Con đường chiến thắng bằng lòng nhân từ và sự tha thứ
chúng ta phải học cách tha thứ”
(Thánh Têrêsa Calcutta)
Có những vết thương không nằm trên thân thể nhưng âm thầm rỉ máu trong tâm hồn. Có những lời nói chỉ kéo dài vài giây nhưng để lại nỗi đau nhiều năm. Có những sự phản bội, bất công và xúc phạm khiến con người muốn đáp trả ngay lập tức. Dường như khi bị tổn thương, phản ứng tự nhiên nhất của con người là trả đũa. Khi bị xúc phạm, người ta muốn xúc phạm lại. Khi bị làm tổn thương, người ta muốn làm tổn thương lại. Đó là logic rất quen thuộc của thế gian: “Mắt đền mắt, răng đền răng” (Đnl 19,21). Nhưng trong trang Tin Mừng hôm nay, Đức Giêsu lại mở ra một con đường hoàn toàn khác: “Nếu bị ai vả má bên phải, thì hãy giơ cả má bên trái ra nữa” (Mt 5,39).
Thoạt nghe, lời này có vẻ quá lý tưởng, thậm chí khó chấp nhận. Liệu Đức Giêsu có đang khuyến khích sự nhu nhược? Có phải Ngài muốn con người cam chịu trước sự dữ? Không. Đức Giêsu không cổ võ sự hèn nhát. Ngài đang dạy một sức mạnh lớn hơn: đó là sức mạnh của tình yêu. Bởi vì điều dễ nhất là trả đũa. Điều khó nhất là tha thứ. Điều dễ nhất là đáp trả hận thù bằng hận thù. Điều khó nhất là đáp trả hận thù bằng tình yêu. Đó chính là sức mạnh mà Đức Kitô muốn hình thành nơi người môn đệ.
Có lẽ, bi kịch lớn nhất của lịch sử nhân loại là vòng xoáy bất tận của sự báo trả. Một sự xúc phạm sinh ra một sự xúc phạm khác. Một cuộc chiến sinh ra nhiều cuộc chiến khác. Một hận thù kéo theo nhiều hận thù khác. Mahatma Gandhi từng nói: “Mắt đền mắt chỉ khiến cả thế giới trở nên mù lòa”. Lời nhận định ấy diễn tả chính xác điều Đức Giêsu muốn nói. Nếu ai cũng trả đũa, sự dữ sẽ không bao giờ chấm dứt. Nó chỉ đổi chủ từ người này sang người khác. Chỉ có tình yêu mới có thể cắt đứt vòng xoáy ấy.
Thánh Phaolô dạy rằng: “Đừng để sự ác thắng được mình, nhưng hãy lấy thiện mà thắng ác” (Rm 12,21). Đây không phải là một khẩu hiệu đạo đức, nhưng là quy luật của Tin Mừng. Sự ác không thể bị đánh bại bằng một sự ác khác. Bóng tối không thể bị xua tan bằng bóng tối. Hận thù không thể chữa lành bằng hận thù. Chỉ có ánh sáng mới thắng được bóng tối. Chỉ có tình yêu mới thắng được hận thù. Đức Giêsu không chỉ giảng dạy điều đó. Ngài đã sống điều đó.
Khi bị kết án oan, Ngài không nguyền rủa. Khi bị nhạo cười, Ngài không trả đũa. Khi bị đánh đòn, Ngài không chống trả. Khi bị đóng đinh trên thập giá, Ngài không kêu gọi thiên binh xuống tiêu diệt kẻ thù. Trái lại, Ngài cầu nguyện: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết việc họ làm” (Lc 23,34). Đó là đỉnh cao của sức mạnh tình yêu. Tha thứ trên thập giá không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, nhưng là chiến thắng lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Chính lúc tưởng như thất bại nhất, Đức Kitô lại chiến thắng tội lỗi và sự dữ bằng một tình yêu vô điều kiện.
Đức Bênêđictô XVI dạy rằng: “Bạo lực không cứu được thế giới; chỉ có tình yêu mới cứu được thế giới” (Deus Caritas Est, 28) . Lịch sử đã chứng minh điều đó. Những đế quốc được xây dựng bằng bạo lực rồi cũng sụp đổ. Những nhà độc tài gieo rắc sợ hãi rồi cũng bị quên lãng. Nhưng tình yêu của Đức Kitô vẫn tiếp tục biến đổi các tâm hồn suốt hơn hai ngàn năm qua.
Có lẽ, điều làm chúng ta khó tha thứ không phải vì vết thương quá lớn, nhưng vì cái tôi quá đau. Chúng ta muốn công lý theo cách của mình. Muốn người khác phải trả giá. Muốn chứng minh rằng mình đúng. Thế nhưng càng ôm giữ oán hờn, chúng ta càng trở thành tù nhân của chính nó. Thánh Augustinô đã nói một câu rất sâu sắc rằng: “Giữ lòng thù hận giống như mình uống thuốc độc rồi mong người khác chết” . Người không tha thứ tưởng rằng mình đang trừng phạt người khác, nhưng thực ra lại đang tự làm tổn thương chính mình. Oán hận lấy mất bình an. Ghen ghét lấy mất tự do. Cay đắng lấy mất niềm vui. Trong khi đó, tha thứ không thay đổi quá khứ, nhưng giải phóng tương lai.
Tha thứ không có nghĩa là phủ nhận điều xấu đã xảy ra. Tha thứ cũng không có nghĩa là chấp nhận bất công. Tha thứ là quyết định không để sự dữ tiếp tục thống trị trái tim mình. Đó là một hành trình khó khăn, nhưng là con đường dẫn tới tự do.
Một trong những chứng nhân vĩ đại của thế kỷ XX là thánh Gioan Phaolô II. Năm 1981, ngài bị Mehmet Ali Ağca ám sát ngay tại Quảng trường Thánh Phêrô. Sau khi bình phục, ngài đã đến nhà tù gặp chính kẻ đã bắn mình và tha thứ cho anh ta. Thế giới kinh ngạc trước hành động ấy. Nhưng đó chính là Tin Mừng được sống. Đó là sức mạnh của một trái tim được Đức Kitô biến đổi. Thánh Têrêsa Calcutta cũng từng nói: “Nếu chúng ta thật sự muốn yêu thương, chúng ta phải học cách tha thứ” . Bởi vì không có tình yêu nào tồn tại lâu dài mà không cần đến sự tha thứ.
Trong gia đình, nếu không biết tha thứ, tình yêu sẽ chết. Trong cộng đoàn, nếu không biết tha thứ, hiệp nhất sẽ tan vỡ. Trong Giáo Hội, nếu không biết tha thứ, Tin Mừng sẽ mất sức thuyết phục. Thực ra, mỗi ngày Thiên Chúa đang yêu thương chúng ta bằng chính cách ấy.
Mỗi lần chúng ta sa ngã, Ngài lại tha thứ. Mỗi lần chúng ta yếu đuối, Ngài lại nâng dậy. Mỗi lần chúng ta bất trung, Ngài vẫn trung tín. Thánh Gioan dạy rằng: “Chúng ta yêu thương vì Thiên Chúa đã yêu thương chúng ta trước” (1Ga 4,19). Ngài chỉ có thể tha thứ thật sự khi nhận ra mình cũng là người được tha thứ. Ngài chỉ có thể trao ban lòng thương xót khi ý thức mình đang sống nhờ lòng thương xót.
Có lẽ, thế giới hôm nay không thiếu những người mạnh mẽ theo nghĩa thông thường. Điều thế giới thiếu là những người đủ mạnh để yêu thương. Đủ mạnh để nhịn một lời nóng giận. Đủ mạnh để bỏ qua một sự xúc phạm. Đủ mạnh để cầu nguyện cho người làm mình bị tổn thương. Đủ mạnh để tha thứ. Bởi vì đó chính là sức mạnh của Đức Kitô.
Ước gì trang Tin Mừng hôm nay giúp chúng ta hiểu rằng chiến thắng lớn nhất không phải là đánh bại đối phương, nhưng là chiến thắng chính mình. Không phải là buộc người khác phải thay đổi, nhưng là để tình yêu của Thiên Chúa biến đổi trái tim mình. Ước gì khi nhìn lên thập giá, chúng ta nhận ra rằng sức mạnh thật sự không nằm trong nắm đấm, nhưng trong đôi tay mở rộng. Không nằm trong sự báo trả, nhưng trong lòng thương xót. Và ước gì giữa một thế giới còn nhiều hận thù và chia rẽ, mỗi người chúng ta trở thành chứng nhân cho chân lý vĩ đại của Tin Mừng: chỉ có tình yêu mới đủ mạnh để chiến thắng sự dữ, và chỉ có tha thứ mới đủ sức chữa lành trái tim con người.
Giọng đọc: Phan Anh