Con đường thay đổi thế giới bắt đầu từ việc thay đổi chính trái tim mình
sẽ dễ cảm thông
với những yếu đuối của người khác
Có một điều rất lạ trong bản tính con người là chúng ta thường nhìn thấy lỗi lầm của người khác nhanh hơn nhìn thấy những giới hạn của chính mình. Một lời nói vô ý của người khác có thể làm chúng ta khó chịu nhiều ngày, nhưng những lời làm tổn thương người khác do chính mình nói ra lại dễ dàng được biện minh. Chúng ta dễ nhận ra sự nóng nảy, ích kỷ hay thiếu sót nơi tha nhân, nhưng lại thường mù quáng trước những sự yếu đuối của bản thân. Chính thực trạng ấy đã được Đức Giêsu diễn tả bằng một hình ảnh vừa mạnh mẽ vừa sâu sắc: “Sao anh thấy cái rác trong con mắt của người anh em, mà cái xà trong con mắt của mình thì lại không để ý tới?” (Mt 7,3).
Lời Chúa hôm nay không đơn thuần lên án việc phê bình hay góp ý. Đức Giêsu không cấm người môn đệ giúp người khác sửa đổi. Điều Ngài muốn cảnh báo là thái độ tự cho mình là đúng, là tốt hơn người khác, rồi từ đó dễ dàng phán xét và kết án tha nhân. Khi trái tim thiếu khiêm nhường, chúng ta thường đặt mình vào vị trí của thẩm phán thay vì người anh em. Chúng ta nhìn người khác qua lăng kính của lỗi lầm nhưng nhìn chính mình qua lăng kính của những lý do và hoàn cảnh. Điều ấy không chỉ làm tổn thương các mối tương quan mà còn khiến đời sống thiêng liêng bị đình trệ, bởi vì người không nhận ra bệnh của mình sẽ không bao giờ tìm kiếm sự chữa lành.
Từ thuở ban đầu, tội lỗi đã khiến con người có khuynh hướng đổ lỗi cho người khác thay vì nhìn lại chính mình. Sau khi phạm tội trong vườn Êđen, ông Ađam không nhận trách nhiệm nhưng nói: “Người phụ nữ Ngài cho ở với con, chính nàng đã cho con trái cây ấy” (St 3,12). Bà Evà lại đổ lỗi cho con rắn. Từ đó đến nay, lịch sử nhân loại dường như vẫn lặp lại vòng luẩn quẩn ấy. Người ta dễ tìm nguyên nhân của mọi vấn đề nơi người khác, nơi xã hội, nơi hoàn cảnh, nhưng lại ít khi đủ can đảm để tự hỏi: phần trách nhiệm của tôi ở đâu?
Chúa Giêsu chỉ ra một chân lý quan trọng: sự thay đổi đích thực của thế giới luôn bắt đầu từ sự thay đổi của trái tim. Người ta thường mơ ước một thế giới công bằng hơn, yêu thương hơn, tốt đẹp hơn. Nhưng một thế giới mới không thể được xây dựng bởi những con người không chịu đổi mới chính mình. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhấn mạnh rằng: “Hòa bình không chỉ được xây dựng bằng các cơ cấu, nhưng trước hết bằng sự hoán cải của tâm hồn”. Thực vậy, mọi cuộc cải cách sâu xa nhất trong lịch sử Hội Thánh đều bắt đầu từ những con người dám để cho Tin Mừng biến đổi chính cuộc đời họ.
Một trong những dấu chỉ của sự trưởng thành thiêng liêng không phải là nhìn thấy ngày càng nhiều lỗi nơi người khác, nhưng là nhận ra ngày càng rõ hơn sự mong manh của chính mình. Càng đến gần Thiên Chúa, các thánh càng ý thức sâu sắc hơn về những giới hạn bản thân. Thánh Phêrô sau mẻ cá lạ đã thốt lên: “Lạy Chúa, xin tránh xa con, vì con là kẻ tội lỗi” (Lc 5,8). Thánh Phaolô, dù là vị tông đồ vĩ đại, vẫn tự nhận mình là “người hèn mọn nhất trong các thánh” (x. Ep 3,8). Các ngài không nói thế vì mặc cảm hay tự ti, nhưng vì ánh sáng của Thiên Chúa giúp các ngài thấy sự thật về chính mình.
Thánh Augustinô từng nói một câu rất nổi tiếng: “Điều đầu tiên của sự thánh thiện là khiêm nhường; điều thứ hai là khiêm nhường; điều thứ ba cũng là khiêm nhường”. Chính khiêm nhường giúp con người nhìn mình cách trung thực. Người khiêm nhường không phủ nhận những điều tốt đẹp nơi mình, nhưng cũng không che giấu những thiếu sót của mình. Họ không sống bằng việc so sánh với người khác nhưng bằng việc để cho Thiên Chúa thanh luyện mỗi ngày.
Trong đời sống thường ngày, biết bao nhiêu xung đột bắt nguồn từ việc thiếu khả năng nhìn lại bản thân. Trong gia đình, vợ chồng dễ trách móc nhau mà quên xét lại chính mình. Trong cộng đoàn, người ta dễ nói về lỗi của người khác hơn là sửa đổi những giới hạn của bản thân. Trong xã hội, người ta dễ đòi hỏi người khác thay đổi mà ít khi tự hỏi mình đã sống đúng chưa. Đức Giáo hoàng Phanxicô nhiều lần cảnh báo về “căn bệnh của sự tự quy chiếu”, khi con người chỉ nhìn mọi sự từ góc nhìn của mình và đánh mất khả năng lắng nghe người khác. Một trái tim chỉ biết xét đoán sẽ ngày càng khép kín; một trái tim biết xét mình sẽ ngày càng mở ra với lòng thương xót.
Thực vậy, người nhận ra sự yếu đuối của bản thân sẽ dễ cảm thông với những yếu đuối của người khác. Khi biết mình đã nhiều lần được Thiên Chúa tha thứ, chúng ta sẽ bớt khắt khe hơn với anh chị em mình. Khi hiểu rằng mình cũng đang trên hành trình hoán cải, chúng ta sẽ thôi kết án và học cách đồng hành. Đó chính là điều Chúa Giêsu muốn nơi các môn đệ: không phải những con người hoàn hảo đi phán xét người khác, nhưng là những người tội lỗi đã được yêu thương và biết trao ban lòng thương xót.
Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu từng tâm sự rằng nếu Thiên Chúa cho chị thấy tất cả những yếu đuối của mình cùng một lúc, có lẽ chị sẽ ngã quỵ. Nhưng Thiên Chúa từ từ soi sáng để chị vừa thấy sự thật về bản thân vừa cảm nhận được lòng thương xót vô biên của Chúa. Đó cũng là hành trình của mỗi Kitô hữu. Chúng ta không nhìn lại chính mình để thất vọng hay tự kết án, nhưng để mở lòng đón nhận ân sủng của Thiên Chúa.
Trang Tin Mừng hôm nay mời gọi chúng ta đứng trước một tấm gương hơn là một cửa sổ. Thay vì luôn nhìn ra ngoài để tìm lỗi của người khác, hãy can đảm nhìn vào chính tâm hồn mình. Bởi lẽ điều cần được chữa lành nhất nhiều khi không phải là thế giới chung quanh, nhưng là trái tim của chính chúng ta. Và khi trái tim được đổi mới, ánh sáng của Thiên Chúa sẽ tự nhiên lan tỏa đến những người xung quanh.
Ước gì mỗi ngày chúng ta biết dành thời gian xét mình dưới ánh sáng của Lời Chúa. Ước gì chúng ta có đủ khiêm nhường để nhận ra những “cái xà” còn tồn tại trong đời sống mình. Và ước gì thay vì trở thành những người phán xét, chúng ta biết trở thành những chứng nhân của lòng thương xót. Bởi con đường thay đổi thế giới không bắt đầu từ việc sửa đổi người khác, nhưng bắt đầu từ việc để cho Thiên Chúa biến đổi chính trái tim mình. Khi trái tim được đổi mới bởi tình yêu của Chúa, thế giới quanh chúng ta cũng sẽ dần được đổi mới theo.
Giọng đọc: Phan Anh