Đức Giáo hoàng Leo vừa mới công bố văn kiện thứ hai trong triều đại giáo hoàng của mình. Lần này, Đức Thánh Cha dành trọn cho chủ đề về giáo dục, trong ánh sáng của Công đồng Vaticanô II.
Văn kiện mang tựa đề: “Vẽ lại những bản đồ hy vọng” (Charting New Maps of Hope), là một Tông thư nhằm đọc lại và canh tân nội dung của sắc lệnh lịch sử “Gravissimum Educationis” do thánh Giáo hoàng Phaolô VI ký ban năm 1965.
Trong văn kiện năm ấy, thánh Phaolô VI đã khẳng định quyền được giáo dục phổ quát của mọi người và đặt nền tảng cho nền giáo dục Công giáo, vốn lúc đó đang cần thích ứng với những thay đổi của thời đại và các hình thức diễn đạt mới.
Ngày nay, Đức Giáo hoàng Leo hướng cái nhìn về một thách đố cốt yếu của thế kỷ XXI, đó là trí tuệ nhân tạo (AI). Ngài đưa ra lời mời gọi rõ ràng rằng đừng sợ hãi công nghệ, đừng rơi vào “chứng sợ máy móc” (technophobia). Nhưng ngược lại, con người phải học biết cách sử dụng công nghệ một cách khôn ngoan, sao cho không đánh mất phẩm giá và vị trí trung tâm của con người.
Đức Thánh Cha cũng đặc biệt nhấn mạnh đến những cộng đồng nghèo khổ, ít điều kiện, và ngài khẳng định rằng người nghèo là phần cốt lõi trong cộng đoàn giáo dục. Đó là một chòm sao trải rộng khắp mọi châu lục, với sự hiện diện mạnh mẽ nơi các vùng có thu nhập thấp, một dấu chỉ cụ thể của hy vọng về công bằng xã hội và cơ hội học tập. Nơi nào việc học tập vẫn còn là một đặc quyền, thì Giáo hội phải mở cửa và tìm ra con đường mới, bởi vì “đánh mất người nghèo là đánh mất chính bản chất của trường học”.
Đức Giáo hoàng Leo cũng làm rõ cái nhìn về căn tính của nền giáo dục Công giáo. Giáo hội không chỉ là người Mẹ hiền, chăm sóc và dưỡng nuôi, mà còn là người Thầy, biết dạy dỗ và hướng dẫn con cái của mình bước đi trong sự thật và tình yêu.
Khi nói về cộng đoàn giáo dục, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng gia đình là “ngôi trường đầu tiên của nhân loại”, nơi trẻ em học biết yêu thương, tôn trọng và sống nhân bản. Do đó, các cơ sở giáo dục phải đồng hành cùng cha mẹ, chứ không thể thay thế họ trong việc giáo dục con cái.
Suy tư về sự bùng nổ của Internet và thế giới kỹ thuật số, Đức Giáo hoàng còn nhắc nhở chúng ta rằng: “Con người không phải là thuật toán, mà là những khuôn mặt và là những câu chuyện”. Mỗi người học sinh, mỗi người thầy, mỗi con người, vì thế, đều mang trong mình một lịch sử, một ước mơ và một phẩm giá không thể được “đo lường” bằng dữ liệu hay mã lệnh.
Nếu Đức Thánh Cha có một lời nhắn gửi riêng cho sinh viên và học sinh khắp thế giới, thì đó chính là thông điệp mà ngài từng nói tại Chiclayo (Peru): “Không ai sinh ra đã là người giỏi giang. Mỗi con đường được xây dựng bằng từng bước đi, từng trang sách, từng năm tháng, và bằng biết bao hy sinh”. Đó chính là lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng rất sâu sắc rằng học hành và trưởng thành là hành trình của lòng kiên nhẫn, của niềm hy vọng và của tình yêu, như chính tựa đề của Tông thư “Vẽ lại những bản đồ hy vọng”.