Lời mời gọi hoán cải
không còn khả năng kinh ngạc
trước những điều Thiên Chúa thực hiện”
Có lẽ không có nỗi cô đơn nào sâu hơn nỗi cô đơn của một ngôn sứ bị khước từ ngay chính nơi mình thuộc về. Đức Giêsu trở về Nazarét, không như một người xa lạ, nhưng như một người con của làng, một người đã lớn lên giữa họ, từng bước trên những con đường họ đi, từng lao động giữa nhịp sống thường ngày của họ. Ngài giảng dạy trong hội đường với “sự khôn ngoan được ban cho” và những lời khiến người ta phải sửng sốt (x. Mc 6,2). Thế nhưng, thay vì mở lòng để cho Lời ấy biến đổi mình, dân làng lại dựng lên những bức tường vô hình của nghi ngờ, định kiến và tự mãn. Tin Mừng ghi lại một câu ngắn nhưng nặng trĩu: “Người lấy làm lạ vì họ không tin” (Mc 6,6). Đây là một nghịch lý lớn của mặc khải Kitô giáo: Thiên Chúa đến rất gần, đến mức con người không còn nhận ra Ngài. Đấng là Ánh Sáng thế gian (x. Ga 8,12) lại bị che khuất bởi ánh sáng giả tạo của sự quen thuộc. Người Nazarét không phủ nhận quyền năng và sự khôn ngoan của Đức Giêsu, họ thậm chí còn thán phục. Nhưng sự thán phục ấy nhanh chóng biến thành khép kín khi họ hỏi: “Bởi đâu ông ta được như thế?” (Mc 6,2). Đó không còn là câu hỏi tìm kiếm chân lý, mà là câu hỏi nhằm giữ nguyên trật tự quen thuộc của họ. Họ không để cho câu hỏi dẫn của mình đến đức tin, mà dùng câu hỏi để bảo vệ những khung sườn cố định của cái nhìn trần gian.
Câu nói: “Ông ta không phải là bác thợ, con bà Maria sao?” (x. Mc 6,3) cho thấy một điều rất sâu xam là họ biết quá nhiều về Đức Giêsu theo xác thịt, đến nỗi không còn chỗ cho mầu nhiệm. Họ đóng khung Ngài trong nghề nghiệp, gia đình, quá khứ, và vì thế, họ không thể mở ra cho điều mới mẻ mà Thiên Chúa đang thực hiện. Điều này ứng nghiệm một cách cay đắng lời Tin Mừng Gioan: “Người đã đến nhà mình, nhưng người nhà chẳng chịu đón nhận” (Ga 1,11). Sự quen thuộc, thay vì trở thành con đường dẫn đến lòng tin, lại biến thành chướng ngại cho ân sủng.
Chính trong bối cảnh ấy, Đức Giêsu thốt lên lời mang chiều sâu của cả một lịch sử cứu độ: “Ngôn sứ có bị rẻ rúng, thì cũng chỉ là ở chính quê hương mình” (Mc 6,4). Lời này nối Đức Giêsu với số phận của các ngôn sứ trong Cựu Ước. Từ Giêrêmia từng bị mưu hại bởi chính dân mình (x. Gr 11,18-19), đến Êdêkien được sai đến với “một dân cứng đầu cứng cổ” (x. Ed 2,4). Ngôn sứ luôn được sai đến không phải để được tán dương, mà để lay động lương tâm, để làm lung lay những gì đã trở nên chai cứng. Và chính vì thế, ngôn sứ thường bị khước từ nhất ở những nơi tưởng như thân quen nhất.
Một chi tiết trong Tin Mừng Máccô khiến chúng ta không thể không dừng lại suy nghĩ: “Người đã không thể làm được phép lạ nào tại đó” (Mc 6,5). Không phải vì quyền năng của Thiên Chúa suy giảm, nhưng vì ân sủng không áp đặt, và phép lạ không thể nảy sinh nơi một con tim khép kín. Thánh Augustinô đã diễn tả nghịch lý này một cách sâu sắc rằng: “Thiên Chúa tạo dựng con người không cần con người, nhưng Người không cứu con người nếu không có sự ưng thuận của họ”. Đức tin không phải là điều Thiên Chúa cưỡng bách, mà là một không gian tự do để con người cộng tác với ân sủng. Khi con tim đóng lại, phép lạ không còn lối đi.
Thánh Máccô chỉ ghi ngắn gọn rằng Đức Giêsu “đặt tay chữa lành một vài người đau yếu” (x. Mc 6,5) , như một tia sáng le lói giữa bầu trời u ám của sự khước từ. Điều đó cho thấy Thiên Chúa vẫn trung tín, ngay cả khi con người không trung tín. Nhưng sự phong phú của ân sủng bị giới hạn không phải bởi Thiên Chúa, mà bởi chính sự khép kín của con người. Như Đức Giáo hoàng Phanxicô từng cảnh báo: “Sự tự mãn thiêng liêng làm cho con tim trở nên cứng ngắc, không còn khả năng kinh ngạc trước những điều Thiên Chúa thực hiện” (Evangelii Gaudium, 97). Tuy nhiên, Tin Mừng không kết thúc bằng sự thất bại hay cay đắng. Nhưng: “Rồi Người đi các làng chung quanh mà giảng dạy” (Mc 6,6). Đức Giêsu không dừng lại để tranh cãi, không ép buộc ai phải tin, cũng không khép kín trái tim mình vì bị tổn thương. Ngài tiếp tục lên đường, trung tín với sứ mạng mà Chúa Cha trao. Điều này mặc khải khuôn mặt của một Thiên Chúa không nản lòng trước sự cứng cỏi của con người. Như thánh Phêrô khẳng định: “Chúa nhẫn nại, vì không muốn cho ai phải diệt vong, nhưng muốn cho mọi người đi tới chỗ ăn năn hối cải” (2 Pr 3,9). Sứ mạng của Đức Giêsu không bị chặn đứng bởi sự khước từ; trái lại, nó tiếp tục mở rộng đến những miền đất mới, những con tim sẵn sàng hơn.
Đối với chúng ta hôm nay, trình thuật “ngôn sứ giữa quê hương” không chỉ là câu chuyện của Nazarét xưa, mà còn là tấm gương soi đời sống đức tin hiện tại. Có khi nào chúng ta cũng rơi vào thái độ của dân làng Nazarét: nghe Lời Chúa mà không để cho Lời ấy làm cho chúng ta bối rối, thách thức hay thay đổi? Có khi nào chúng ta khước từ tiếng Chúa chỉ vì Ngài đến qua những con người quá quen thuộc: một linh mục, một người thân, hay một biến cố đời thường? Công đồng Vaticanô II nhắc nhở rằng Thiên Chúa “không ngừng ngỏ lời với con người như với bạn hữu” (x. Dei Verbum, 2). Nhưng để nhận ra lời ấy, cần một con tim khiêm tốn, sẵn sàng để cho Thiên Chúa phá vỡ những khuôn mẫu an toàn mà chúng ta đã quen dựa vào.
Như vậy, hoán cải mà Tin Mừng hôm nay mời gọi không phải là tìm kiếm những điều phi thường ở đâu xa, mà là học cách nhận ra Thiên Chúa đang nói ngay trong những điều rất đỗi bình thường. Đức Giêsu không bị khước từ vì Ngài xa lạ, mà vì Ngài quá gần. Và chính sự gần gũi ấy đòi hỏi một sự hoán cải sâu xa, đó là từ cái nhìn quen thuộc sang cái nhìn đức tin, từ sự tự mãn sang thái độ lắng nghe, và từ khép kín sang sẵn sàng để cho Thiên Chúa làm mới lại tất cả. “Ngôn sứ giữa quê hương”, vì thế, không chỉ là hình ảnh của Đức Giêsu năm xưa, mà còn là lời nhắc nhở dành cho mỗi người chúng ta hôm nay. Nếu con tim được mở ra, quê hương, nơi tưởng chừng quen thuộc và khép kín lại có thể trở thành mảnh đất cho Lời Chúa bén rễ. Và chính tại đó, trong đời sống rất bình thường, phép lạ lớn nhất có thể xảy ra, đó chính là phép lạ của một con tim được hoán cải và một đời sống được biến đổi nhờ ân sủng của Thiên Chúa.