Giáo luật của Giáo hội Công giáo quy định rằng việc tham dự Thánh lễ Chúa nhật là bổn phận của mọi tín hữu:
“Ngày Chúa nhật, ngày mà theo truyền thống Tông đồ, mầu nhiệm Vượt Qua được cử hành, phải được toàn thể Giáo hội tuân giữ như ngày lễ buộc quan trọng nhất”.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi không có linh mục để cử hành Thánh lễ?
Giáo luật cũng đưa ra câu trả lời cho trường hợp này: “Nếu việc tham dự Thánh lễ trở nên bất khả thi vì thiếu thừa tác viên có chức thánh hoặc vì một lý do nghiêm trọng khác, thì rất nên khuyến khích các tín hữu tham dự Phụng vụ Lời Chúa”.
Dĩ nhiên, đây được xem là một giải pháp ngoại lệ chứ không phải là hình thức sinh hoạt bình thường của đời sống Giáo hội. Tuy nhiên, do số lượng linh mục ngày càng giảm và tình trạng khan hiếm ơn gọi, nhiều cộng đoàn hiện nay chỉ có thể quy tụ để cử hành điều được gọi là “Cử hành Lời Chúa”.
Đáng tiếc thay, điều này đang trở thành thực tế quen thuộc tại nhiều nơi trên thế giới. Cuộc khủng hoảng ơn gọi đặc biệt được cảm nhận rõ tại những vùng nông thôn thưa dân hoặc các khu vực đang bị già hóa dân số.
Cha José Alberto Sutil, linh mục thuộc Giáo phận Zamora (Tây Ban Nha), chia sẻ: “Đây là những cộng đoàn rất nhỏ với phần lớn là người cao tuổi. Nhưng họ là những con người khiêm tốn và có đức tin sâu sắc. Đối với họ, ngày Chúa nhật vô cùng quan trọng. Đó là Ngày của Chúa, cũng như đối với mọi Kitô hữu. Chính vì thế mà trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên qua, các buổi Cử hành Lời Chúa đã được tổ chức tại khu vực này cũng như nhiều nơi khác trong giáo phận chúng tôi”.
Khi không có linh mục hiện diện, trọng tâm của buổi cử hành là việc công bố và suy niệm Lời Chúa.
Theo các quy định phụng vụ, bàn thờ vẫn được giữ như nơi dành cho Thánh Thể, nhưng không có việc truyền phép bánh và rượu như trong Thánh lễ.
Cha José Alberto Sutil giải thích thêm: “Nhờ đó mà các nhà thờ vẫn có thể mở cửa. Mọi người có thể quy tụ, lắng nghe Lời Chúa và đón nhận Bánh Hằng Sống, tức là Mình Thánh Chúa đã được truyền phép trước đó. Điều này giúp duy trì nhịp sống đức tin của cộng đoàn. Nhiều người thực sự biết ơn vì vẫn có thể tham dự những buổi cử hành như thế”.
Thoạt nhìn, điều này có thể khiến nhiều người ngạc nhiên: các tín hữu vẫn có thể rước lễ trong buổi Cử hành Lời Chúa.
Tuy nhiên, các bánh thánh được trao cho cộng đoàn phải là những bánh đã được một linh mục truyền phép từ trước trong một Thánh lễ khác.
Điều quan trọng là người giáo dân không bao giờ thay thế vai trò của linh mục.
Các sách phụng vụ nhấn mạnh rằng cần tránh mọi sự nhầm lẫn giữa Thánh lễ và điều được gọi là “Cử hành Chúa nhật khi vắng linh mục”. Bởi lẽ, chỉ có linh mục được truyền chức hợp lệ mới có thể chủ sự Bí tích Thánh Thể và thực hiện việc truyền phép bánh và rượu.
Tuy vậy, đối với nhiều tín hữu tại những vùng xa xôi, đây là cách duy nhất để họ được rước Mình Thánh Chúa vào ngày Chúa nhật.
Những con số cho thấy rõ mức độ thách thức hiện nay: trên toàn thế giới, trung bình chỉ có một linh mục phục vụ khoảng 3.500 tín hữu Công giáo.
Bà Marga López Calvo, người phụ trách các buổi Cử hành Lời Chúa tại Tây Ban Nha, cho biết: “Khi linh mục không thể đến được, chúng tôi, những người được ủy nhiệm hướng dẫn Cử hành Lời Chúa, sẽ đứng ra phục vụ cộng đoàn. Chúng tôi không cử hành Thánh lễ vì không thể truyền phép bánh và rượu. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn thực hiện đầy đủ các phần của một nghi thức phụng vụ. Mọi yếu tố đều có mặt ngoại trừ phần truyền phép”.
Bà cũng nhấn mạnh một khía cạnh khác không kém phần quan trọng:
“Đây còn là cách giúp chúng tôi duy trì sự gắn kết với những người chung quanh. Đó là cơ hội để cộng đoàn gặp gỡ nhau, biết đến nhau nhiều hơn và hiểu rõ những nhu cầu của người dân trong các ngôi làng nhỏ bé vốn thường bị lãng quên này”.
Tòa Thánh cho phép hình thức phụng vụ này trong những trường hợp không thể cử hành Thánh lễ, miễn là không gây nhầm lẫn với chính Thánh lễ.
Đây là một giải pháp mục vụ tạm thời giúp các tín hữu tiếp tục sống đời sống phụng vụ và duy trì sự hiệp thông với Giáo hội.
Tại nhiều vùng dân cư thưa thớt, đức tin vẫn là một trong những nền tảng quan trọng nhất nâng đỡ đời sống văn hóa và cộng đồng địa phương. Vì thế, dù các buổi Cử hành Lời Chúa không thể thay thế Thánh lễ, Giáo hội vẫn nhìn nhận rằng nhu cầu thiêng liêng của các tín hữu không thể bị bỏ quên.
Trong những hoàn cảnh thiếu linh mục, việc cộng đoàn cùng nhau lắng nghe Lời Chúa, cầu nguyện và lãnh nhận Thánh Thể đã được truyền phép từ trước trở thành dấu chỉ sống động của một Giáo hội biết thích nghi với hoàn cảnh, đồng thời vẫn trung thành với kho tàng đức tin và đời sống bí tích mà Chúa Kitô đã trao ban.