đời sống Kitô hữu hôm nay.
Người ta có thể đọc kinh mỗi ngày nhưng không biết tha thứ. Có thể tham dự Thánh lễ đều đặn nhưng lại cay nghiệt với người thân. Có thể rất nhiệt thành với các sinh hoạt giáo xứ nhưng lại thiếu cảm thông với những người đau khổ chung quanh. Khi ấy, lề luật vẫn còn đó, nhưng tình yêu đã vắng mặt.
Thánh Augustinô từng nói một câu rất nổi tiếng: “Hãy yêu đi rồi muốn làm gì thì làm”. Ngài không cổ võ sự buông thả, nhưng muốn nói rằng: khi một trái tim thật sự được tình yêu Thiên Chúa hướng dẫn, nó sẽ tự nhiên biết điều gì là đúng. Bởi vì tình yêu chân thật không phá bỏ lề luật, nhưng làm cho lề luật được hoàn thành từ bên trong. Đó cũng là điều thánh Phaolô khẳng định: “Ai yêu người thì đã chu toàn Lề Luật” (Rm 13,8). Và tiếp đó: “Yêu thương là chu toàn Lề Luật vậy” (Rm 13,10). Đây không phải là một ý tưởng đạo đức đẹp đẽ, nhưng là trung tâm của toàn bộ Tin Mừng.
Khi được hỏi đâu là điều răn lớn nhất, Đức Giêsu đã quy tất cả về hai điều: yêu mến Thiên Chúa và yêu thương tha nhân (x. Mc 12,29-31) . Không phải 613 khoản luật của Do Thái giáo bị loại bỏ, nhưng tất cả được quy tụ trong một nguyên lý duy nhất là tình yêu. Giống như các cành cây khác nhau đều được nuôi sống từ một thân cây, mọi giới răn đều phát xuất từ tình yêu và dẫn về tình yêu. Không trộm cắp vì yêu thương và tôn trọng tha nhân. Không nói dối vì yêu sự thật. Không ngoại tình vì yêu sự trung tín. Thảo kính cha mẹ vì yêu thương và biết ơn. Thờ phượng Thiên Chúa vì yêu mến Đấng đã dựng nên mình. Nếu tách khỏi tình yêu, lề luật dễ trở thành gánh nặng. Nhưng khi được sống trong tình yêu, lề luật trở thành con đường của tự do.
Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI mở đầu thông điệp Deus Caritas Est bằng một khẳng định rất sâu sắc rằng: “Ở khởi điểm đời sống Kitô hữu không phải là một quyết định luân lý hay một ý tưởng cao đẹp, nhưng là cuộc gặp gỡ với một biến cố, một Con Người” (DCE, 1). Con Người ấy chính là Đức Kitô. Kitô giáo, trước hết, không phải là tôn giáo của những quy định, nhưng là tôn giáo của một sự tương quan tình yêu. Người môn đệ không giữ luật để được Thiên Chúa yêu thương; họ giữ luật vì đã được Thiên Chúa yêu thương trước.
Thánh Gioan đã diễn tả điều ấy thật tuyệt vời: “Chúng ta yêu thương vì Thiên Chúa đã yêu thương chúng ta trước” (1Ga 4,19) . Khi khám phá ra mình được yêu, con người bắt đầu sống khác. Một người con hiếu thảo không chăm sóc cha mẹ vì sợ bị phạt, nhưng vì yêu. Một người vợ chung thủy không trung thành vì nghĩa vụ, nhưng vì yêu. Một tu sĩ tận tụy không phục vụ vì luật buộc, nhưng vì yêu. Tình yêu không hủy bỏ bổn phận. Tình yêu làm cho bổn phận có linh hồn. Đó là điều các thánh đã sống.
Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu thú nhận rằng chị không thể thực hiện những việc lớn lao, nhưng có thể làm những việc rất nhỏ với tình yêu rất lớn. Chị gọi đó là “con đường thơ ấu thiêng liêng”, nơi mọi hành động, dù nhỏ bé nhất, đều trở thành của lễ đẹp lòng Thiên Chúa khi được thực hiện vì yêu.
Thánh Gioan Thánh Giá còn đi xa hơn khi ngài nói: “Cuối cuộc đời, chúng ta sẽ bị xét xử về tình yêu”. Ngài không nói rằng chúng ta sẽ bị xét xử về số lượng công việc đã làm, về địa vị đã đạt được hay những thành tích tôn giáo đã tích lũy. Điều còn lại cuối cùng chính là tình yêu.
Công đồng Vaticanô II cũng dạy rằng: “Con người chỉ thực sự tìm thấy chính mình nhờ sự trao ban chân thành chính mình” (Gaudium et Spes, số 24). Nói cách khác, con người được tạo dựng để yêu. Và mọi lề luật của Thiên Chúa đều nhằm giúp con người học biết yêu như chính Thiên Chúa yêu.
Có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là vi phạm một vài quy định bên ngoài, nhưng là để trái tim mình dần trở nên lạnh lẽo. Bởi khi tình yêu chết đi, những việc đạo đức dễ biến thành hình thức. Kinh nguyện trở thành thói quen. Thánh lễ trở thành nghĩa vụ. Phục vụ trở thành gánh nặng. Trong khi đó, nơi nào có tình yêu, nơi ấy mọi sự đều mang một ý nghĩa mới. Người ta có thể làm những việc rất bình thường, nhưng lại phản chiếu khuôn mặt của Thiên Chúa.
Ước gì trang Tin Mừng hôm nay giúp chúng ta khám phá lại linh hồn của mọi lề luật. Ước gì chúng ta không chỉ hỏi: “Tôi phải làm gì?” nhưng còn hỏi: “Tôi có yêu đủ không?” Bởi vì Đức Giêsu không đến để chất thêm gánh nặng trên vai con người. Ngài đến để mặc khải rằng đích điểm của mọi giới răn chính là tình yêu. Và khi một trái tim thật sự biết yêu Thiên Chúa và yêu tha nhân, người ấy đã bước vào sự viên mãn của lề luật, bởi vì họ đang sống chính điều mà Đức Kitô đã sống: Luật Yêu Thương, luật duy nhất có sức biến đổi con người và mở ra cánh cửa Nước Trời.
Giọng đọc: Phan Anh