Giúp người anh chị em trở về thay vì đẩy họ ra xa
Có những lời nói đúng nhưng vẫn làm người khác đau. Có những lần sửa lỗi không giúp người ta tốt hơn, mà chỉ khiến họ cảm thấy bị kết án và muốn bỏ đi. Vì thế, trang Tin Mừng hôm nay đặt trước chúng ta một câu hỏi rất sâu xa: Khi thấy người anh chị em sai lỗi, tôi muốn cứu họ hay muốn chứng minh rằng mình đúng?
Đức Giêsu nói: “Nếu người anh em của anh trót phạm tội, thì anh hãy đi sửa lỗi nó, một mình anh với nó mà thôi. Nếu nó chịu nghe anh, thì anh đã chinh phục được người anh em” (Mt 18,15). Điều đáng chú ý là Đức Giêsu không nói: “Anh đã thắng nó”, nhưng nói: “Anh đã chinh phục được người anh em” . Mục tiêu của việc sửa lỗi không phải là chiến thắng một cuộc tranh luận, càng không phải làm cho người khác xấu hổ. Mục tiêu là giành lại một con người, chữa lành một mối tương quan và đưa một người trở về. Đó là cách Thiên Chúa đối xử với chúng ta.
Khi con người phạm tội, Thiên Chúa không quay lưng bỏ mặc. Ngay từ đầu, Ngài đã đi tìm Ađam: “Ngươi ở đâu?” (St 3,9). Đó không chỉ là câu hỏi về vị trí, nhưng là tiếng gọi của một Thiên Chúa đang tìm kiếm con người đã xa Ngài.
Trong dụ ngôn người con hoang đàng, người cha không đứng trước cửa để trách móc: “Con đã làm sai điều gì?” Khi người con trở về, “ông chạnh lòng thương, chạy ra ôm cổ anh ta và hôn lấy hôn để” (x. Lc 15,20). Tình yêu đi bước trước, để người lầm lỗi có thể tìm lại đường về. Chúa Giêsu cũng không đến để kết án con người. Ngài nói: “Thiên Chúa sai Con của Người đến thế gian không phải để lên án thế gian, nhưng là để thế gian, nhờ Con của Người, mà được cứu độ” (Ga 3,17).
Vì thế, nếu chúng ta thật sự muốn sửa lỗi người khác theo tinh thần Tin Mừng, trước hết chúng ta phải có một trái tim muốn cứu chứ không muốn kết án. Điều này không dễ. Bởi khi người khác sai, chúng ta thường dễ nhìn thấy lỗi của họ hơn là nhìn thấy phần trách nhiệm của mình. Chúng ta dễ kể lỗi của họ cho người thứ ba, dễ phê bình họ trước cộng đoàn, dễ dùng những lời cay nghiệt để “dạy cho họ một bài học”. Nhưng Đức Giêsu lại nói: “Anh hãy đi sửa lỗi nó, một mình anh với nó mà thôi” (Mt 18,15). Thật tinh tế! Người sai cần được sửa, nhưng phẩm giá của họ vẫn phải được bảo vệ. Sửa lỗi riêng tư trước khi nói công khai. Nói với người ấy thay vì nói về người ấy. Nói vì yêu thương thay vì nói vì tức giận. Nói để chữa lành thay vì nói để hạ nhục. Đó là một nghệ thuật rất khó của tình yêu Kitô giáo.
Thánh Phaolô khuyên: “Anh em hãy lấy lòng bác ái mà xây dựng lẫn nhau” (1Tx 5,11). Và khi cần sửa lỗi, ngài cũng nhắc: “Nếu có ai lỡ bước, thì anh em, những người được Thần Khí thúc đẩy, hãy lấy lòng hiền hòa mà sửa dạy người ấy” (Gl 6,1). Không phải sửa lỗi bằng kiêu ngạo, nhưng bằng hiền hòa. Bởi chúng ta cũng là những người có thể ngã. Có khi hôm nay tôi là người sửa lỗi, ngày mai chính tôi lại cần người khác kiên nhẫn với mình. Có khi hôm nay tôi thấy lỗi của người anh chị em rất rõ, nhưng lại không nhận ra những yếu đuối của chính mình.
Đức Giêsu từng cảnh báo: “Sao anh thấy cái rác trong mắt của người anh em, mà cái xà trong mắt mình lại không để ý tới?” (Mt 7,3). Ngài không cấm chúng ta sửa lỗi. Ngài muốn chúng ta sửa lỗi với một tâm hồn khiêm tốn. Bởi nếu không, việc sửa lỗi có thể trở thành một hình thức của kiêu ngạo đạo đức.
Một người mẹ sửa lỗi con vì yêu con sẽ không muốn con bị tổn thương. Một người bạn chân thành góp ý sẽ không muốn mất tình bạn. Một mục tử sửa dạy người tín hữu không phải để khẳng định quyền lực, nhưng để giúp họ tiến gần Thiên Chúa hơn. Tình yêu thật không phải lúc nào cũng im lặng. Có những lúc yêu thương chính là dám nói một lời khó nói. Nhưng tình yêu cũng biết cách nói. Không phải: “Anh lúc nào cũng như thế!” Nhưng: “Điều anh làm đã khiến tôi buồn; tôi mong chúng ta có thể sửa chữa”. Không phải: “Chị là người xấu”. Nhưng: “Điều này không đúng, và tôi tin chị có thể thay đổi”. Không phải: “Tôi không muốn nhìn thấy anh nữa”. Nhưng: “Tôi không muốn mất anh”. Đó chính là tinh thần của câu “chinh phục được người anh em”.
Thánh Augustinô có một lời rất đẹp về cách sửa lỗi người khác: “Trong những điều cần thiết, hãy giữ sự hiệp nhất; trong những điều không chắc chắn, hãy giữ sự tự do; trong mọi sự, hãy giữ đức bác ái”. Dù câu nói này thường được trích dẫn dưới tên ngài với những tranh luận về nguồn gốc, ý tưởng ấy vẫn diễn tả rất đẹp tinh thần Kitô giáo: không phải mọi khác biệt đều cần biến thành chiến tranh, và không phải mọi lỗi lầm đều cần được phơi bày để kết án. Điều quan trọng là làm sao để sau cuộc gặp gỡ, người anh chị em gần Chúa hơn, gần sự thật hơn và gần cộng đoàn hơn.
Đức Giêsu còn nói: “Nếu ở dưới đất, hai người trong anh em hợp lời cầu xin bất cứ điều gì, thì Cha Thầy... sẽ ban cho” (Mt 18,19), và: “Ở đâu có hai ba người họp lại nhân danh Thầy, thì có Thầy ở đấy, giữa họ” (Mt 18,20). Hai câu này được đặt ngay sau lời dạy về sửa lỗi thật có ý nghĩa. Bởi sửa lỗi một người không chỉ là chuyện giữa “tôi và anh”, nhưng là việc xây dựng lại “chúng ta”. Muốn chữa lành một cộng đoàn, cần có sự thật, lòng thương xót và cả lời cầu nguyện.
Có những người chúng ta không thể thay đổi bằng lời nói. Có những mối tương quan đã quá tổn thương. Có những lần chúng ta đã nói rất nhiều nhưng người kia vẫn không nghe. Khi ấy, điều còn lại là cầu nguyện và phó thác. Chúng ta không thể ép một người trở về. Nhưng chúng ta có thể mở một cánh cửa để họ biết rằng cánh cửa ấy vẫn còn. Đó cũng là cách Thiên Chúa kiên nhẫn với chúng ta. Biết bao lần chúng ta đi sai đường, nhưng Ngài vẫn chờ. Biết bao lần chúng ta hứa rồi lại thất bại, nhưng Ngài vẫn cho chúng ta cơ hội bắt đầu lại.
Ước mong chúng ta học được cách sửa lỗi như Chúa Giêsu: nói sự thật nhưng không làm mất lòng thương xót; chỉ ra lỗi lầm nhưng không hạ thấp phẩm giá; mời gọi trở về nhưng không đóng cửa hy vọng. Và trước khi sửa lỗi một người, hãy tự hỏi: “Tôi đang nói vì yêu thương họ, hay vì tôi đang tức giận?” “Tôi muốn họ tốt hơn, hay tôi chỉ muốn họ biết rằng tôi đúng?” “Sau lời nói của tôi, họ sẽ muốn trở về hay muốn chạy xa hơn?” Bởi cuối cùng, sửa lỗi trong tình yêu không phải là đẩy một người ra khỏi chúng ta, nhưng là đưa họ trở về gần chúng ta và gần Thiên Chúa hơn. Ước mong mỗi chúng ta có một trái tim đủ yêu để nói sự thật, đủ khiêm nhường để nhận lỗi, đủ hiền hòa để sửa lỗi, và đủ kiên nhẫn để chờ đợi người anh chị em trở về. Đừng sửa lỗi để thắng một người. Hãy sửa lỗi để giữ lấy một người. Đừng để người anh chị em bị mất chỉ vì một lỗi lầm. Hãy để tình yêu mở ra cho họ một con đường trở về.
Giọng đọc: Phan Anh