Căn tính của người môn đệ
phải làm những hành động phi thường.
Đôi khi chỉ là giữ im lặng
thay vì đáp trả trong nóng giận.
Là chọn không nói xấu người đã làm mình tổn thương.
Là dám cầu nguyện cho người
khiến mình khó chịu nhất
Có những khoảnh khắc trong đời khi chúng ta đứng trước một chọn lựa rất quen thuộc, đó là đáp trả hay nhẫn nhịn, nói lại hay im lặng, giữ trong lòng một nỗi cay đắng hay mở ra một con đường khác. Thế giới quanh chúng ta vận hành theo một logic rõ rang, đó chính có qua có lại. Ai tốt với tôi, tôi tốt lại. Ai làm tôi tổn thương, tôi giữ khoảng cách, hoặc hơn thế nữa. Và chúng ta thấy điều ấy hợp lý, công bằng, thậm chí cần thiết để tự bảo vệ mình. Nhưng giữa Bài Giảng Trên Núi, Chúa Giêsu đưa ra một lời mời gọi làm đảo lộn logic quen thuộc ấy: “Anh em đã nghe Luật dạy rằng: Hãy yêu đồng loại và hãy ghét kẻ thù. Còn Thầy, Thầy bảo anh em: hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em” (Mt 5,43–44). Đó hông phải chỉ là một lời khuyên đạo đức cao đẹp, nhưng còn là một tiêu chuẩn mới cho căn tính của người môn đệ. Sống khác biệt, không để tỏ ra hơn người, nhưng để phản chiếu dung mạo của Thiên Chúa giữa đời.
Chúa Giêsu đặt một câu hỏi rất thực tế: “Nếu anh em yêu thương kẻ yêu thương mình, thì anh em nào có công chi? Ngay cả những người thu thuế cũng chẳng làm như thế sao?” (Mt 5,46). Yêu người yêu mình thì không có gì lạ. Đáp lại sự tử tế bằng tử tế là điều tự nhiên. Nhưng chúng ta được mời gọi đi xa hơn bản năng tự nhiên ấy. Yêu khi bị hiểu lầm. Cầu nguyện khi bị xúc phạm. Chúc lành khi bị nguyền rủa.
Điều ấy không dễ. Và Tin Mừng không giả vờ rằng nó dễ. Yêu kẻ thù không có nghĩa là phủ nhận nỗi đau, cũng không phải là dung túng cho bất công. Yêu ở đây trước hết là một quyết định nội tâm: tôi không để cho mình bị giam cầm bởi hận thù. Tôi không để hành vi của người khác quyết định cách tôi trở thành con người. Vì vậy, thánh Phaolô khuyên dạy: “Anh em hãy chúc lành cho những kẻ bắt bớ anh em; hãy chúc lành chứ đừng nguyền rủa” (Rm 12,14). Đó là một thái độ cần được tập luyện mỗi ngày, không phải một cảm xúc tự nhiên.
Lý do của sự khác biệt này không phải để xây dựng một hình ảnh đạo đức, nhưng để nên giống Cha trên trời. Chúa Giêsu nói: “Người cho mặt trời mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính” (Mt 5,45). Thiên Chúa không yêu theo cảm tính. Ngài không đóng cửa lòng mình trước kẻ bất chính. Lòng thương xót của Ngài không bị giới hạn bởi sự đáp trả của con người.
Khi yêu kẻ thù, chúng ta bước vào cách yêu của Thiên Chúa. Chúng ta trở nên con cái của Ngài không chỉ bằng lời cầu nguyện “Lạy Cha”, nhưng bằng chính hành vi yêu thương. Thánh Gioan nói rằng: “Ai không yêu thương thì không biết Thiên Chúa, vì Thiên Chúa là Tình Yêu.” (1Ga 4,8). Biết Thiên Chúa không chỉ là hiểu một giáo lý, nhưng còn là để tình yêu của Ngài định hình cách chúng ta đối xử với người khác. Và rồi câu nói khiến nhiều người chùn bước: “Anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện” (Mt 5,48). Hoàn thiện ở đây không phải là không bao giờ sai lầm, không bao giờ yếu đuối, nhưng là trọn vẹn trong yêu thương. Là không để trái tim của mình bị cắt nhỏ bởi những ranh giới hẹp hòi: yêu người này, ghét người kia; mở lòng với nhóm này, khép lại với nhóm khác.
Hoàn thiện là để tình yêu lớn hơn tự ái, lớn hơn nỗi đau, và lớn hơn mong muốn trả đũa. Đó là một hành trình kéo dài suốt đời. Có những ngày chúng ta thành công. Cũng có những ngày chúng ta nhận ra mình vẫn còn rất xa lý tưởng Tin Mừng. Nhưng mỗi lần chúng ta chọn yêu hơn một chút, tha thứ thêm một bước, chúng ta đang tiến gần hơn đến sự hoàn thiện mà Chúa Giêsu nói đến.
Sống khác biệt không nhất thiết phải làm những hành động phi thường. Đôi khi chỉ là giữ im lặng thay vì đáp trả trong nóng giận. Là chọn không nói xấu người đã làm mình tổn thương. Là dám cầu nguyện cho người khiến mình khó chịu nhất. Cầu nguyện không phải để họ thay đổi theo ý chúng ta, nhưng để trái tim của chúng ta không cứng lại. Như thánh Phaolô dạy: “Đừng để sự dữ thắng được anh em, nhưng hãy lấy thiện mà thắng ác” (Rm 12,21). Chiến thắng ở đây không phải là làm cho người kia thua cuộc, nhưng là không để sự dữ lan rộng thêm qua chính mình.
Trong đời sống gia đình, sống khác biệt có thể là chủ động làm hòa dù mình nghĩ mình đúng. Trong công việc, có thể là không tham gia vào những lời nói làm hạ thấp người vắng mặt. Trong cộng đoàn, có thể là không để những khác biệt quan điểm biến thành chia rẽ. Những lựa chọn ấy âm thầm, nhưng chính sự âm thầm ấy làm cho thế giới đổi khác từ bên trong.
Thế giới cần những người mạnh mẽ để tranh đấu và bảo vệ công lý. Nhưng Nước Trời cần những trái tim đủ khiêm nhường để yêu cả khi không được đáp lại. Là người môn đệ, chúng ta không được nhận ra trước hết qua những khẩu hiệu, nhưng qua cách sống. Khi chúng ta sống yêu thương vượt quá lẽ thường, người ta sẽ tự hỏi: điều gì làm nên sự khác biệt ấy? Và câu trả lời không nằm ở sức riêng của chúng ta, nhưng ở Đấng mà chúng ta thuộc về.
Sống khác biệt không phải là tách mình khỏi thế giới, nhưng là thấm vào thế giới như men trong bột. Men không ồn ào, nhưng làm cả khối bột dậy lên. Tình yêu theo Tin Mừng cũng vậy: không áp đặt, không phô trương, nhưng kiên trì và biến đổi từ bên trong.
Có thể hôm nay, mỗi người chúng ta đều có một “kẻ thù”, không nhất thiết là ai đó muốn hại chúng ta, nhưng có thể là một người mà chúng ta khó chấp nhận, một người làm cho chúng ta tổn thương, hay một người mà chúng ta muốn tránh né. Lời Chúa Giêsu không lên án chúng ta vì cảm xúc ấy, nhưng mời gọi chúng ta đi xa hơn cảm xúc. Hãy bắt đầu bằng một lời cầu nguyện đơn sơ cho họ. Hãy bắt đầu bằng việc từ chối nói điều làm họ bị hạ thấp. Hãy bắt đầu bằng quyết định không để hận thù định nghĩa mình.
Chính trong những lựa chọn cụ thể ấy, căn tính người môn đệ được tỏ lộ. chúng ta không sống khác để được khen ngợi, nhưng để trung thành với Đấng đã yêu thương chúng ta “khi chúng ta còn là tội nhân” (x. Rm 5,8). Và khi chúng ta dám yêu như thế, dù chỉ một chút mỗi ngày, dung mạo của Cha trên trời sẽ dần dần được phản chiếu nơi chính cuộc đời của mỗi người chúng ta.