I. TÊN GỌI
Người Pharisêu (tiếng Hípri có nghĩa là “những người biệt lập”). Họ là một phong trào xã hội và tôn giáo phát triển mạnh mẽ từ thế kỷ thứ hai trước Công nguyên đến thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên cho đến những năm trước khi thành Giêrusalem sụp đổ vào năm 70 sau Công Nguyên.
Các nhà ngôn ngữ học và sự học chưa thống nhất với nhau về nguồn gốc và ý nghĩa của tên gọi Pharisêu. Có 2 giả thuyết khả dĩ thích hợp của tên gọi này (trong tiếng Hípri).
- là “những người riêng biệt” vì họ là những người tuân giữ nghiêm ngặt lề luật nhất là luật về sự thanh sạch và dâng một phần mười thu nhập và
- họ là những “những người giải thích luật”.
Vào đầu thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên, sử gia Josephus ước lượng có hơn 6000 người Pharisêu,(x. Ant. 17,42).
II. LỊCH SỬ
Ba nhóm tôn giáo nổi bật trong khoảng 2 thế kỷ thời đại Chúa Giêsu đã có những phản ứng để bảo vệ niềm tin của người Do Thái trước những hành vi xúc phạm và tôn giáo ngoại lai trong thời gian vua Antiochus Epiphanes (168 TCN) cầm quyền.
Sử gia Do Thái Josephus cho biết bạo chúa Antiochus Epiphanes đã làm mọi việc nhằm biến Đền Thờ Giêrusalem thành nơi thờ phượng của những người ngoại đạo, dựng tượng các thần ngoại giáo và hiến tế heo trên bàn thờ. Với những người Do Thái, đó là sự vi phạm lề luật và phong tục của họ cách nghiêm trọng. Những sự kiện này là nguyên nhân trực tiếp gây ra các cuộc khởi nghĩa của anh em nhà Macabê như được mô tả trong 2 sách Macabê. Và đó cũng là lý do cho sự tách mình ra khỏi cộng đồng (để khỏi bị lây nhiễm thói xấu của thực hành do bạo chúa Antiochus Epiphanes bắt người Do Thái tuân thủ) của một số tín đồ chân chính. Họ lấy tên là người Pharisêu.
Hai nhóm đương thời khác mà sử gia Josephus đề cập đến là “những người Sađốc quý tộc và những người Essenes khổ hạnh” (x. Josephus’s The Wars of the Jewish, I:1 và 2 Mcb 6, 7).
Những người Pharisêu có rất nhiều ảnh hưởng và sự ủng hộ rộng rãi dưới thời John Hyrcanus (134–76 TCN) trong một thời gian và sau đó là Alexandra Salome, người kế vị ông (76–67 TCN). Trong những năm sau đó, người Pharisêu dần dần chiếm ưu thế trước những người Sađốc. Nhóm Sađốc đã không còn sau khi Đền thờ bị phá hủy (năm 70 sau Công nguyên), để lại quyền điều hành các vấn đề của người Do Thái cho những người Pharisêu.
III. NHỮNG NGUỒN SỬ LIỆU VỀ NGƯỜI PHARISÊU
Những người Pharisêu được đề cập đến trong hai nguồn tài liệu từ thế kỷ thứ nhất. Đó là Tân Ước và các tác phẩm của sử gia Josephus, cũng như văn chương của các rabbi Do Thái. Mỗi nguồn cung cấp một cái nhìn khác nhau về người Pharisêu.
1. Các nguồn ngoài Thánh Kinh
a. Theo sử gia Josephus
Theo Josephus – một sử gia Do Thái trong thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên, là tác giả viết cho những người không phải là người Do Thái bằng tiếng Hy Lạp. Ông gọi những người Pharisêu là “sự lựa chọn [của cuộc sống]” và một “triết lý”. Ông đưa ra một số đặc điểm chung của người Pharisêu trái ngược với người Sađốc và người Étsinê.
Theo Josephus, những người Pharisêu là nhóm có ảnh hưởng nhất đối với dân chúng, được chú ý vì những cách giải thích chính xác và do đó có thẩm quyền đối với luật Do Thái, đồng thời có những truyền thống và lối sống riêng mà họ trung thành tuân giữ. Theo Josephus, những người Pharisêu tin rằng linh hồn vẫn sống sau cái chết và bị trừng phạt hoặc thưởng cho một cuộc sống khác.
Vì coi trọng trật tự và hòa bình trong nước, Josephus chỉ trích việc người Pharisêu lên nắm quyền dưới thời Nữ hoàng Alexandra (76-67 TCN) vì họ đã tấn công kẻ thù của mình và gây ra sự rối loạn trong nước. Ông không tán thành việc những người Pharisêu chống lại Alexander Jannaeus và Hêrôđê cũng như việc họ can thiệp vào cuộc tranh giành quyền kế vị Hêrôđê.
b. Văn học Rápbi (k. 37 – k. 100) [1]
Nền văn học Rabbi có đề cập đến người Pharisêu. Thông tin về danh sách của những người Pharisêu trước năm 70; nói đến các trường phái Pharisêu của Shammai và Hillel, những người thường được coi là những nhà lãnh đạo Pharisêu trong thế kỷ thứ nhất; liên quan đến sự tinh khiết trong nghi lễ, thuế thập phân và việc tuân thủ ngày Sabát. Những tài liệu này mô tả những người Phariêu là những nhân vật có uy quyền và thống trị trong xã hội, tôn giáo và chính trị của người Do Thái. Và cũng có tài liệu nói về “những người ly khai” (tiếng Do Thái là perushim), thường được gán cho việc chỉ về những người Pharisêu.
2. Trong Thánh Kinh
Trong Tân ước, những người Pharisêu thường được khắc họa là “đối thủ” của Chúa Giêsu và hầu như luôn bị coi là tiêu cực, bởi vì họ được giới thiệu là những người ủng hộ lối sống Do Thái khác biệt với đường lối của Chúa và chối từ sứ điệp của Chúa Giêsu. Chẳng hạn, họ mỉa mai những người khác nhân danh luật pháp riêng của họ (x. Lc 18,11…); tránh tiếp xúc với những kẻ tội lỗi và bọn thu thuế. Giới hạn tình yêu của Thiên Chúa trong phạm vi của họ.
Họ thường tham gia các cuộc tranh luận liên quan đến sự trong sạch của nghi lễ, thức ăn; luật dâng phần mười thu nhập theo luật Cựu Ước và việc tuân giữ đúng ngày Sabát.
Với một thái độ vụ hình thức, những người Phariêu đã giải thích và thêm vào một số những hạn chế bên cạnh những luật được ghi trong Thánh Kinh, việc ăn uống, kết hôn với người ngoại đạo và việc tuân thủ ngày Sabát. Sự gia tăng các chi tiết tỉ mỉ này đã chất thêm “gánh nặng lên vai của người dân”, dẫn đến sự thái quá của trong việc giữ luật.
Tuy vậy, trong số những người Pharisêu, cũng vẫn có những người như thế. Thật vậy, Chúa Giêsu đã ít nhất 5 lần gọi họ là những kẻ giả hình (x. Mt 23,15.23.25.27.29); gọi họ “người giống như mồ mả tô vôi, bên ngoài có vẻ đẹp, nhưng bên trong thì đầy xương người chết và đủ mọi thứ ô uế. Các người cũng vậy, bên ngoài thì có vẻ công chính trước mặt thiên hạ, nhưng bên trong toàn là giả hình và gian ác!”
Chúa Giêsu cũng lên án họ quên đi điều quan trọng là mà bỏ những điều quan trọng nhất trong Lề Luật là công lý, lòng nhân và thành tín (c. 23).
Vì thế, họ thường bị mang danh là những kẻ giả hình. Đối với một người Pharisêu chân chính, không có gì ghê tởm hơn là bị mang danh là những kẻ giả hình.
Mỗi sách Tin Mừng trình bày người Pharisêu hơi khác một chút. Trong Mácô, người Pharisêu là một nhóm các nhà lãnh đạo xã hội cấp thấp đang cạnh tranh với Chúa Giêsu để giành ảnh hưởng với dân chúng. Trong Gioan, họ được trình bày như những người có uy quyền đã tấn công Chúa Giêsu. Trong Matthêu, họ bị lên án là những kẻ đạo đức giả (x. Mt 23). Trong Luca và sách Cvtđ, họ là những người quan sát Chúa Giêsu nhưng không hiểu Người.
IV. NHỮNG LẦN TRANH LUẬN GIỮA CHÚA GIÊSU
Trong những trình thuật về cuộc tử nạn của Chúa Giêsu, những người Pharisiêu không được nêu đích danh (ngoại trừ Ga 18,3). “Giuđa tới đó, dẫn một toán quân cùng đám thuộc hạ của các thượng tế và nhóm Pharisêu; họ mang theo đèn đuốc và khí giới.”). Dẫu cho vẫn còn một số đông chống đối kịch liệt lời giảng dạy và bản thân con người của Đức Giêsu. Họ cùng với những người khác trong Thượng hội đồng Do Thái (công nghị) để đưa Chúa Giêsu ra xét xử.
Cũng có những người Pharisêu thẳng thắn bảo vệ Chúa Giêsu “Trong nhóm Pharisêu, người thì nói: “Ông ta không thể là người của Thiên Chúa được, vì không giữ ngày sabát”; kẻ thì bảo: “Một người tội lỗi sao có thể làm được những dấu lạ như vậy?” Thế là họ đâm ra chia rẽ” (Ga 9,16; Cvtđ 5,34-39).
Thậm chí có những người thuộc phái Pharisêu đã trở thành tín hữu (x. Cv 15,5)“Tuy nhiên, ngay cả trong giới lãnh đạo Do-thái cũng có nhiều người đã tin vào Đức Giêsu. Nhưng họ không dám xưng ra, vì sợ bị nhóm Pharisêu khai trừ khỏi hội đường . class="note">( Ga 12,42) Hai nhân vật nổi bật là Nicôđêmô, người môn đệ trong âm thầm và cũng là người dành cho Chúa ngôi mộ để mai táng Người, cũng là một người Pharisêu cũng như Phaolô, trước khi trải qua kinh nghiệm hoán cải trên đường đến Đamát (x. Ga 7, 50; Cv 26,5; Pl 3,5).
Nhiều lần Chúa Giêsu bị những người Pharisêu chất vấn hoặc “thử thách”. Như việc Chúa Giêsu ăn uống với những người tội lỗi và những người thu thuế (x. Mc 2,16). Họ lên án Chúa đã vì đã nói “phạm thượng” (x. Lc 5, 21). Trong một số trường hợp, Chúa đã lật ngược tình thế và chất vấn họ ngay lập tức (x. Lc 14, 3).
Có những dịp, người Pharisiêu liên kết với nhóm Sađốc và phái Hêrôđê, với mục đích bắt quả tang Chúa Giêsu nói hay làm điều gì trái với Lề Luật để kết án Ngài: “Họ cử mấy người Pharisiêu và mấy người thuộc phe Hêrôđê đến cùng Người để Người phải lỡ lời mà mắc bẫy” (Mc 12,13; x. thêm Lc 5,17.21.30; 6,2.7; 7,30.36.39; 11,38.39.42.43).
Họ đóng kín trong thế giới luật lệ, họ trở nên mù lòa không nhận ra Chúa Giêsu là Đấng Mêsia. Xem Chúa chỉ là một tên bịp bợp hay một kẻ đồng minh của quỷ.
Tuy vậy, cũng có nhiều trình thuật cho thấy Chúa Giêsu cũng gần gũi với các Pharisêu. Mối liên hệ của Chúa với những người Pharisêu không luôn là sự thù ghét, tranh cãi và đối kháng.
Vào nhiều dịp, nhiều người Pharisiêu mời Chúa Giêsu đến nhà mình để dùng bữa (x. Lc 7,36; 14,1…).
Có những người Pharisiêu quan tâm đến sự an mạnh của Chúa Giêsu đến độ họ báo cho ngài cần phải lánh mặt đi vì Hêrôđê đang tìm giết ngài: “Cũng vào giờ ấy, có mấy người Pharisiêu đến thưa Đức Giêsu rằng: “Xin ông đi ra khỏi đây, vì vua Hêrôđê đang muốn giết ông” (Lc 13,31).
Có một người Pharisêu đã đặt câu hỏi về điều răn quan trọng nhất với Chúa (x. Mt 22,34-40) và theo Tin mừng thánh Marco, trong trường hợp này, Chúa Giêsu đã trả lời người đó rằng: ông không còn xa Nước Thiên Chúa (Mc 12, 24).
V. QUAN NIỆM THẦN HỌC
Người Pharisêu nổi tiếng vì sự tuân thủ nghiêm ngặt mọi điều nhỏ nhặt của lề luật, kể cả các truyền thống của cha ông. Họ nhấn mạnh vào sự duy nhất và thần tính của Đức Chúa; dân ưu tuyển của Chúa (Ítraen) và thẩm quyền tuyệt đối của Kinh Torah (năm cuốn sách đầu tiên của Kinh thánh), nhưng phần lớn nhấn mạnh các vấn đề đạo đức hơn là thần học.
Trong số các điểm thần học mà họ đã tuyên xưng là niềm tin vào sự xuất hiện của Nước Thiên Chúa; hy vọng về một Đấng Mêsia, sự tiền định của vạn vật bởi Đức Chúa; tầm quan trọng của việc sống đức tin mà một người tuyên xưng; sự phục sinh của thân thể và phán xét. Họ cũng tin vào thiên thần và ác quỷ.
Người Pharisêu có quan niệm trái ngược với nhóm người Sađốc, vốn dựa trên Kinh Torah, chứ không phải trên Mishnah và Talmud. Nhất là niềm tin vào sự sống lại (x. Cvtđ 23,1-8; Mc 11,18-26).
Người Pharisêu tỏ ra khoan dung hơn trong các quy định đối với phụ nữ bằng cách nới lỏng một số luật về sự thanh sạch trong những quy định của sách Lêvi và ly hôn, khuyến khích hòa thuận trong gia đình.
VI. NHỮNG ĐIỂM TÍCH CỰC
Những người Pharisêu không nhận được nhiều ấn tượng tốt trong Tân Ước. Tuy nhiên, đó không phải là một bức tranh hoàn chỉnh về người Pharisêu.
Người Pharisêu chăm chú học hỏi Thánh Kinh và rất nghiêm túc về đức tin của mình. Nhiệt thành với lề luật; gắn bó với những truyền thống sống động được truyền khẩu; luôn bận tâm về sự hoàn thiện và sự trong sạch.
Sau sự sụp đổ của Đền thờ Giêrusalem, người Pharisêu là những người đã giúp đảm bảo sự tồn tại của đức tin Do Thái.
Trong sách Talmud của người Do Thái, người Pharisêu được chia thành bảy loại khác nhau:
- 1. Những người Pharisêu “vai”. Họ khoác trên vai những việc làm tốt và sự công chính của họ cho mọi người thấy.
- 2. Những người Pharisêu “Chờ Một Chút”. Họ có ý định làm việc thiện nhưng luôn tìm lý do để trì hoãn hoặc không bao giờ thực hiện.
- 3. Người Pharisêu “bầm dập hoặc chảy máu”. Họ đâm đầu vào tường vì mải tránh nhìn phụ nữ.
- 4. Người Pharisêu “lưng gù”. Họ cúi xuống làm còng lưng để thể hiện sự khiêm nhường của mình.
- 5. Người Pharisêu “luôn đếm”. Họ luôn đếm những việc làm tốt của họ và cho người khác biết; hay còn gọi là những người Pharisêu “cân nhắc” vì họ luôn cân nhắc giữa việc tốt và việc xấu.
- 6. Người Pharisêu “sợ sệt”. Họ làm việc tốt vì sợ sệt. Vì sợ làm điều sai trái.
- 7. Những người Pharisêu “kính sợ Đức Chúa”. Họ hành động vì thực sự yêu mến Chúa và lấy làm vui thích về luật pháp của Ngài.
VII. KẾT LUẬN
Mặc dù không thể có một cái nhìn lịch sử đầy đủ và mô tả về người Pharisêu, nhưng có thể khái quát một số đặc điểm chung của họ:
Như nhiều nhóm Do Thái khác, người Pharisêu tận tụy với truyền thống của riêng họ về cuộc sống trung thành với đạo Do Thái. Họ tuân thủ nghiêm ngặt các nghi lễ tôn giáo, sự trong sạch và đóng góp phần mười, và nỗ lực bảo vệ niềm tin của người Do Thái bị ô nhiễm bởi các tập tục tôn giáo ngoại lai, vì vậy họ nhất quyết tách biệt nghiêm ngặt khỏi dân ngoại.
Được mọi người kính trọng.
Một số có quyền lực chính trị. Khi tìm cách phổ biến một sự trung thành mới đối với luật và Thánh Kinh, có thể nhóm này đã thúc đẩy sự thay đổi chính trị và xã hội và hoạt động như một phong trào xã hội khơi dậy sự phản đối với các đế quốc Rôma.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ellison, H. L. “Pharisees,” in The Illustrated Bible Dictionary. Sydney, Australia, Tyndale House Publishers, 1980.
2. Mason, Steve, Flavius Josephus on the Pharisees, Leiden: Brill, 1991.
3. Saldarini, Anthony J. Pharisees, Scribes, and Sadducees, Wilmington, DE: Glazier, 1988.
4. Kohler, Kaufmann. “Pharisees,” http:// www.jewishencyclopedia.com (truy cập ngày 3/ 6/, 2022).
- [1] Hai tác phẩm nổi tiếng của ông là: the Jewish War và