Giá trị của những hy sinh âm thầm
Có những khoảnh khắc trong năm phụng vụ mà chỉ một cử chỉ nhỏ bé cũng đủ làm rung động cả tâm hồn. Lễ Tro là một khoảnh khắc như thế. Không có nhạc rộn ràng, cũng không có hoa nến rực rỡ. Chỉ một chút tro mịn, vẽ lên trán mỗi người hình thánh giá, và một lời thì thầm nghiêm trang: “Hãy nhớ mình là bụi tro, và sẽ trở về bụi tro” (x. St 3,19). Trong giây phút ấy, mọi ảo tưởng về sức mạnh, địa vị hay thành công dường như lặng xuống. Con người đối diện với sự thật trần trụi về thân phận mong manh của mình.
Tro không sáng chói. Tro là phần còn lại sau khi lửa đã tàn. Tro không thu hút ánh nhìn, nhưng lại mang trong mình một thông điệp sâu xa, đó là mọi vinh quang trần thế rồi cũng qua đi, chỉ còn lại điều đã được thanh luyện trong tình yêu. Chính trong bầu khí khiêm hạ ấy, lời của Chúa Giêsu trongTin Mừng Mátthêu hôm nay (x. Mt 6,1–6.16–18) vang lên như kim chỉ nam cho hành trình bốn mươi ngày sám hối: “Khi làm việc lành phúc đức, anh em phải coi chừng, chớ có phô trương cho thiên hạ thấy” (Mt 6,1).
Mùa Chay không phải là mùa của những biểu hiện đạo đức gây ấn tượng, nhưng là mùa của những chuyển động thầm lặng trong trái tim. Chúa Giêsu nhắc đến ba việc thực hành căn bản: bố thí, cầu nguyện và ăn chay. Ba con đường ấy tưởng chừng khác nhau, nhưng thực ra cùng dẫn về một hướng duy nhất, đó là trở về với Chúa trong sự thật nội tâm. Điều Ngài quan tâm không phải là cử chỉ bên ngoài, nhưng là ánh nhìn bên trong. Ngài cảnh báo: “Thầy bảo thật anh em: chúng đã được phần thưởng rồi” (Mt 6,2.5.16). Phần thưởng của kẻ phô trương chỉ là lời khen chóng qua, là ánh mắt ngưỡng mộ nhất thời. Khi tiếng vỗ tay dứt, phần thưởng cũng chấm hết.
Trái lại, với người sống âm thầm, Chúa Giêsu hứa: “Cha của anh em, Đấng thấu suốt những gì kín đáo, sẽ trả lại cho anh em” (Mt 6,4). Ở đây, một chân lý an ủi được mặc khải, đó chính là không một hy sinh nào bị lãng quên trước mặt Thiên Chúa. Con người có thể không thấy, có thể không hiểu, có thể thậm chí hiểu lầm. Nhưng Thiên Chúa “thấy tận đáy lòng” (x. 1Sm 16,7). Ngài đọc được những giọt nước mắt không rơi thành tiếng, những lời cầu nguyện chưa thành lời, những quyết định âm thầm chỉ mình Ngài biết.
Trong một thế giới quen với việc phô bày và công khai hóa mọi sự, Tin Mừng mời gọi chúng ta đi ngược dòng: “Đừng cho tay trái biết việc tay phải làm” (Mt 6,3). Đó không phải là lời khuyên sống khép kín, nhưng là lời mời thanh luyện ý hướng. Có những hy sinh không bao giờ được kể lại: một người mẹ lặng lẽ thức khuya cầu nguyện cho con, một người cha chấp nhận thiệt thòi để gia đình được bình an, một người trẻ từ chối một lợi ích không chính đáng để giữ lương tâm trong sạch, hay một tín hữu âm thầm dâng Mùa Chay để cầu cho một người làm mình tổn thương. Những điều ấy không lên trang báo, không xuất hiện trên mạng xã hội, nhưng lại được ghi khắc trong trái tim Thiên Chúa.
Thánh Vịnh đã diễn tả sự mong manh của phận người rằng: “Phận người tựa cánh hoa đồng nội, một cơn gió thoảng là xong” (Tv 103,15–16). Nếu đời người chóng qua như thế, thì điều gì còn lại? Không phải danh tiếng, cũng không phải sự ngưỡng mộ, nhưng là tình yêu đã trao đi. Thánh Phaolô nói: “Hiện nay chúng ta thấy lờ mờ như trong gương, nhưng bấy giờ sẽ được thấy mặt giáp mặt” (1Cr 13,12). Phần thưởng đích thực của người tín hữu không phải là sự nhìn nhận của thế gian, nhưng là được chiêm ngưỡng Thiên Chúa, được ở trong mối tương quan thân tình với Ngài.
Khi Chúa Giê-su mời gọi vào “phòng kín” để cầu nguyện (x. Mt 6,6), Ngài không chỉ nói về một căn phòng vật lý, nhưng còn nói về không gian nội tâm nơi con người gặp gỡ Cha của mình. Ở đó không còn khán giả, không còn so sánh, cũng không còn cạnh tranh. Chỉ còn Cha và con. Chính trong sự thân mật ấy, linh hồn được chữa lành, và được thanh luyện khỏi nhu cầu phải chứng tỏ mình.
Tro trên đầu nhắc chúng ta rằng mọi sự bên ngoài rồi sẽ tan biến. Nhưng cũng chính tro ấy vẽ thành hình thánh giá, dấu chỉ của tình yêu tự hiến. Mùa Chay, vì thế, không chỉ là thời gian của buồn sầu, nhưng là thời gian của yêu thương tinh tuyền hơn. Mỗi bữa ăn bớt lại vì người nghèo, mỗi lời cầu nguyện kín đáo cho một linh hồn, mỗi lần kìm lại một phản ứng nóng nảy, … tất cả là những viên gạch xây dựng Nước Trời. Có thể chúng ta không thấy kết quả ngay, nhưng “Cha của anh em, Đấng thấu suốt những gì kín đáo”, đang nhìn và đang chuẩn bị một phần thưởng vượt xa mọi tính toán của chúng ta.
Ngôn sứ Giôen kêu gọi: “Hãy xé lòng, đừng xé áo” (Ge 2,13). Thiên Chúa không tìm kiếm những biểu hiện ấn tượng, nhưng một trái tim khiêm nhường và tan nát. Lễ Tro mở ra cơ hội bắt đầu lại từ trái tim ấy. Bắt đầu lại bằng một quyết tâm sống chân thật hơn, yêu thương hơn, và âm thầm hơn.
Và có lẽ, đến cuối hành trình Mùa Chay, chúng ta sẽ nhận ra phần thưởng lớn nhất không phải là cảm giác mình đã làm được bao nhiêu việc đạo đức, nhưng là một sự bình an sâu thẳm, một sự bình an của người biết mình đã sống trước mặt Thiên Chúa chứ không phải trước mặt người đời. Khi tro bụi của cuộc đời tan biến, khi mọi ánh nhìn trần thế lùi xa, điều còn lại là ánh mắt của Cha: ánh mắt đã thấy, đã hiểu và đã yêu thương từng hy sinh nhỏ bé của chúng ta. Chính ánh mắt ấy mới là phần thưởng đích thực cho mỗi người chúng ta.