--- Thiên Chúa viếng thăm dân Người ---
Đó không chỉ là một câu Kinh Thánh đẹp,
mà còn là một lời công bố đòi hỏi quyết định.
Không phải để chúng ta chỉ thán phục,
nhưng để hoán cải và bước vào
Có những khoảnh khắc trong lịch sử không rộn ràng, không kèn trống, nhưng lại mang sức nặng của vĩnh cửu. Không có sấm chớp như trên núi Sinai, không có lửa từ trời như thời ngôn sứ Êlia, nhưng chỉ là một buổi sabát rất quen thuộc tại hội đường Nadarét. Một người thợ mộc đứng lên, mở Sách Thánh, đọc những lời đã quen tai với mọi người. Tất cả tưởng như diễn ra theo thói quen phụng vụ thường nhật. Nhưng chính tại nơi chốn bình thường ấy, Đức Giêsu đã thốt lên một lời làm rung chuyển lịch sử cứu độ: “Hôm nay đã ứng nghiệm lời Kinh Thánh quý vị vừa nghe” (Lc 4,21). “Hôm nay” không phải ngày mai, cũng không phải một viễn tượng xa xôi, ơn cứu độ đã bước vào lịch sử. Thời gian của lời hứa đã chuyển sang thời gian của hiện thực. Năm hồng ân của Đức Chúa đã đến.
Trong truyền thống Cựu Ước, “năm hồng ân” (hay năm toàn xá) không phải là một ý niệm mơ hồ, nhưng là một thể chế xã hội, tôn giáo rất cụ thể. Theo sách Lêvi, đó là năm thứ năm mươi, khi: “Mỗi người sẽ trở về phần sở hữu của mình, và mỗi người sẽ trở về gia đình mình” (Lv 25,10) . Đó là năm của giải phóng nô lệ được tự do, nợ nần được xoá bỏ, đất đai được phục hồi. Hay nói cách khác, đó chính là thời gian Thiên Chúa tái lập trật tự công chính theo thánh ý của Ngài, chống lại mọi hình thức áp bức do tội lỗi gây ra.
Khi Đức Giêsu đọc lời ngôn sứ Isaia: “Thần Khí Chúa ngự trên tôi… sai tôi đi loan báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn… công bố năm hồng ân của Đức Chúa” (Is 61,1–2; x. Lc 4,18–19), và áp dụng trọn vẹn cho chính mình, Ngài không chỉ giải thích Kinh Thánh, mà tự mặc khải căn tính và sứ mạng của mình. Ngài chính là Năm Hồng Ân sống động, là thời điểm Thiên Chúa đích thân viếng thăm dân Người (x. Lc 1,68).
Thánh Luca nhấn mạnh một chi tiết mang tính thần học rất sâu: “Đức Giêsu trở về Galilê trong quyền năng của Thần Khí” (Lc 4,14). Đây không phải là quyền năng theo kiểu trần thế. Không quân đội, không bạo lực, cũng không áp đặt. Đó chính là quyền năng của Thần Khí, quyền năng của sự sống, của sáng tạo và chữa lành (x. St 1,2; Ed 37,14). Chính Thần Khí đã xức dầu cho Đức Giêsu để Ngài loan báo Tin Mừng cho người nghèo, để Ngài giải thoát kẻ bị giam cầm, để Ngài cho người mù được thấy, và để Ngài trả tự do cho người bị áp bức (x. Lc 4,18). Điều đáng lưu ý là những đối tượng đầu tiên của năm hồng ân không phải là những người quyền thế, nhưng là những phận người ở bên lề xã hội. Như Đức Maria đã cất tiếng trong Magnificat: “Chúa hạ bệ những ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường; kẻ đói nghèo, Người ban của đầy dư” (Lc 1,52–53). Như vậy, Thiên Chúa viếng thăm dân Người bắt đầu từ nơi đau khổ nhất của thân phận con người.
Trang Tin Mừng hôm nay kể lại rằng: “Ai nấy đều tán thành và thán phục những lời ân sủng từ miệng Người nói ra” (Lc 4,22). Lời Chúa có thể làm người ta xúc động, thán phục, thậm chí rơi nước mắt. Nhưng thán phục không đồng nghĩa với đón nhận. Ít câu sau đó, cũng chính những người ấy lại tìm cách xô Đức Giêsu xuống vực (x. Lc 4,28–29). Bi kịch nằm ở chỗ này là Thiên Chúa ở quá gần, quá quen thuộc, không giống với những mong đợi của họ. Như thánh Gioan cho biết: “Người đã đến nhà mình, nhưng người nhà chẳng chịu đón nhận” (Ga 1,11). Năm hồng ân đã đến, nhưng lòng con người có thể đóng kín. Ân sủng không áp đặt. Thiên Chúa luôn tôn trọng tự do đến mức chấp nhận bị từ chối.
“Hôm nay” của Đức Giêsu không chỉ thuộc về hội đường Nadarét năm xưa. Trong Tin Mừng Luca, “hôm nay” luôn là thời gian của ơn cứu độ: “Hôm nay, Đấng Cứu Độ đã sinh ra cho anh em” (x. Lc 2,11), “Hôm nay, ơn cứu độ đã đến cho nhà này” (x. Lc 19,9), và “Hôm nay, anh sẽ ở với tôi trên Thiên Đàng” (x. Lc 23,43). “Hôm nay” ấy vang vọng trong mỗi Thánh Lễ, khi Lời Chúa được công bố và Thánh Thể được bẻ ra. Như Công đồng Vaticanô II khẳng định: “Chính Đức Kitô hiện diện trong Lời của Ngài… và trong hy tế Thánh Thể” (Sacrosanctum Concilium, 7). Vấn đề không phải là năm hồng ân đã đến hay chưa, nhưng là chúng ta có để cho năm hồng ân chạm đến và biến đổi đời mình hay không.
Năm hồng ân của Thiên Chúa không diễn ra bằng những biến cố ngoạn mục, nhưng bằng những chuyển động âm thầm của Thần Khí: khi một con tim khép kín dám tha thứ (x. Mt 18,21–22), khi người nghèo được nhìn thấy và tôn trọng (x. Mt 25,40), hay khi Hội Thánh chọn đứng về phía những người bị bỏ quên (x. Evangelii Gaudium, 198). Mỗi lần Tin Mừng được sống, mỗi lần công lý và lòng xót thương được đặt lên trên sự tiện nghi, Thiên Chúa lại viếng thăm dân Người. Như vậy, “Năm hồng ân đã đến”. Đó không chỉ là một câu Kinh Thánh đẹp, mà còn là một lời công bố đòi hỏi quyết định. Không phải để chúng ta chỉ thán phục, nhưng còn để hoán cải và bước vào.
Xin cho chúng ta, giữa những nhịp sống đầy xao động hôm nay, biết dừng lại trước lời của Đức Giêsu. Để không chỉ nghe cho hay, nhưng để cho Lời ấy được trở thành sự sống. Và trong chính đời mình, chúng ta được trở nên dấu chỉ nhỏ bé nhưng chân thật của năm hồng ân Thiên Chúa đang viếng thăm dân Người hôm nay, và mãi mãi.