--- Ánh sáng của Thiên Chúa bước vào lịch sử nhân loại ---
Có những mầu nhiệm không thể nắm bắt bằng suy luận, nhưng chỉ có thể chiêm ngắm bằng một trái tim biết dừng lại. Trang Tin Mừng theo thánh Gioan hôm nay (x. Ga 1, 1-18) không kể lại câu chuyện máng cỏ, cũng không nhắc đến thiên sứ hay mục đồng, nhưng đưa chúng ta về tận nguồn cội của mọi sự: “Lúc khởi đầu đã có Ngôi Lời” (Ga 1,1). Đây không chỉ là khởi đầu của câu chuyện Giáng Sinh, mà là khởi đầu của toàn thể hiện hữu. Trước mọi thời gian, trước mọi tạo thành, trước cả lịch sử nhân loại với bao ánh sáng và bóng tối, đã có Ngôi Lời, Đấng hằng ở nơi cung lòng Chúa Cha.
Thánh Gioan khẳng định một cách mạnh mẽ và không khoan nhượng: “Ngôi Lời ở nơi Thiên Chúa, và Ngôi Lời là Thiên Chúa” (Ga 1,1). Đây là nền tảng của đức tin Kitô giáo. Ngôi Lời không phải là một trung gian thụ tạo, cũng không phải là một nguyên lý trừu tượng, nhưng là Thiên Chúa thật. Công đồng Nicêa đã tuyên xưng: “Người là Thiên Chúa bởi Thiên Chúa, ánh sáng bởi ánh sáng, Thiên Chúa thật bởi Thiên Chúa thật”. Từ Ngôi Lời, vạn vật được tạo thành. Nhờ Ngôi Lời, sự sống được trao ban, và sự sống ấy trở thành ánh sáng cho nhân loại (x. Ga 1,3–4). Thánh Athanasiô nói rất sâu sắc rằng: “Chỉ Đấng tạo dựng mới có thể tái tạo, chỉ Đấng là Sự Sống mới có thể ban sự sống” (De Incarnatione).
Thánh Gioan dùng hình ảnh ánh sáng và bóng tối không để nói về ngày đêm, mà để diễn tả cuộc xung đột âm thầm trong lòng lịch sử. Ánh sáng chiếu soi, còn bóng tối tìm cách nuốt chửng. Nhưng Tin Mừng khẳng định: “Ánh sáng chiếu soi trong bóng tối, và bóng tối đã không diệt được ánh sáng” (Ga 1,5). Không phải vì bóng tối yếu, nhưng vì ánh sáng của Thiên Chúa mạnh hơn mọi hình thức phủ nhận, khước từ và tội lỗi. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI nhận xét rằng: “Ánh sáng của Thiên Chúa không áp đảo, nhưng kiên nhẫn chiếu soi” (Bài giảng lễ Giáng Sinh, 2009). Điều làm nên tính cách độc nhất của mầu nhiệm Kitô giáo là ánh sáng ấy không đứng ngoài lịch sử. “Người ở giữa thế gian… nhưng thế gian đã không nhận biết Người” (Ga 1,10). Đấng Tạo Hóa bước vào chính công trình của mình, nhưng lại bị xem như kẻ xa lạ. Người đến nhà mình, nhưng người nhà không đón nhận (x. Ga 1,11). Đây không chỉ là một biến cố quá khứ, mà là kinh nghiệm vẫn đang lặp lại: Thiên Chúa đến rất gần, nhưng con người quen sống như thể không có Ngài. Thông điệp Gaudium et Spes đã chạm đến thực tại này khi nói: “Con người thời nay thường sống như thể Thiên Chúa không hiện hữu” (GS, số 19). Tuy nhiên, Tin Mừng không dừng lại ở sự khước từ. Giữa bóng tối ấy, vẫn có những con người mở lòng: “Còn những ai đón nhận Người… thì Người cho họ quyền trở nên con Thiên Chúa” (Ga 1,12). Đây là bước ngoặt của mầu nhiệm nhập thể. Thiên Chúa làm người không chỉ để ở với con người, mà để con người được tham dự vào chính sự sống của Thiên Chúa. Giáo lý Hội Thánh Công Giáo khẳng định: Con Thiên Chúa đã làm người để chúng ta được trở nên con Thiên Chúa” (GLHTCG, 460). Đức tin, vì thế, không chỉ là chấp nhận một chân lý, mà còn là đón nhận một tương quan: từ thụ tạo trở thành con cái. Và rồi, trung tâm của toàn bộ Tin Mừng vang lên như một lời tuyên xưng đức tin nền tảng: “Ngôi Lời đã trở nên người phàm và cư ngụ giữa chúng ta” (Ga 1,14).
Thánh Gioan dùng động từ “dựng lều”, gợi lại Lều Hội Ngộ trong sa mạc. Thiên Chúa không còn ở xa, không còn ẩn mình sau mây mù, nhưng ở lại giữa dân Người. Công đồng Vaticanô II khẳng định: “Trong Đức Kitô, mầu nhiệm con người mới thực sự được sáng tỏ” (GS, 22). Ngôi Lời nhập thể không ở trong quyền lực, nhưng ở trong xác phàm; không ở trong hào quang, nhưng ở trong sự khiêm hạ; và không đứng trên lịch sử, nhưng đi vào tận lòng lịch sử nhân loại. Nơi Đức Giêsu Kitô, ân sủng và sự thật gặp nhau. Không còn là Lề Luật khắc trên bia đá, nhưng là tình yêu được viết bằng một cuộc đời. “Từ nguồn sung mãn của Người, tất cả chúng ta đã lãnh nhận hết ơn này đến ơn khác” (Ga 1,16). Ân sủng không phải là phần thưởng cho những người xứng đáng, nhưng là quà tặng cho những ai dám đón nhận. Ánh sáng của Ngôi Lời không xóa bỏ mọi bóng tối tức khắc, nhưng kiên nhẫn chiếu soi, chữa lành và biến đổi.
Như vậy, mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể không phải là một ý niệm trừu tượng, mà là một lời mời gọi rất cụ thể cho đời sống hôm nay. Thiên Chúa vẫn đang cư ngụ giữa chúng ta, trong Lời được công bố, trong Bí tích được cử hành, trong thân phận của những người bé nhỏ, nghèo hèn và bị lãng quên (x. Mt 25,40). Câu hỏi không phải là: Thiên Chúa có hiện diện hay không, nhưng là: chúng ta có nhận ra và đón nhận hay không? Đức Thánh Cha Phanxicô nói rằng: “Thiên Chúa tiếp tục nhập thể nơi những người để cho Ngài bước vào cuộc đời mình” (Evangelii Gaudium, 178).
Mỗi lần đọc lại Tin Mừng Gioan, Hội Thánh không chỉ tưởng nhớ một biến cố đã qua, mà còn mời gọi chúng ta chọn lại thái độ sống của mình trước Ngôi Lời. Giữa một thế giới đầy tiếng ồn, ánh sáng nhân tạo và những bóng tối tinh vi, Ngôi Lời vẫn thì thầm: “Ánh sáng thật đã đến thế gian” (Ga 1,9).
Ước gì mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể không chỉ dừng lại nơi trí hiểu, nhưng trở thành ánh sáng dẫn lối cho đời sống chúng ta. Để trong từng chọn lựa nhỏ bé, từng hành động âm thầm, từng giây phút trung thành giữa đời thường, ánh sáng của Thiên Chúa tiếp tục bước vào lịch sử qua chính cuộc đời của chúng ta, những người đã đón nhận Ngôi Lời và để Ngài cư ngụ trong mình.