Niềm Vui Đời Thánh Hiến
1. Niềm vui là gì?
Niềm vui là một tình trạng, trạng thái tình cảm mà trong đó con người đạt được sự hài lòng, mãn nguyện (Viện Ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển học, 2003, trang 1130). Niềm vui là một trạng thái trong tâm hồn. Cũng như tình yêu, khó mà có thể đưa ra một định nghĩa đầy đủ và chính xác về niềm vui bởi vì mỗi người có một quan niệm và hoàn cảnh khác nhau để cảm nhận được niềm vui. Tuy vậy, người viết đoan chắc rằng tất cả mọi người, đã hơn một lần kinh nghiệm được niềm vui.
Về mặt thần học, niềm vui không phải là một cảm xúc tự phát ngẫu nhiên mà là một trong các hoa trái của Chúa Thánh thần:
“Hoa quả của Thần Khí là : bác ái, hoan lạc, bình an, nhẫn nhục, nhân hậu, từ tâm, trung tín, hiền hoà, tiết độ. Không có luật nào chống lại những điều như thế.” (Gl 5, 22-23).
2. Niềm vui của người sống đời thánh hiến
Thánh Phaolô đã nói: “Anh em hãy vui luôn trong niềm vui của Chúa” (Pl 4,4). Kitô hữu nói chung và những người sống đời thánh hiến phải là những người sống trong niềm vui: niềm vui là con Chúa và niềm vui trong đời dâng hiến. Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nói: “Ở đâu có tu sĩ thì có niềm vui” (ĐGH Phanxicô, Tông thư gửi tất cả các người Thánh hiến nhân dịp cử hành Năm của Đời sống Thánh hiến, II, 1, ngày 21/11/2014). Thật vậy, cả cuộc đời người sống đời thánh hiến (tu sĩ) phải là cuộc đời vui tươi vì chính Chúa-Đấng họ thuộc về là nguồn vui. Ngài đã thực hiện công trình sáng tạo và cứu độ để thông chia cho con người niềm vui và hạnh phúc của Ngài. Ngài chính là nguồn vui của muôn vật.
“Lộng lẫy chốn cao vời, một khung trời trong vắt. Nhìn ngắm cả bầu trời: Cảnh tượng xán lạn thay! Vừa ló rạng lúc hừng đông, mặt trời liền công bố: Công trình của Đấng Tối Cao diệu kỳ dường bao” (Hc 43, 1-2); “Trời xanh tường thuật vinh quang Thiên Chúa, không trung loan báo việc tay Ngài làm” (Tv 19, 2).
Bước vào đời thánh hiến là bước vào cuộc gặp gỡ và bước theo Đấng đã chọn gọi mình. Chính vì thế, mỗi giai đoạn, thậm chí mỗi ngày, người tu sĩ phải luôn có những cuộc gặp gỡ mỗi lần mỗi mới với Thiên Chúa. Đời thánh hiến không dừng lại khi vào nhà tập, khấn lần đầu hay khấn trọn. Đó không là đích điểm nhưng đích điểm là ở sự kết hợp với Thiên Chúa, được hạnh phúc vĩnh cửu bên Ngài. Bởi vì Ngài đã kêu gọi mỗi người và mỗi người cũng đã cam kết sống cho những giá trị vĩnh cửu và “yêu cầu” mà Đấng ấy đưa ra qua Giáo hội và hội Dòng mình thuộc về. Thế nên, người tu sĩ cần mở lòng ra để đón nhận Thiên Chúa-nguồn mạch của niềm vui vĩnh cửu- để tâm hồn được tràn đầy niềm vui của Chúa ngõ hầu người tu sĩ có thể tỏa lan niềm vui ấy ngang qua những cuộc sống và sứ vụ yêu thương của mình.
3. Những nguy cơ đánh mất niềm vui đời dâng hiến
a. Lý do cá nhân
Ơn gọi và sứ vụ của người tu sĩ bắt nguồn từ tình yêu Thiên Chúa Ba ngôi. Để lửa nhiệt thành luôn bừng cháy và có chất cho sứ vụ, người tu sĩ phải cắm rễ sâu vào tình yêu ấy. Thật vậy, để gặp gỡ, đón nhận cũng như sống và rao giảng sứ điệp niềm vui Tin mừng của Đức Kitô, người tu sĩ phải có một sự “cô đơn nội tâm”. Cô đơn để lặng lẽ sống với Chúa (x. Mt 6, 6) và kín múc nguồn sức mạnh và niềm vui từ chính Chúa. Chìa khóa để gặp Chúa chính là thinh lặng nhưng vẫn tồn tại một thực trạng đáng báo động không ít tu sĩ không dành giờ đủ cho Chúa. Dưới nhiều tác động chủ quan lẫn khách quan làm người sống đời thánh hiến dễ rơi vào nguy cơ “tục hóa nội tâm”. Nguy cơ ấy là nguyên nhân khiến con người sợ đối diện với Thiên Chúa.
“Tôi có ‘sống’ việc ở lại với Chúa Kitô không? Tôi có để cho lửa tình yêu và niềm vui của Ngài (Thiên Chúa) sưởi ấm tâm hồn tôi không? Nếu trong tâm hồn chúng ta không có hơi ấm của Thiên Chúa, không có tình yêu, niềm vui và sự dịu dàng của Ngài, thì làm sao chúng ta có thể sưởi ấm tâm hồn những người khác” (ĐGH Phanxicô, Ở với Đức Kitô, bài huấn dụ dành cho các tham dự viên trong Đại hội quốc tế về giáo lý, ngày 27/9/ 2003).
Nếu không quy hướng về Thiên Chúa thì niềm vui mà người tu sĩ rao giảng là một niềm vui nào đó chứ không phải niềm vui của Đức Kitô. Rất có thể đó là việc rao giảng chính mình hoặc đánh bóng chính mình!
Thánh Gioan Tẩy giả là một mẫu gương về niềm vui đích thực- một niềm vui không quy về chính mình: “Còn người bạn của chú rể đứng đó nghe chàng, thì vui mừng hớn hở vì được nghe tiếng nói của chàng. Đó là niềm vui của thầy, niềm vui ấy bây giờ đã trọn vẹn.” (Ga 3, 29). Niềm vui của vị Tiền hô không đến từ việc được người ta chú ý hay ca tụng, mà đến từ việc chứng kiến Đấng Cứu thế được tôn vinh. Đây chính là mẫu gương cho niềm vui của người tu sĩ: một niềm vui hướng về Đức Kitô, không pha lẫn nhu cầu tự khẳng định bản thân.
Ngoài ra, một trong những nguyên nhân khiến người tu sĩ đánh mất niềm vui là những thiếu sót hay thất bại trong chính bổn phận với Chúa, với tha nhân và với cộng đoàn. Phía sau những thất bại và thiếu sót ấy là một khoảng trống và hụt hẫng. Đó là lý do khiến người tu sĩ cảm thấy lạc lõng, lẻ loi. Họ thấy chính mình giống như một cung đàn lạc điệu không ăn khớp và hoà điệu của toàn thể bài nhạc. Giờ đây, với họ, cuộc sống và sứ vụ là một bản nhạc của “âm giai thứ”. Một cuộc sống với những “cung điệu rời rạc và số thứ tự cung và nửa cung bị phân mảnh”. Tất cả thêu dệt nên một bản nhạc nhuốm màu buồn sầu. Thiên Chúa, Giáo hội và Hội Dòng muốn mỗi người hòa điệu theo âm giai trưởng- một âm giai với sự xuất hiện đầy đủ và đều đặn để kết dệt thành bài ca vui tươi sáng sủa và hân hoan. Vì vậy, chẳng có lý do gì mà mỗi người phải sống trong buồn sầu mà hãy luôn cố gắng nỗ lực mỗi ngày để gạt bỏ nỗi buồn. Thay vì gặm nhấm thì mỗi người hay nỗ lực vượt thắng nỗi buồn và “mọi âu lo, hãy trút cả cho Người, vì Người chăm sóc anh em” (1Pr 5, 7).
Không chỉ từ cá nhân người tu sĩ, rất có thể đời sống trong cộng đoàn cũng gây ra cho nhau sự buồn phiền; đánh mất niềm vui trong đời dâng hiến của nhau.
b. Lý do từ cộng đoàn
Đời sống cộng đoàn là nét đặc trưng của đời sống tu trì. Đời sống tu trì có phát triển hết tất cả sự phong phú của mình hay không phần nhiều cũng phụ thuộc vào việc các thành viên có sống yêu thương hiệp nhất và tràn ngập niềm vui hay không. Nghịch lý thay, nhiều tác động từ một thế giới năng động nhưng cô độc và trống vắng đang xâm nhập cộng đoàn tu trì. Xã hội hiện đại đa phức, bận bịu của cuộc sống, mê cung của các trào lưu làm người tu sĩ dễ bị phân mảnh và cuốn vào dòng chảy ấy với nguy cơ lạc mất chính mình; mất đi niềm vui thực sự của đời dâng hiến. Nhất là khi không chấp nhận mình và đón nhận nhau; khi không biết đối thoại và lắng nghe nhau; khi sống thờ ơ với nhau và không dành thời giờ quan tâm đến nhau.
Đời thánh hiến đâu chỉ là sống tinh thần phục vụ và hăng say cho sứ vụ nhưng còn là một sự gắn bó với Đức Kitô và đến với anh chị em trong cộng đoàn. Tuy nhiên, do những ảnh hưởng khác nhau, người tu sĩ ngày càng khó ra đi để gặp gỡ anh/ chị em. Lý do có thể là nhiều người thường có thái độ nhìn anh/ chị em với cặp kính tối màu; hoặc việc “làm ngơ”, “bịt mắt bịt tai chẳng thèm nghe theo dạng không nhìn-không nghe-không thấy”. Người tu sĩ có nguy cơ là tín đồ của “căn bệnh thờ ơ”: cùng sống trong cộng đoàn mà chẳng biết điều gì đang xảy ra với anh/ chị em và cộng đoàn. Với thái độ như thế, người tu sĩ không thể hiệp thông. Khi ấy cộng đoàn nên như hỏa ngục và anh/ chị em là gánh nặng cho nhau. Cộng đoàn không còn là nơi nương tựa quay về những khi gặp khó khăn.
Thiết nghĩ, mỗi người cần khiêm tốn quan tâm lắng nghe chia sẻ và đón nhận nhau để cộng đoàn luôn được tràn ngập yêu thương, niềm vui và hiệp nhất.
“Sự hiệp nhất và đa dạng kết hợp với nhau thành sự phong phú. Mỗi người mang những gì Thiên Chúa đã ban cho riêng mình để làm cho người khác trở nên phong phú… cộng đoàn như một dàn nhạc trong đó tất cả cùng chơi chung với nhau trong sự hòa hợp nhưng âm sắc của mỗi nhạc cụ không bị xóa bỏ mà trái lại đặc tính riêng của từng nhạc cụ sẽ đạt đến mức tối đa” (ĐGH Phanxicô, Yết kiến chung, ngày 09/10/2013).
Thánh Phaolô cũng đã dùng chính hình ảnh thân thể để diễn tả mối tương quan hỗ tương giữ niềm vui cá nhân và niềm vui cộng đoàn: “Nếu một bộ phận nào đau, thì mọi bộ phận cùng đau. Nếu một bộ phận nào được vẻ vang, thì mọi bộ phận cũng vui chung.” (1 Cr 12, 26). Do đó, niềm vui trong cộng đoàn thánh hiến không thể là một niềm vui “cá nhân chủ nghĩa”, khép kín, nhưng phải là niềm vui được san sẻ và nhân lên qua chính sự hiệp thông với từng anh/ chị em trong cùng một cộng đoàn.
4. Niềm vui bền vững nơi Đức Kitô
Để có thể sống được niềm vui đời dâng hiến, thiết nghĩ, điều kiện tiên quyết là phải có niềm vui của Thiên Chúa trong chính tâm hồn mỗi người và phải để niềm vui ấy bao phủ cuộc đời mình. Thật vây, Thiên Chúa chính là nguồn vui đích thực và vĩnh cửu. Bởi vì “chỉ Thiên Chúa mới đem lại sự thỏa mãn” (thánh Tôma Aquinô). Để có được niềm vui của Chúa, chỉ có cách là chìm sâu trong cầu nguyện để kết hiệp với Chúa. Khi đó niềm vui của Chúa sẽ lớn lên nơi mỗi người. Người tu sĩ sẽ thấy mình được Chúa yêu thật nhiều; với Chúa vui vô bờ. Khi đó mỗi tu sĩ mới có thể trao ban niềm vui yêu thương đến anh/ chị em chung quanh mình cách thực sự. Niềm vui ấy là họa ảnh của niềm vui đơn sơ, chân thành, nhẹ nhàng, thanh thoát, không đòi hỏi, quảng đại, không chiếm hữu, không đặt điều kiện và vô vị lợi. Chính niềm vui trong Chúa sẽ làm thăng hoa niềm vui trao ban cho người khác. Thật vậy, đó không phải là hai thái cực khác nhau nhưng là hai mặt của một thực tại niềm vui. Vui trong Chúa chính là đích điểm của phận người và niềm vui trao ban cho tha nhân là kết quả bên ngoài của niềm vui bắt nguồn trong Chúa.
Niềm vui của người tu sĩ không hệ tại ở ngày tuyên khấn, ngày nhận bằng tốt nghiệp hay ngày kỷ niệm 25, 50 hay 60 năm khấn dòng. Nhưng hệ tại ở niềm vui nơi Đức Kitô- một Đức Kitô tử nạn và phục sinh. Đây là điểm mấu chốt phân biệt niềm vui Kitô giáo với mọi thứ hạnh phúc thế trần: niềm vui Kitô giáo không phải là niềm vui hời hợt phát sinh khi mọi sự đều thuận lợi cũng không phải là thái độ phủ nhận hay trốn tránh đau khổ. Trái lại, đó là niềm vui đã được thanh luyện qua thử thách; được khai sinh từ mầu nhiệm Thập giá và chiến thắng ngay giữa đau khổ. Người tu sĩ vẫn có thể khóc, vẫn phải đối diện với mất mát, bệnh tật hay những hy sinh của cuộc đời, nhưng họ không bị những đau khổ ấy khuất phục. Nhờ kết hợp với Đức Kitô chịu đóng đinh và phục sinh, người tu sĩ khám phá ra rằng đau khổ không phải là lời cuối cùng. Vì thế, niềm vui Kitô giáo là niềm vui của người chiến thắng vì trên hết tất cả, họ biết rằng tình yêu Thiên Chúa mạnh hơn đau khổ và sự sống mạnh hơn sự chết. Chính vì thế, thánh Phaolô có thể nói ngay trong cảnh từ đày:
“ Tâm hồn tôi chứa chan niềm an ủi và tràn ngập nỗi vui mừng trong mọi cơn gian nan khốn khó.” (2 Cr 7, 4)
Niềm vui đích thực của người tu sĩ, do đó, không lệ thuộc vào hoàn cảnh thuận lợi hay thành công bên ngoài, nhưng bắt nguồn từ chính mầu nhiệm Vượt Qua đã in sâu vào căn tính của mình. Đức Giáo hoàng Phanxicô giải thích:
“Chúng ta được mời gọi cảm nghiệm và chứng tỏ rằng Thiên Chúa có khả năng lấp đầy con tim của chúng ta và làm cho chúng ta được hạnh phúc, vui tươi. Không cần phải đi tìm hạnh phúc ở đâu khác; chứng tỏ rằng tình huynh đệ chân chính sống trong các cộng đoàn của chúng ta nuôi dưỡng niềm vui; chứng tỏ rằng sự tận hiến để phục vụ Giáo hội, các gia đình, các người trẻ, các người già, các người nghèo giúp cho chúng ta đạt được sự thành tựu bản thân và mang lại ý nghĩa trọn vẹn cho cuộc đời.”
5. Niềm vui từ việc thay đổi nhãn quan
Niềm vui giúp gia tăng nghị lực và mở rộng trái tim để yêu thương, đón nhận và chia sẻ. Chính vì thế, người tu sĩ cần tập nhìn tất cả với đôi mắt yêu thương và lạc quan thì mọi sự đối với chính mình cũng sẽ đáng yêu không còn buồn chán nữa. Thật vậy, cuộc sống chính là một tấm gương trong. Ai cười thì nó cười. Ai khóc thì nó khóc. Do đó, điều quan trọng là phải thay đổi nhãn quan của mình về cuộc sống. Tuy nhiên, sống tinh thần lạc quan không có nghĩa là tránh né nguy hiểm hay chuyện buồn phiền nhưng là luôn giữ được sự bình tâm giữa những khó khăn hằng ngày. Bởi vì người tu sĩ trưởng thành phải là người dám đối diện với thực tại để tìm phương thế giải quyết vấn đề cách tích cực hơn chứ không chạy trốn và làm ngơ.
Ngôn sứ Khabacuc cũng để lại cho chúng ta một bài học về niềm vui vượt lên trên nghịch cảnh:
“Thật thế, cây vả không còn đâm bông nữa, cả vườn nho không được trái nào. Quả ôliu, đợi hoài không thấy, ruộng đồng chẳng đem lại gì ăn. Bầy chiên dê biến mất khỏi ràn, ngó vào chuồng, bò bê hết sạch. Nhưng phần tôi, tôi nhảy mừng vì Đức Chúa, hỷ hoan vì Thiên Chúa, Đấng cứu độ tôi.” (Kb 3, 17-18).
Điều này cho thấy niềm vui không lệ thuộc vào những gì chúng ta có hay đạt được, nhưng hệ tại ở việc chúng ta có nhận ra Thiên Chúa là Đấng yêu thương và cứu độ chúng ta hay không, giữa những “mùa màng thất bát” của sứ vụ, của những lúc khó khăn, bệnh tật và sầu khổ.
Chính nhà thơ Ấn Độ, Rabindranath Tagore (1861-1941) cũng luôn có cái nhìn lạc quan khi nói:
“Tôi nằm ngủ và mơ thấy cuộc đời là niềm vui. Tôi thức giấc và thấy cuộc đời là bổn phận. Tôi hành động và, ô kìa, bổn phận chính là niềm vui”. Hay như nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã viết trong ca khúc Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui: “Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui. Chọn những bông hoa và những nụ cười…Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui. Cùng với anh em tìm đến mọi người…Và nh ư thế tôi sống vui từng ngày. Và như thế tôi đến trong cuộc đời. Đã yêu cuộc đời này bằng trái tim của tôi”.
6. Niềm vui trao ban
Tu sĩ là những người bước theo Đức Kitô và họa lại hình ảnh của Người. Thế nhưng làm sao họa lại được cho xã hội hôm nay nếu chỉ mãi khép kín mà không ra đi “khỏi cộng đoàn êm ái” để đến với con người hôm nay.
“Bắt chước Đức Kitô trong việc ra khỏi mình và đến gặp người khác. Khi để Đức Kitô trở thành trung tâm điểm của đời sống anh chị em, sẽ làm anh chị em thoát ly chính mình, ra khỏi trung tâm của mình và mở lòng ra cho người khác” (ĐGH Phanxicô, Ở với Đức Kitô, bài huấn dụ dành cho các tham dự viên trong Đại hội quốc tế về giáo lý, ngày 27/9/2013).
Cả cuộc sống của Đức Kitô là hành trình ra đi và đến với con người với những thực tại hiện sinh: lao động, trò chuyện, ăn uống…. Đức Kitô luôn muốn các tông đồ và những người bước theo Người sống trong cuộc sống để thực hiện ơn gọi và sứ vụ của mình bởi vì “Như Cha đã sai con đến thế gian, thì con cũng sai họ đến thế gian” (Ga 17, 18). Sống với Chúa chính là nguồn suối và sức mạnh cho người tu sĩ nhưng đã có được niềm vui trong Chúa thì thì phải đem niềm vui ấy đến cho anh chị em. “Đừng sợ vượt ra ngoài khuôn khổ để theo Chúa, vì Thiên Chúa luôn luôn đi xa hơn. Thiên Chúa không sợ hãi. Ngài không sợ các vùng ngoại ô” (ĐGH Phanxicô, Ở với Đức Kitô, bài huấn dụ dành cho các tham dự viên trong Đại hội quốc tế về giáo lý, ngày 27/9/2013).
Niềm vui sẽ mãi tiếp diễn trong cuộc sống hôm nay khi mỗi người biết trao cho nhau những cái nhìn yêu thương, đến với nhau bằng bàn tay trợ giúp, những lời yêu thương; nụ cười. Người tu sĩ được mời gọi để trở thành những người bạn của mọi người nhất là những người nghèo để lắng nghe, thấu hiểu và đón nhận sẻ chia niềm vui mà Thiên Chúa muốn thông truyền cho mỗi người qua chính những anh em ấy. Với một tâm hồn ngập tràn niềm vui đích thực của Đức Kitô, người tu sĩ sẽ biết mở lòng ra cho tha nhân và liên tục đi đến với anh chị em mình. Thật vậy, chính tình yêu ấy sẽ thúc đẩy người tu sĩ đến gặp tha nhân để những anh chị em đó cũng có niềm vui của Đức Kitô. Đó cũng chính là phương cách loan báo Tin mừng tình yêu.
“Chúng ta có đang truyền giáo bằng lời nói, việc làm và đời sống Kitô hữu của mình không? Hay mỗi người chỉ là những người Kitô hữu khép kín trong trái tim mình, trong các nhà thờ của mình, ‘các Kitô hữu trong phòng thánh’ mà thôi?” (ĐGH Phanxicô, Yết kiến chung ngày 16/10/2013).
Niềm vui không trao ban sẽ nghèo nàn và chết mòn; khi được trao ban sẽ có giàu thêm và phong phú. Đức Maria sau biến cố truyền tin đã lên đường đến với người chị họ Êlisabét hay người phụ nữ Samari bên bờ giếng Giacóp là một minh họa sống động cho “niềm vui trao ban” ấy. Bởi vì một khi đã thực sự cảm nghiệm được niềm vui Tin mừng thì niềm vui ấy không thể bị giữ lại cho riêng mình, nhưng tự nó sẽ tuôn trào ra thành lời loan báo và hành động chia sẻ.
***
Mỗi tu sĩ hiến phải làm cho niềm vui trong Thiên Chúa được thể hiện và thực hiện trong chính đời sống mình. Không phải chỉ kêu gọi, trình bày bằng lý thuyết mà thôi nhưng quan trọng hơn là phải hiện thực hóa, hiện tại hóa những lý thuyết ấy. Phải nên chứng tá cho niềm vui của Thiên Chúa qua lời rao giảng và hành động. Đức Giáo hoàng Phanxicô luôn kêu gọi
“Bất cứ nơi đâu có con người, Giáo hội đều được kêu gọi hãy đến với họ và mang cho họ niềm vui Tin mừng, lòng thương xót và sự tha thứ của Thiên Chúa” (ĐGH Phanxicô, Bài giảng khai mạc năm thánh Lòng thương xót tại quảng trường thánh Phêrô, Rôma, 08/12/2015).
Ước mong rằng mỗi tu sĩ luôn trở thành những con người của niềm vui tình yêu Chúa để nên nhân chứng cho Ngài trong xã hội hôm nay.